მეხის დაცემა: ტრავმები, პრევენცია და პირველადი დახმარება - მკურნალი.გე

საზოგადოებას კიდევ ერთხელ შეახსენა ბუნების ამ სტიქიური მოვლენის საშიშროების შესახებ. გავრცელებული ინფორმაციით, ძლიერმა ელექტრულმა მუხტმა მოზარდს გულმკერდის არე დაუზიანა და ფეხის ქუსლი გაუხეთქა. კლინიკური თვალსაზრისით, ეს მეხის დარტყმისთვის დამახასიათებელი კლასიკური სურათია – ე.წ. მუხტის "შესვლისა" და "გამოსვლის" წერტილები.

რატომ არის მეხი ასეთი საშიში, რა ფიზიოლოგიური ცვლილებები მიმდინარეობს ამ დროს ორგანიზმში და რა უნდა იცოდეს საზოგადოებამ ტრაგედიის თავიდან ასაცილებლად?

რა დაზიანება ხდება ორგანიზმში ელვის დარტყმისას?

მეხი უზარმაზარი ძაბვის (მილიონობით ვოლტი) ელექტრული განმუხტვაა, რომელიც ორგანიზმში წამის მეასედებში გაივლის, თუმცა უმძიმეს კვალს ტოვებს. სხვადასხვა სისტემის დაზიანება შემდეგნაირად ვლინდება:

• შესვლისა და გამოსვლის ჭრილობები: ელექტროდენი ადამიანის ორგანიზმში გავლისას ირჩევს ყველაზე მცირე წინაღობის გზას, ძირითადად სისხლძარღვებსა და ნერვულ ღეროებს. მეჯვრისხევის შემთხვევაში აღწერილი დაზიანებები იმაზე მეტყველებს, რომ მუხტი ორგანიზმში სავარაუდოდ გულმკერდის არიდან შევიდა და მიწასთან კონტაქტის წერტილში, ანუ ქუსლში განიმუხტა. ამ პროცესს თან ახლავს ქსოვილების ძლიერი თერმული დამწვრობა და მექანიკური გახეთქვა.

• ნერვული სისტემის შოკი: დენი უპირველესად აზიანებს ცენტრალურ და პერიფერიულ ნერვულ სისტემას. ხშირია გონების კარგვა, ამნეზია, კრუნჩხვები და დროებითი დამბლაც კი (ე.წ. კერაუნოპარალიჩი), რომელიც ყველაზე ხშირად ქვედა კიდურებში ვლინდება.

• ლიხტენბერგის ფიგურები: მეხით დაშავებულთა კანზე ხშირად ჩნდება სპეციფიკური, გვიმრის ფოთლისებრი ან ხის ტოტის მსგავსი წითელი ნახატები. ეს ზედაპირული კაპილარების გაფართოებისა და სისხლის წითელი უჯრედების კანქვეშ გაჟონვის შედეგია.

• მექანიკური დაზიანება და სმენის დაკარგვა: მეხის ჩამოვარდნას თან ახლავს უძლიერესი ხმოვანი ტალღა (ქუხილი) და ატმოსფერული წნევის მკვეთრი ცვლილება. ამან შეიძლება გამოიწვიოს დაფის აპკის გასკდომა და სმენის დაქვეითება, ხოლო ელვარებამ – თვალის ბადურის დაზიანება ან კატარაქტა.

რა იწვევს სიკვდილს ან კრიტიკულ გართულებებს?

მეხის დაცემისას სიკვდილიანობის მაჩვენებელი პირდაპირ უკავშირდება სასიცოცხლო სისტემების მყისიერ გათიშვას:

1. გულის გაჩერება (პარკუჭთა ფიბრილაცია): ეს სიკვდილის ყველაზე ხშირი მიზეზია. მძლავრი ელექტრული იმპულსი სრულად არღვევს გულის მუშაობის ბუნებრივ ელექტრულ რიტმს, რის გამოც იგი კარგავს სისხლის გადატუმბვის უნარს.

2. სუნთქვის შეჩერება: დენმა შესაძლოა დააზიანოს თავის ტვინში (მოგრძო ტვინში) არსებული სუნთქვის ცენტრი, ან გამოიწვიოს სასუნთქი კუნთების სპაზმი. ხშირად, გულის მუშაობა სპონტანურად აღდგება, მაგრამ სუნთქვის გახანგრძლივებული გაჩერების გამო პაციენტი მაინც იღუპება ჟანგბადის მწვავე დეფიციტით (ჰიპოქსია).

