ანტირაბიული ვაქცინაცია და მისი გართულებები - მკურნალი.გე

ენციკლოპედიაგამომთვლელებიფიტნესიმერკის ცნობარიმთავარიკლინიკებიექიმებიჟურნალი მკურნალისიახლეებიქალიმამაკაციპედიატრიასტომატოლოგიაფიტოთერაპიაალერგოლოგიადიეტოლოგიანარკოლოგიაკანი, კუნთები, ძვლებიქირურგიაფსიქონევროლოგიაონკოლოგიაკოსმეტოლოგიადაავადებები, მკურნალობაპროფილაქტიკაექიმები ხუმრობენსხვადასხვაორსულობარჩევებიგინეკოლოგიაუროლოგიაანდროლოგიარჩევებიბავშვის კვებაფიზიკური განვითარებაბავშვთა ინფექციებიბავშვის აღზრდამკურნალობასამკურნალო წერილებიხალხური საშუალებებისამკურნალო მცენარეებიდერმატოლოგიარევმატოლოგიაორთოპედიატრავმატოლოგიაზოგადი ქირურგიაესთეტიკური ქირურგიაფსიქოლოგიანევროლოგიაფსიქიატრიაყელი, ყური, ცხვირითვალიკარდიოლოგიაკარდიოქირურგიაანგიოლოგიაჰემატოლოგიანეფროლოგიასექსოლოგიაპულმონოლოგიაფტიზიატრიაჰეპატოლოგიაგასტროენტეროლოგიაპროქტოლოგიაინფექციურინივთიერებათა ცვლაფიტნესი და სპორტიმასაჟიკურორტოლოგიასხეულის ჰიგიენაფარმაკოლოგიამედიცინის ისტორიაგენეტიკავეტერინარიამცენარეთა მოვლადიასახლისის კუთხემედიცინა და რელიგიარჩევებიეკოლოგიასოციალურიპარაზიტოლოგიაპლასტიკური ქირურგიარჩევები მშობლებსსინდრომიენდოკრინოლოგიასამედიცინო ტესტიტოქსიკოლოგიამკურნალობის მეთოდებიბავშვის ფსიქოლოგიაანესთეზიოლოგიაპირველი დახმარებადიაგნოსტიკაბალნეოლოგიააღდგენითი თერაპიასამედიცინო ენციკლოპედიასანდო რჩევები

ანტირაბიული ვაქცინაცია და მისი გართულებები

2009 წელს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრომ საქართველოს რაბიოლოგიური ქირურგიის საბაზო სამსახური და მისი ხელმძღვანელის თეიმურაზ გოგიძის კანდიდატურა კონკურსის წესით შეარჩია და მათი მუშაობის შედეგები ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის 2010 წლის საფონდო პრემიაზე წარადგინა. ამ წარდგინებაში ნათქვამი იყო, რომ ამჟამად მსოფლიოში რაბიული ინფექციის გლობალური მატება აღინიშნება, რის გამოც იმატებს ცოფთან დაკავშირებული პრობლემების აქტუალობაც.

- ბატონო თეიმურაზ, ვის და როდის უნდა მიმართონ ცხოველის მიერ დაკბენილმა ადამიანებმა?

