როდის და რატომ უნდა განისაზღვროს კალიუმი, ნატრიუმი და ქლორი შრატში
ელექტროლიტები არის მინერალური ნაერთები, რომლებსაც შეუძლიათ ელექტრული მუხტის გატარება. ქსოვილებსა და სისხლში მარილის ხსნარების სახით არსებობისას, ისინი ხელს უწყობენ საკვები ნივთიერებების უჯრედებში გადატანას და უჯრედებიდან მეტაბოლური პროდუქტების მოშორებას, წყლის ბალანსის შენარჩუნებას და მათში მჟავიანობის საჭირო დონეს.
ინგლისური განსაზღვრება: Electrolyte Panel, Sodium, Potassium, Chloride, CMP, BMP.
საზომი ერთეული: მმოლ/ლ (მილიმოლი ლიტრზე).
რა ბიომასალის გამოყენება შეიძლება კვლევისთვის?
- ვენური სისხლი.
როგორ მოვემზადოთ სათანადოდ კვლევისთვის?
- გამორიცხეთ რაციონიდან ალკოჰოლი კვლევამდე 24 საათით ადრე.
- ტესტირებამდე 12 საათით ადრე არ ჭამოთ.
- არ მოწიოთ გამოკვლევამდე 30 წუთით ადრე.
ზოგადი ინფორმაცია კვლევის შესახებ
ელექტროლიტები არის მინერალური ნაერთები, რომლებსაც აქვთ ელექტრული მუხტი. ისინი გვხვდება სხეულის ქსოვილებსა და სისხლში მარილის ხსნარების სახით.
ელექტროლიტები ხელს უწყობენ საკვები ნივთიერებების ორგანიზმის უჯრედებში გადატანას და მათგან ნარჩენების მოშორებას, უჯრედების წყლის ბალანსის შენარჩუნებას და მჟავიანობის (pH) სტაბილიზაციას.
ადამიანის ორგანიზმში ძირითადი ელექტროლიტებია: ნატრიუმი (Na+), კალიუმი (K+) და ქლორი (Cl-).
ნატრიუმის უმეტესობა გვხვდება უჯრედშორის სითხეებში. კალიუმი ძირითადად გვხვდება უჯრედებში, მაგრამ მცირე, სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი რაოდენობა კი გვხვდება პლაზმაში.
ძალიან მნიშვნელოვანია კალიუმის დონის მონიტორინგი. მასში უმნიშვნელო ცვლილებებმაც კი შეიძლება გავლენა მოახდინოს გულის რიტმსა და გულის შეკუმშვის უნარზე.
ქლორიდები მიგრირებენ მემბრანის გავლით, ხან შიგნით, ხან უჯრედის გარეთ, რითაც ინარჩუნებენ მის ელექტრონეიტრალურობას. ქლორიდის დონე ჩვეულებრივ შეესაბამება ნატრიუმის დონეს.
ნატრიუმი, კალიუმი და ქლორიდები ორგანიზმში საკვებით ხვდება, თირკმელები კი მათ ორგანიზმიდან გამოდევნაში მონაწილეობენ. ამ ქიმიური ელემენტების ბალანსი ადამიანის ჯანმრთელობის მნიშვნელოვანი მაჩვენებელია, კერძოდ, თუ როგორ ფუნქციონირებს თირკმელები და გული.
ნატრიუმის, კალიუმისა და ქლორიდის დონის კომბინირებული გაზომვა საშუალებას გვაძლევს განვსაზღვროთ ანიონის „ფანჯარა“ - განსხვავება სისხლში ანიონებისა და კატიონების შემცველობაში. მისი ანორმალური სიდიდე არ არის სპეციფიკური მაჩვენებელი, მაგრამ ვარაუდობს ორგანიზმში ტოქსიკური ნივთიერებების (ოქსალატები, გლიკოლატები, ასპირინი) ან მეტაბოლური დარღვევების ალბათობას, რომელიც გამოწვეულია შიმშილით ან დიაბეტით.
იმის გამო, რომ ელექტროლიტური და მჟავა-ტუტოვანი დისბალანსი ასოცირდება მწვავე და ქრონიკულ დაავადებებთან, ელექტროლიტების ტესტირება შეიძლება დაინიშნოს იმ პაციენტებისთვის, რომლებიც უკვე ჰოსპიტალიზებულნი არიან ან ახლახან გადაიყვანეს სასწრაფო დახმარების განყოფილებაში.
რისთვის გამოიყენება კვლევა?
- ზოგადი სამედიცინო გამოკვლევის ან მეტაბოლიტების ცალკე ტესტის ფარგლებში.
- ელექტროლიტების სკრინინგისთვის და მჟავა-ტუტოვანი დისბალანსის გამოსაკვლევად.
- კონკრეტული ორგანოების ფუნქციონირებაზე მოქმედი დისბალანსების მკურნალობის ეფექტურობის მონიტორინგი.
როდის არის დანიშნული ტესტი?
