თავის ტკივილის ფარული მიზეზები: როგორ მოქმედებს ამინდი და როგორ ვმართოთ შეტევები
ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის (WHO) მონაცემებით, მსოფლიოში ზრდასრული მოსახლეობის დაახლოებით ნახევარი ამ პრობლემით რეგულარულად იტანჯება. მიუხედავად იმისა, რომ თავის ტკივილს ბევრი ცნობილი მიზეზი აქვს, უახლესმა კვლევებმა გამოავლინა კიდევ ერთი ძლიერი, ფარული გამომწვევი ფაქტორი — ამინდის მკვეთრი ცვლილება.
მაღალი ატმოსფერული წნევა და ცივი ფრონტები შაკიკის წინააღმდეგ
ამერიკის თავის ტკივილის საზოგადოების (AHS) ყოველწლიურ კონფერენციაზე ცინცინატის უნივერსიტეტის მკვლევარებმა საინტერესო დასკვნა წარადგინეს: გარკვეულ მეტეოროლოგიურ პირობებს ნამდვილად შეუძლია შაკიკისა და თავის ტკივილის შეტევების პროვოცირება.
მეცნიერებმა ეპიზოდური შაკიკის მქონე პაციენტების დღიურები მეტეოროლოგიურ მონაცემებს შეადარეს. აღმოჩნდა, რომ თავის ტკივილის რისკი განსაკუთრებით იზრდება ორ კონკრეტულ სცენარში:
-
როდესაც უახლოვდება წვიმიანი, ცივი ფრონტი.
-
როდესაც რეგიონში ხანგრძლივი დროის განმავლობაში ნარჩუნდება მაღალი ატმოსფერული წნევის სისტემა.
მარტივად რომ ვთქვათ, შეტევებს იწვევს სიტუაციები, როდესაც ამინდი მკვეთრად იცვლება ან პირიქით — მუდმივად მძიმეა. ფაქტორების კომბინაცია (ატმოსფერული წნევის ცვლილება, ტენიანობისა და ტემპერატურის მატება) შაკიკის გაცილებით ძლიერი გამომწვევია, ვიდრე უბრალოდ ტემპერატურის ცვლილება. მკვლევარებმა ასევე დაადასტურეს, რომ მედიკამენტ ფრემანეზუმაბით პროფილაქტიკური მკურნალობა არასასურველი ამინდის პერიოდებშიც კი საგრძნობლად ამცირებს შეტევების ალბათობას.
თავის ტკივილის ძირითადი ტიპები
ტკივილის ბუნება დამოკიდებულია ნერვულ სისტემასა და თავის სისხლძარღვებს შორის ურთიერთქმედებაზე. ექიმები ცეფალგიას რამდენიმე ძირითად ტიპად ყოფენ:
-
დაძაბულობის თავის ტკივილი (TTH): ყველაზე გავრცელებული ტიპი. პაციენტები მას აღწერენ, როგორც თავის გარშემო მოჭერილ, მჭიდრო „ზოლს“. მას ძირითადად სტრესი, დაღლილობა და კისრის კუნთების დაჭიმულობა იწვევს.
-
შაკიკი: ინტენსიური, მფეთქავი ტკივილი, რომელიც, როგორც წესი, თავის ერთ მხარესაა ლოკალიზებული. ხშირად თან ახლავს გულისრევა და სინათლისა თუ ხმაურის მიმართ აუტანლობა (ფოტოფობია, ფონოფობია).
-
კლასტერული თავის ტკივილი: ნაკლებად გავრცელებული, მაგრამ უკიდურესად ძლიერი, გამჭოლი ტკივილი ცალი თვალის გარშემო. ვითარდება შეტევების სერიის სახით.
-
მეორეული ტკივილი: ეს არის სხვა პრობლემების შედეგად გამოწვეული ტკივილი (მაგალითად: არტერიული წნევის ცვლილება, ინფექცია, დეჰიდრატაცია ან ინტოქსიკაცია).
პირველადი დახმარება: როგორ შევიმსუბუქოთ მდგომარეობა სახლის პირობებში
თუ ტკივილი ზომიერია და ძირითადად დაღლილობით ან სტრესით არის გამოწვეული, დაგეხმარებათ შემდეგი ნაბიჯები:
-
დალიეთ წყალი: დეჰიდრატაცია (გაუწყლოება) შეტევების ხშირი, ფარული გამომწვევია.
-
გაანიავეთ ოთახი: სუფთა ჰაერი ტვინის ქსოვილს აუცილებელი ჟანგბადით ამარაგებს.
-
მოიცილეთ გამღიზიანებლები: გამორთეთ კაშკაშა განათება, მოარიდეთ თვალი გაჯეტებს და გადადით მშვიდ, წყნარ ადგილას.
-
გაიკეთეთ მსუბუქი მასაჟი: კისერზე, საფეთქლებსა და ყურის ბიბილოებზე ნაზი წრიული მოძრაობები სპაზმებს ხსნის.
-
დაიდეთ კომპრესი: შუბლზე დადებული გრილი, ნოტიო პირსახოცი ავიწროებს სისხლძარღვებს და ამცირებს პულსაციას.
როდის უნდა მიმართოთ ექიმს დაუყოვნებლივ (საგანგაშო ნიშნები)
ყველა თავის ტკივილი უვნებელი არ არის. ზოგიერთი სიმპტომი დაუყოვნებლივ სამედიცინო ჩარევას მოითხოვს, რადგან შესაძლოა ინსულტზე, მენინგიტზე ან სისხლდენაზე მიუთითებდეს:
-
ტკივილი არის უეცარი და აუტანლად ძლიერი (ე.წ. „მეხის დაცემის“ მსგავსი).
-
ტკივილს თან ახლავს მაღალი სიცხე, ღებინება ან კისრის კუნთების დაჭიმულობა/დაბუჟება.
-
განვითარდა მხედველობის გაორება, მეტყველების არევა ან კოორდინაციის დაკარგვა.
-
ტკივილი დაგეწყოთ თავის ტრავმის მიღებისთანავე.