- ნაკბენი ჭრილობა საშიშია იმით, რომ ცხოველის ნერწყვში შესაძლოა იყოს ცოფის გამომწვევი ვირუსი, რომელიც ადამიანის ინფიცირებას და ჰიდროფობიის (ცოფის) განვითარებას გამოიწვევს. უნდა ითქვას, რომ ქირურგ-რაბიოლოგის გამოცდილებასა და პროფესიონალიზმზე ბევრად არის დამოკიდებული ამ სასიკვდილო დაავადების თავიდან აცილება. ბოლო წლებამდე, თუ ცხოველი შინაური იყო, ათი დღის განმავლობაში აკვირდებოდნენ და მხოლოდ ამის შემდეგ, შედეგის გათვალისწინებით, იწყებდნენ აცრას, მაგრამ ახლა, გარემო პირობების ცვლილების გამო, ვირუსის მიმართაც შეიცვალა დამოკიდებულება - დაკბენილებს სამ სავალდებულო აცრას პირველი ათი დღის განმავლობაშივე ვუტარებთ (ნულოვან ანუ დაკბენის, მე-3 და მე-7 დღეს), ხოლო თუ ცხოველი ვერ გადარჩა, კეთდება კიდევ ორი-სამი აცრა. თუ ჭრილობები ღრმა და მძიმეა, ოპერაციულ მკურნალობასაც მივმართავთ. ალბათ გემახსოვრებათ - ახლო წარსულში დაკბენილებს მუცელში 48 ინექციას ვუკეთებდით, 1997 წელს კი თბილისის ბავშვთა მეორე მრავალპროფილური საავადმყოფოს ბაზაზე (ამჟამად - გივი ჟვანიას სახელობის პედიატრიული კლინიკა) მოქმედი ანტირაბიული სამედიცინო დახმარების ცენტრმა ქვეყანაში პირველად დანერგა ახალი ტიპის 5-6-ინექციიანი ანტირაბიული ვაქცინაცია. მოგეხსენებათ, ცოფის ვირუსი ადამიანის ორგანიზმში შეიძლება მოხვდეს დაავადებული ცხოველის ნერწყვიდან არა მხოლოდ თვალით შესამჩნევი ჭრილობებიდან (ნაკბენი, ნაკაწრი), არამედ მიკროტრავმიდანაც (დადორბვლისას). ცხოველის მიერ დაკბენილმა, დაკაწრულმა და დადორბლილმა პირებმა, აგრეთვე მათ, ვინც ცოფით დაავადებული ან ამ დაავადებაზე ეჭვმიტანილი ცხოველის დაკვლაში, დაცემული ცხოველის ლეშის გატყავებაში, დამუშავებაში, ცოფით გარდაცვლილი ადამიანის გვამის გაკვეთაში მონაწილეობდა, დაუყოვნებლივ უნდა მიმართონ სამკურნალო-პროფილაქტიკურ დაწესებულებას. ყველა სამკურნალო-პროფილაქტიკური დაწესებულება ვალდებულია, დაუყოვნებლივ გაუწიოს ადამიანს პირველი სამედიცინო დახმარება: საპნიანი წყლის ჭავლით (და არა იოდით ან სპირტით) კარგად მობანოს ჭრილობა, ნაკაწრი, დადორბლილი არე, დაადოს სტერილური ნახვევი. ნაკბენი ჭრილობის დროს, ისევე როგორც სხვა სახის ტრავმების შემთხვევაში, ტარდება ტეტანუსის სასწრაფო პროფილაქტიკა მოწოდებული სქემის მიხედვით, შემდეგ კი დაზარალებული ანტირაბიული აცრებისთვის ანტირაბიული ქირურგიული სამსახურის მქონე სამკურნალო-პროფილაქტიკურ დაწესებულებაში უნდა გაიგზავნოს. ნაკბენი ჭრილობის ქირურგიული დამუშავების დროს დაცული უნდა იქნეს შემდეგი წესები:

  • ნაკბენი ჭრილობების კიდეები და ფუძე არ იკვეთება მრავალრიცხოვან ნერვულ დაბოლოებათა დაზიანების გამო.
  • ჭრილობა ირეცხება ჯერ უხვი საპნიანი (სასურველია სამეურნეო საპონი) წყლის ჭავლით, შემდეგ ნაკბენ ჭრილობაზე ედება ასეპტიკური ნახვევი.
  • გარდა სასიცოცხლო ჩვენებისა (სისხლდენა დაზიანებული სისხლძარღვებიდან), ნაკბენი ჭრილობის გაკერვა სამი დღის განმავლობაში არ შეიძლება, ვინაიდან ნაკერის დადებისას იქმნება იდეალური პირობები ნერვულ დაბოლოებებზე ცოფის ვირუსის მოსახვედრად (ჯანმრთელობის დაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის მონაცემების მიხედვით). სამი დღის შემდეგ ჩვენებისამებრ შესაძლებელია ჩატარდეს ნაკბენი ჭრილობის მთლიანობის ოპერაციული აღდგენა.

- კბენიდან რამდენი ხნის შემდეგ შეიძლება გამოვლინდეს ცოფით დაავადება?

- დაავადების საინკუბაციო (ფარული) პერიოდი რამდენიმე დღიდან ერთ წლამდე, ზოგჯერ კი ამაზე მეტხანსაც გრძელდება. საინკუბაციო პერიოდი ხანმოკლეა მაშინ, როცა ადამიანი ძლიერად არის დაკბენილი და ჭრილობები სახეზე, თავსა და ხელებზე აქვს. მოკლე ფარული პერიოდი აღენიშნებათ ბავშვებს. როგორც ზემოთაც აღვნიშნე, კბენის შემდეგ 10 დღის განმავლობაში საჭიროა ძაღლზე დაკვირვება. ცოფიანი ცხოველი უმიზეზოდ ყეფს, იქავებს ნაკბენ ადგილს, არ ჭამს, არ სვამს, ღრღნის და ყლაპავს უჩვეულო საგნებს - ლურსმანს, ქვას, ტილოს ნაჭერს, ჩვეულებრივზე ხშირად ელაქუცება პატრონს, იმალება სიბნელეში ან, პირიქით, აგზნებულია; თუ დაბმულია, ცდილობს, აიწყვიტოს და თუ ნებას მისცემთ, შორს გაიქცევა; უმიზეზოდ ესხმის თავს და კბენს ცხოველებს, ფრინველებს, უცხო ადამიანებს და პატრონსაც კი, რამდენიმე დღის შემდეგ უვითარდება დამბლის ნიშნები, ყეფს ხრინწიანი ხმით, ჩამოსდის დორბლი, ბარბაცით დადის და კიდურებს მიათრევს, უჭირს სუნთქვა, ბოლოს კი წაიქცევა და კვდება.


