რატომ ნიშნავენ ქოლესტერინის დასაწევად ექიმები სხვადასხვა წამალს, რომელი როგორ მოქმედებს?
მკითხველის შეკითხვას პასუხობს ექიმ-თერაპევტი თამარ მამაცაშვილი:
სტატინები არის მედიკამენტების ჯგუფი, რომლებიც გამოიყენება სისხლში ქოლესტერინის დონის შესამცირებლად. ისინი ამცირებენ „ცუდი“ ქოლესტერინის (LDL) დონეს და ზრდიან „კარგი“ ქოლესტერინის (HDL) დონეს.
როგორ მოქმედებს სტატინები?
სტატინები ბლოკავენ ღვიძლში ქოლესტერინის გამომუშავებას. როდესაც ღვიძლი ნაკლებ ქოლესტერინს გამოიმუშავებს, ის იწყებს სისხლიდან LDL ქოლესტერინის ამოღებას, რაც ამცირებს მის დონეს.
ქოლესტერინი ორგანიზმს გარკვეული რაოდენობით სჭირდება, მაგრამ ჭარბი ქოლესტერინი შეიძლება დაგროვდეს არტერიების კედლებზე და გამოიწვიოს მათი შევიწროება ან სანათურის დახშობა. ამას შეიძლება მოჰყვეს გულ-სისხლძარღვთა სხვადასხვა დაავადება, როგორიცაა:
- ათეროსკლეროზი: არტერიების კედლების გამკვრივება და დაზიანება ქოლესტერინის დაგროვების გამო.
- ინფარქტი: ხდება მაშინ, როდესაც გულის კუნთის სისხლით მომარაგება ირღვევა, რაც, როგორც წესი, გამოწვეულია არტერიის თრომბით დახშობისას.
- ინსულტი: ხდება მაშინ, როდესაც ტვინის სისხლით მომარაგება ირღვევა, რაც, როგორც წესი, გამოწვეულია არტერიის თრომბით დახშობით ან სისხლდენით.
- სტენოკარდია: გულმკერდის არეში ტკივილი, რომელიც გამოწვეულია გულის კუნთისთვის საკმარისი ჟანგბადის მიუწოდებლობით.
- პერიფერიული არტერიების დაავადება: ვითარდება მაშინ, როდესაც სისხლძარღვები, რომლებიც სისხლს აწვდიან კიდურებს ან სხვა ორგანოებს, ვიწროვდება ან იკეტება.
სტატინები ინიშნება იმ ადამიანებისთვის, რომლებსაც აქვთ გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების დიდ რისკი, ან უკვე აქვთ ეს დაავადებები. რისკის ფაქტორებია:
- ქოლესტერინის მაღალი დონე;
- მაღალი არტერიული წნევა;
- შაქრიანი დიაბეტი;
- მწეველობა;
- ჭარბი წონა ან სიმსუქნე;
- ოჯახური ანამნეზი გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების შესახებ.
რა ტიპის სტატინები არსებობს?
არსებობს რამდენიმე ტიპის სტატინი, მათ შორის:
- ატორვასტატინი (ლიპრიმარი, ატორისი, ათეროქსი და სხვ.);
- როზუვასტატინი (კრესტორი, ზეტორი, როლიპექსი და სხვ.);
- სიმვასტატინი (ზოკორი);
- პრავასტატინი (პრავაქოლი);
- ლოვასტატინი (მევაკორი);
- ფლუვასტატინი (ლესკოლი);
- პიტავასტატინი (ლივაზო, პიტაბელი).
რა გვერდითი მოვლენები ახასიათებს სტატინებს?
სტატინების უმეტესობა კარგად გადაიტანება, მაგრამ ზოგჯერ შეიძლება გამოიწვიოს გვერდითი მოვლენები, როგორიცაა:
- კუნთების ტკივილი ან სისუსტე;
- ღვიძლის პრობლემები;
- საჭმლის მომნელებელი პრობლემები;
- თავის ტკივილი;
- გამონაყარი.
იშვიათად, სტატინებმა შეიძლება გამოიწვიოს უფრო სერიოზული გვერდითი მოვლენები:
- მიოპათია (კუნთების დაზიანება);
- რაბდომიოლიზი (კუნთების მძიმე დაზიანება);
- დიაბეტი.
ვინ არ უნდა მიიღოს სტატინები?
- ორსულებმა ან მეძუძურმა ქალებმა;
- ღვიძლის მწვავე დაავადების მქონეებმა.
ზოგიერთი მედიკამენტის მიმღებმა ადამიანებმა. ეს მედიკამენტებია: ვარფარინი, ნაიცინი, ფიბრატები, ციკლოსპორინი, ზოგიერთი ანტიბიოტიკი და სოკოს საწინააღმდეგო პრეპარატი. ამიტომ ყოველთვის ყურადღებით წაიკითხეთ მედიკამენტების ანოტაცია და თუ მითითებულია, რომ სტატინებთან მათი მიღება შეუთავსებელია, აუცილებლად ჰკითხეთ ექიმს ამის შესახებ.