3. მეორადი ტრავმები: დარტყმის ტალღამ ადამიანის სხეული შესაძლოა რამდენიმე მეტრზე ისროლოს, რაც იწვევს თავის ქალას, ხერხემლის ან შინაგანი ორგანოების მძიმე, ხშირად შეუთავსებელ მექანიკურ ტრავმებს.

4. რაბდომიოლიზი: კუნთოვანი ქსოვილის დაშლამ მძიმე ელექტრული დამწვრობის გამო, მოგვიანებით შესაძლოა გამოიწვიოს თირკმელების მწვავე უკმარისობა.

უსაფრთხოების წესები: როგორ მოვიქცეთ ჭექა-ქუხილის დროს?

იმისათვის, რომ მრისხანე ბუნებრივ მოვლენას გადავურჩეთ, აუცილებელია შემდეგი ოქროს წესების დაცვა:

• მოერიდეთ ღია სივრცეს და მაღალ ობიექტებს: არასოდეს დადგეთ განმარტოებით მაღალი ხის, ბოძის ან ანძის ქვეშ. მეხი, როგორც წესი, ირჩევს ყველაზე მაღალ წერტილს.

• მოშორდით წყალს: თუ ცურავთ, თევზაობთ ან ნავით სეირნობთ, დაუყოვნებლივ გამოდით წყლიდან. წყალი ელექტროენერგიის საუკეთესო გამტარია და მასში მოხვედრილი მუხტი დიდ რადიუსზე ვრცელდება.

• თუ ჯგუფად ხართ, დაიშალეთ: თუ ღია მინდორში ან მთაში რამდენიმე ადამიანი ერთად ხართ, ნუ დადგებით ჯგუფად. დაიშალეთ ისე, რომ თქვენს შორის მანძილი მინიმუმ 5-7 მეტრი იყოს, რათა მუხტი ერთი ადამიანიდან მეორეზე არ გადავიდეს.

• მიიღეთ "უსაფრთხო პოზა": თუ ღია სივრცეში ხართ, თავშესაფარი არსად არის და გრძნობთ, რომ თმები ყალყზე გიდგებათ (რაც იმის ნიშანია, რომ მეხი სადღაც ახლოს უნდა ჩამოვარდეს), დაუყოვნებლივ ჩაიმუხლეთ. თავი მუხლებში ჩარგეთ და ხელები ყურებზე აიფარეთ. იდექით მხოლოდ ფეხის წვერებზე და შეატყუპეთ ფეხები, რათა მიწასთან შეხების ფართობი მინიმალური იყოს. არავითარ შემთხვევაში არ დაწვეთ მიწაზე!

• გაერიდეთ ლითონს: ხელიდან გაუშვით ქოლგა, ველოსიპედი, ანკესი, ლითონის იარაღები.

• შენობაში ყოფნისას: დახურეთ ფანჯრები, მოერიდეთ ონკანთან, შხაპთან და სარეცხ მანქანასთან კონტაქტს, რადგან წყლის მილები და ელექტროქსელი მუხტს კარგად ატარებს. გამორთეთ ტექნიკა დენის წყაროდან. ავტომობილში ყოფნა (დახურული ფანჯრებით) უსაფრთხოა, რადგან ლითონის კორპუსი მუხტს მიწაში ატარებს და მგზავრებს იცავს.

პირველადი დახმარება: რა უნდა გავაკეთოთ, სანამ სასწრაფო მოვა?

1. მითია, რომ მეხდაცემულთან მიკარება არ შეიძლება! ადამიანი ელექტრომუხტს არ ინახავს, მასთან შეხება და დახმარების აღმოჩენა აბსოლუტურად უსაფრთხოა.

2. თუ დაზარალებული უგონოდაა და არ სუნთქავს, დაუყოვნებლივ უნდა დაიწყოს გულ-ფილტვის რეანიმაცია (გულის არაპირდაპირი მასაჟი და ხელოვნური სუნთქვა). ეს გადარჩენის ერთადერთი შანსია სამედიცინო ბრიგადის მოსვლამდე.

3. სასწრაფო დახმარება უნდა გამოიძახოთ მაშინაც კი, თუ ადამიანი გონზეა, დადის და თავს კარგად გრძნობს. გულის რიტმის ფარული დარღვევები ან შინაგანი დაზიანებები შესაძლოა მოგვიანებით, რამდენიმე საათში გამოვლინდეს. დაზარალებულს აუცილებლად სჭირდება კლინიკური მონიტორინგი და კარდიოგრამის (ეკგ) გადაღება.