- რას გულისხმობს ცოფის საწინააღმდეგო სამკურნალო-პროფილაქტიკური დახმარება?

- თავდაპირველად მინდა მოგახსენოთ, რომ ცოფის სამკურნალო-პროფილაქტიკური დახმარების ჩვენებაა ყოველგვარი ექსპოზიცია (დაკბენა, დადორბვლა, დაკაწვრა) ცოფიანი ან ცოფზე საეჭვო ცხოველის მიერ. ცოფზე საეჭვოდ მიიჩნევა ყველა ძუძუმწოვარი, რომელმაც ნებისმიერ პირობებში ადამიანს დაზიანება მიაყენა. ცოფის სამკურნალო-პროფილაქტიკური დახმარება ითვალისწინებს ჭრილობის ადგილობრივ დამუშავებას და ანტირაბიული პრეპარატების გამოყენებას. ჭრილობის დამუშავების თაობაზე უკვე მოგახსენეთ. რაც შეეხება ანტირაბიულ პრეპარატებსა და ვაქცინაციას, მათ უკუჩვენება არ გააჩნია. ანტირაბიული დახმარების კაბინეტი აღჭურვილი უნდა იყოს ანტიშოკური თერაპიული საშუალებებით. მე-20 საუკუნის მიწურულს და 21-ე საუკუნის დამდეგს საქართველოში ჰიდროფობიის ვაქცინოპროფილაქტიკისთვის ძირითადად იყენებდნენ რუსეთის მედიცინის მეცნიერებათა აკადემიის  მ. ჩუმაკოვის სახელობის პილიომიელიტისა და ვირუსული ენცეფალიტების ინსტიტუტის მიერ წარმოებულ 6-ინექციიან ინტრამუსკულურ (კუნთში შესაყვან) კონცენტრირებულ გაწმენდილ კულტურალურ ანტირაბიულ ვაქცინას, რომელიც დამზადებული იყო ჯანმრთელობის დაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის მიერ რეკომენდებული (9 დასახელებიდან ერთ-ერთი) ვნუკოვო-32 სავაქცინე შტამიდან. საზღვარგარეთ, გარდა ზემოთ ნახსენები ანტირაბიული ვაქცინისა, გამოიყენება ინტრამუსკულური 5-ინექციიანი (კეთდება ნულოვან, მე-3, მე-7, მე-14 და 28-ე დღეს) და ინტრადერმული (კანშიგა) ვაქცინები. რეგისტრაციის შემთხვევაში შესაძლებელია მათი გამოყენება საქართველოშიც, მწარმოებლის ინსტრუქციის შესაბამისად. კონცენტრირებული ანტირაბიული ვაქცინა აინდუცირებს ცოფის საწინააღმდეგო ანტისხეულების გამომუშავებას. ერთჯერადი დოზა (1,0 მლ) შეიცავს 2,5 ს. ე. ანტიგენს. შეყვანის წესი ასეთია: ვაქცინა (ამპულის შიგთავსი) იხსნება 1,0 მლ საინექციო წყალში; გახსნილი ვაქცინა ნელ-ნელა შეიყვანება დელტისებურ კუნთში (5 წლამდე ბავშვებში - ბარძაყის კუნთის წინა გვერდითა ზედა ნაწილში). აკრძალულია ვაქცინის შეყვანა დუნდულა კუნთში. ვაქცინირებული ადამიანი 30 წუთის განმავლობაში იმყოფება სამედიცინო მეთვალყურეობის ქვეშ. იმუნოთერაპიული კურსის ჩატარების შემდეგ გაიცემა ცნობა, სადაც მითითებულია გამოყენებული პრეპარატის ტიპი და სერია,  აცრების კურსი, პოსტვაქცინური რეაქცია. შინაური ცხოველის მიერ ლორწოვანი გარსებისა და დაზიანებული კანის დადორბვლის, თავის, სახის, კისრის, მტევნის, ხელისა და ფეხის თითების, შორისის, გენიტალიების არეში კბენის, დაკაწვრისა თუ დადორბვლის, ნებისმიერი ლოკალიზაციის მრავლობითი ნაკბენისა და მასიური დაზიანების, ერთეული ღრმა ნაკბენისა და ნაკაწრის შემთხვევაში, აგრეთვე - გარეული ცხოველების, ღამურებისა და მღრღნელების მიერ კანის ნებისმიერი დაზიანებული უბნისა და ლორწოვანი გარსის დადორბვლის, ნებისმიერი  ნაკაწრის, დაზიანებისა თუ ნაკბენის შემთხვევაში დაუყოვნებლივ იწყება კომბინირებული მკურნალობა ანტირაბიული იმუნოგლობულინით ნულოვან დღეს + ვაქცინის თითო მილილიტრი ნულოვან, მე-3, მე-7, მე-14, 30-ე და 90-ე დღეს. ამჟამად ანტირაბიული იმუნიზაცია წარმატებით ხორცილდება 5-ინექციიანი (ნულოვან, მე-3, მე-7, მე-14 და 28-ე დღეს) ევროპის ქვეყნებსა და ჩინეთში პასტერის ინსტიტუტის ტექნოლოგიით დამზადებული ანტირაბიული ვაქცინით.