ზოგადად დავახასიათოთ სტატინები თავიანთი მოქმედების ეფექტიანობის მიხედვით:
- ატორვასტატინი (ლიპრიმარი): ერთ-ერთი ყველაზე ხშირად გამოყენებული სტატინია. ეფექტურად სწევს „კარგი“ ქოლესტერინის დონეს და ამცირებს „ცუდი“ ქოლესტერინისას. ინიშნება გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების დიდი რისკის მქონე პაციენტებისთვის.
- როზუვასტატინი (კრესტორი): ატორვასტატინთან შედარებით უფრო ძლიერია, ამიტომ უფრო სწრაფად და ეფექტურად ამცირებს ქოლესტერინის დონეს. თუმცა, სიფრთხილით ენიშნებათ ხანდაზმულებსა და თირკმლის პრობლემების მქონე პაციენტებს.
- სიმვასტატინი (ზოკორი): ასევე ეფექტური სტატინია, მაგრამ ატორვასტატინთან და როზუვასტატინთან შედარებით, შესაძლოა, ნაკლებად ძლიერი იყოს. ინიშნება საშუალო რისკის მქონე პაციენტებისთვის.
- პრავასტატინი (პრავაქოლი): სხვა სტატინებთან შედარებით, ნაკლებად მოქმედებს ღვიძლის ფერმენტებზე, ამიტომ კარგია ღვიძლის პრობლემების მქონე პაციენტებისთვის. ასევე, ნაკლებად ურთიერთქმედებს სხვა წამლებთან.
- ლოვასტატინი (მევაკორი): პირველი თაობის სტატინია და, როგორც წესი, კარგად გადაიტანება. თუმცა, სხვა სტატინებთან შედარებით, შესაძლოა, ნაკლებად ეფექტური იყოს.
- ფლუვასტატინი (ლესკოლი): ასევე პირველი თაობის სტატინია. ხასიათდება ხანმოკლე მოქმედებით და ინიშნება, ძირითადად, მსუბუქი ფორმის ჰიპერქოლესტერინემიის დროს.
- პიტავასტატინი (ლივაზო): შედარებით ახალი სტატინია. ხასიათდება მაღალი ეფექტურობით და უსაფრთხოების კარგი პროფილით.
ახლა კი, ზოგადი ინფორმაციის მოწოდების შემდეგ, ვუპასუხებ საიტის მომხმარებლის კონკრეტულ შეკითხვას.
ატორვასტატინი და როზუვასტატინი ორივე სტატინების ჯგუფს მიეკუთვნება და გამოიყენება სისხლში ქოლესტერინის დონის დასაწევად, მაგრამ მათ შორის არის გარკვეული განსხვავებები.
ეფექტურობა:
- როზუვასტატინი უფრო ძლიერია, ვიდრე ატორვასტატინი. ერთნაირი დოზებით, როზუვასტატინი უფრო მეტად ამცირებს ქოლესტერინის დონეს, ვიდრე ატორვასტატინი.
- ატორვასტატინი უფრო ხანგრძლივი მოქმედების არის, ვიდრე როზუვასტატინი.
გვერდითი მოვლენები:
- ორივე სტატინს შეიძლება ჰქონდეს გვერდითი მოვლენები, როგორიცაა კუნთების ტკივილი, ღვიძლის პრობლემები და სხვა.
- როზუვასტატინის უფრო მაღალი დოზებით მიღებისას, შესაძლოა, უფრო ხშირად განვითარდეს გვერდითი მოვლენები, ვიდრე ატორვასტატინის შემთხვევაში.
ფარმაკოკინეტიკა:
- როზუვასტატინი უფრო სწრაფად შეიწოვება და გამოიყოფა ორგანიზმიდან, ვიდრე ატორვასტატინი.
რის მიხედვით არჩევენ სტატინს:
სტატინის შერჩევა ხდება ინდივიდუალური ფაქტორების მიხედვით:
- ქოლესტერინის დონის მაჩვენებლები: ექიმი ითვალისწინებს პაციენტის ქოლესტერინის დონეს და სხვა ლიპიდურ მაჩვენებლებს.
- გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების რისკი: თუ პაციენტს აქვს გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების დიდი რისკი, ექიმმა შეიძლება დანიშნოს უფრო ძლიერი სტატინი, მაგალითად, როზუვასტატინი.
- თანმხლები დაავადებები: ზოგიერთი დაავადების დროს, შეიძლება გარკვეული სტატინების მიღება უფრო უსაფრთხო იყოს, ვიდრე სხვების.
- მედიკამენტებთან ურთიერთქმედება: ექიმი ითვალისწინებს, თუ პაციენტი იღებს სხვა მედიცამენტს, რომ თავიდან აიცილოს შესაძლო ურთიერთქმედება.
- პაციენტის ინდივიდუალური მახასიათებლები: ექიმი ითვალისწინებს პაციენტის ასაკს, სქესს, წონას და სხვა ინდივიდუალურ მახასიათებლებს.
- მნიშვნელოვანია, რომ სტატინის მიღება დაიწყოს ექიმის დანიშნულებით და მისი მეთვალყურეობით. ექიმი შეარჩევს შესაბამის დოზას და დააკვირდება პაციენტის მდგომარეობას. თვითმკურნალობა დაუშვებელია, რადგან შეიძლება საზიანო იყოს ჯანმრთელობისთვის.