- დაავადების დიაგნოსტიკისას ისეთი სიმპტომებით, როგორიცაა შეშუპება, გულისრევა, სისუსტე, ცნობიერების დაბინდვა, გულის არითმია.
- მწვავე და ქრონიკული დაავადებებით დაავადებული პაციენტების გამოკვლევისას.
- თუ საჭიროა ჰიპერტენზიის, გულის უკმარისობის, ღვიძლისა და თირკმელების დაავადებების მკურნალობის ეფექტურობის მონიტორინგი.
- თუ ერთ-ერთი ელექტროლიტის, მაგალითად, ნატრიუმის ან კალიუმის დონე დაბალია, მაშინ ინიშნება განმეორებითი ტესტი დისბალანსის დინამიკის მონიტორინგისთვის, სანამ ამ ელექტროლიტის ნორმალური დონე არ აღდგება.
რას ნიშნავს შედეგები?
რეფერენსული მნიშვნელობები
ელექტროლიტი - რეფერენსული მნიშვნელობები
კალიუმი - 3,5-5,1 მმოლ/ლ
ნატრიუმი - 136-145 მმოლ/ლ
ქლორი - 98-107 მმოლ/ლ
- კალიუმის, ნატრიუმისა და ქლორიდის დონე დამოკიდებულია საკვების მიღებაზე, სხეულში წყლის შემცველობასა და თირკმელებით გამოყოფილ ელექტროლიტების რაოდენობაზე. გარდა ამისა, მასზე გავლენას ახდენს ნატრიურეზული ცილები, რომლებიც ხელს უწყობენ თირკმელებით ნატრიუმის გამოყოფას, ასევე ჰორმონი ალდოსტერონი, რომელიც ინარჩუნებს ნატრიუმის კონცენტრაციას მუდმივ დონეზე და ზრდის ორგანიზმის მიერ კალიუმის დანაკარგს.
- ყველა ელექტროლიტს შორის ადამიანისთვის ყველაზე მნიშვნელოვანია კალიუმისა და ნატრიუმის დონე. თირკმელების ფუნქციის დარღვევისას, სხეულმა შეიძლება ხანდახან შეინარჩუნოს ჭარბი სითხე ნატრიუმისა და ქლორიდის გასაზავებლად, რათა მათი კონცენტრაცია ნორმალურზე დაბლა დაეცეს.
- სითხის ძლიერი დაკარგვით, კალიუმის, ნატრიუმისა და ქლორიდების კონცენტრაცია შეიძლება მკვეთრად გაიზარდოს. გულის დაავადების ზოგიერთი ფორმა, კუნთების პრობლემები, ნერვული სისტემის პრობლემები და დიაბეტი ასევე იწვევს ერთი ან მეტი ელექტროლიტის ანომალურ დონეს.
- ელექტროლიტური დისბალანსის მიზეზის დასადგენად და სწორი მკურნალობის დასანიშნად, მნიშვნელოვანია გაირკვეს, თუ რომელი ელექტროლიტის დონეა ნორმიდან გადახრილი. თუ ასეთი დარღვევები არ განიხილება, პაციენტს ემუქრება თავბრუსხვევა, კრუნჩხვები, არარეგულარული გულისცემა და სიკვდილიც კი.
რამ შეიძლება გავლენა იქონიოს შედეგზე?
- იმის მიხედვით, თუ რომელი ელექტროლიტური ბალანსია დარღვეული, ისევე როგორც ამ დარღვევის ხანგრძლივობა, მკურნალობა მოიცავს კვების რეჟიმის შეცვლას მარილის შემცირებით, სითხის რაოდენობის გაზრდას, რომელსაც სვამთ ელექტროლიტების კონცენტრაციის გასაზავებლად, ან დიურეზულების მიღებას. მკურნალობის დაწყების შემდეგ, ზოგჯერ საჭიროა რეგულარული ტესტირება იმის დასადგენად, თუ რამდენად კარგად მიმდინარეობს თერაპია და იმის უზრუნველსაყოფად, რომ დისბალანსი არ განმეორდება.
- ზოგიერთმა ქიმიკატმა და მედიკამენტმა, როგორიცაა ანაბოლური სტეროიდები, კორტიკოსტეროიდები, საფაღარათო საშუალებები, ხველის სამკურნალო საშუალებები და ორალური კონტრაცეპტივები, შეიძლება გამოიწვიოს ნატრიუმის დონის მატება. სხვები, როგორიცაა შარდმდენები, კარბამაზეპინი და ტრიციკლური ანტიდეპრესანტები, ზოგჯერ იწვევს არტერიული წნევის დაქვეითებას.
- ნივთიერებები, რომლებიც გავლენას ახდენენ სისხლში ნატრიუმის დონეზე, ასევე ცვლის ქლორიდის დონეს.
- დიდი რაოდენობით სოდის ან ანტაციდების მიღებამაც შეიძლება გამოიწვიოს ქლორიდების დონის დაქვეითება.