- რა გართულება შეიძლება მოჰყვეს ვაქცინაციას და რას ითვალისწინებს გართულებათა პროფილაქტიკა?

- ანტირაბიული იმუნოგლობულინის შეყვანისას შესაძლოა განვითარდეს ალერგიული რეაქცია, თვით ანაფილაქსიური შოკი და შრატისმიერი დაავადებაც კი. ანტირაბიული ვაქცინაციის გართულების მიზეზად შეიძლება იქცეს: იმუნოპროფილაქტიკის ტექნიკის დარღვევა, უხარისხო ანტირაბიული პრეპარატის გამოყენება, მათი შენახვის ტემპერატურული რეჟიმის დაუცველობა აცრების სქემის დარღვევა, აცრების დროს დაწესებული რეჟიმის დარღვევა დაზარალებულის მიერ. ანტირაბიული ვაქცინაციის ყველაზე სერიოზული გართულებაა ნერვული სისტემის დაზიანება. გართულებების თავიდან ასაცილებლად აცრები უნდა ჩატარდეს მხოლოდ და მხოლოდ ჩვენებისამებრ. გართულების უმნიშვნელო ნიშნების შემთხვევაშიც კი აუცილებელია ჰოსპიტალიზაცია და სათანადო მკურნალობა. განსაკუთრებული სიფრთხილით ენიშნებათ ვაქცინაცია მათ, ვისაც ადრეც ჰქონია ჩატარებული ანტირაბიული აცრა. მკითხველისათვის, ალბათ, საინტერესო იქნება, რომ ცოფის ვირუსის მიმართ ბუნებრივი იმუნიტეტი აქვს კუს, გველს, ხვლიკს, ბაყაყსა და სხვა ცივსისხლიან ქვეწარმავლებს. რაც შეეხება თბილსისხლიან ცხოველებს, ისინი სახეობის განურჩევლად ვირუსის პოტენციური მატარებლები არიან. ცოფის ჭეშმარიტი იმუნოლოგია - ეს არის ხელოვნურად შეძენილი აქტიური ვაქცინური და პასიური იმუნიტეტი იმუნოგლობულინით. განასხვავებენ ცოფის ვირუსის შეღწევისა და გამრავლებისგან ორგანიზმის დაცვის სამ მიმართულებას:

1) დაცვის ბუნებრივი ფაქტორები - დაუზიანებელი კანის საფარველი;

2) ანტისხეულები - შესაძლოა ლეიკოციტების მატება ინფექციის შემავალ კერაში;

3) შესაძლოა, თავი იჩინოს წინააღმდეგობამ პერიფერიული ნერვების გზით ვირუსის გადაადგილებისას.

სამკურნალო ან პოსტინფექციური იმუნიზაციის დროს შესაძლოა დამცავი როლი შეასრულოს როგორც ანტისხეულებმა, ასევე ინტერფერონმა და უჯრედული იმუნიტეტის ფაქტორებმა. ანტირაბიული აცრა, მიუხედავად მისი ეფექტურობისა, ინფექციის წყაროზე გავლენას ვერ ახდენს, ვერ ამცირებს დაკბენილთა და ცოფის ვირუსით ინფიცირებულთა რაოდენობას. ამ საფრთხის შესამცირებლად საჭიროა ცოფთან ბრძოლა სანიტარიული და ეპიდსაწინააღმდეგო ნორმების მკაცრი დაცვით.