რამ შეიძლება გამოიწვიოს მუცლის შებერილობა
ან გამოწვეული იყოს არასწორი კვებით. პაციენტებს ყოველთვის არ შეუძლიათ ზუსტად აღწერონ თავიანთი შეგრძნებები, რამაც შეიძლება განაპირობოს თვეების განმავლობაში სამედიცინო კვლევები და არაეფექტური მკურნალობა.
რა არის შებერილობა?
შებერილობა სუბიექტური, უსიამოვნო შეგრძნებაა, რომელიც ხასიათდება სისავსის, შებერილობის ან მუცლის ღრუს ნებისმიერ ადგილას აირების დაგროვების შეგრძნებით. ჰაერი საჭმლის მომნელებელ ტრაქტში შედის ყლაპვის (აეროფაგია), სისხლის მიმოქცევის გზით ან წარმოიქმნება უშუალოდ კუჭ-ნაწლავის ტრაქტში.
ნაწლავის აირების დაახლოებით 75% წარმოიქმნება ბაქტერიული აქტივობით. გამოიყოფა წყალბადი, მეთანი და გარკვეული რაოდენობით აზოტი და გოგირდი, რომლებიც პასუხისმგებელნი არიან გაზის სუნზე.
ჩვეულებრივ, დაახლოებით 200 მლ აირი შედარებით თანაბრად ნაწილდება ნაწლავებში. ის ორგანიზმიდან გამოიყოფა ბოყინის, სწორი ნაწლავის გავლით (მეტეორიზმი) ან სისხლში დიფუზიის გზით.
საშუალოდ, დღეში წარმოიქმნება 1.5–2 ლიტრი მოცულობის სხვადასხვა აირების ნარევის. აირების ნორმალური გამოყოფა სწორი ნაწლავიდან დღეში 13–21-ჯერ ითვლება, მაგრამ ეს შეიძლება განსხვავდებოდეს სხვადასხვა ადამიანში კვების რაციონის მიხედვით.
მუცლის ძლიერი შებერილობისა და გაზების გამომწვევი მიზეზები მოზრდილებში
მუცლის შებერილობის პათოფიზიოლოგიური მექანიზმების შესწავლა კვლავ გრძელდება. პრინციპში, ყველა ცნობილი მიზეზი შეიძლება დაიყოს ორგანულ (დაავადება), ალიმენტურ (დიეტასთან დაკავშირებული) და ფუნქციურ (კუჭ-ნაწლავის ტრაქტსა და ტვინს შორის ურთიერთქმედების დარღვევა) მიზეზებად.
კვების ჩვევები
როგორც წესი, ადამიანებს, რომლებიც რეგულარულ შებერილობას უჩივიან, აქვთ კვების შემდეგი ჩვევები:
- ძალიან სწრაფად ჭამა;
- ჭარბიკვება;
- საკვებთან ერთად დიდი რაოდენობით ჰაერის გადაყლაპვა;
- საკვების ცუდადდაღეჭვა;
- ალკოჰოლის ბოროტად გამოყენება, მოწევა;
- საღეჭი რეზინის, გაზიანი სასმელებისადმი დამოკიდებულება;
- დიეტის უეცარი ცვლილებები;
- ბოჭკოების არარეგულარული ან ჭარბი მიღება;
- საწრუპი ჩხირებისგამოყენება;
- ძილის წინ,გვიან ჭამა;
- სითხის არასაკმარისი მიღება.
- შებერილობის კიდევ ერთი გავრცელებული, მაგრამ არა აშკარა მიზეზიაფიზიკური აქტივობის ნაკლებობა. გაზების გავლა საჭმლის მომნელებელ ტრაქტში პირდაპირ დამოკიდებულია პერისტალტიკაზე, რაც, თავის მხრივ, ფიზიკურ აქტივობასთან არის დაკავშირებული.
საკვების აუტანლობა
ადამიანების დაახლოებით 20%-ს აქვს საკვების აუტანლობა ან ალერგია გარკვეული ნახშირწყლების მიმართ, რომლებიც გვხვდება ჩვეულებრივ საკვებში. ყველაზე ხშირად ესენია ლაქტოზა, საქაროზა და ფრუქტოზა.
შებერილობის სიმძიმე განსხვავდება სხვადასხვა ადამიანში და დოზაზეა დამოკიდებული. მაგალითად, ადამიანს შეუძლია უსაფრთხოდ დალიოს კაპუჩინო მცირე რაოდენობით რძესთან ერთად, მაგრამ ნედლი რძის ერთი ჭიქა დისკომფორტს გამოიწვევს.
შებერილობა ხშირია ცელიაკიის, არაცელიაკიური მგრძნობელობის და გლუტენის აუტანლობის (ხორბალში, ქერსა და ჭვავში არსებული ცილები) მქონე ადამიანებში. გარდა ამისა, ზოგიერთ ადამიანში სიმპტომები შეიძლება გამწვავდეს ფრუქტანებით მდიდარი საკვების (ხახვი, ნიორი, არტიშოკი) მიღებით.
ყაბზობა
შებერილობა შეიძლება აღინიშნოს, როდესაც განავალი კუჭ-ნაწლავის ტრაქტში რჩება. ეს გამოწვეულია როგორც გაზების დაგროვებით, ასევე მუცლის მოცულობის ზრდით ნაწლავის გადატვირთულობის გამო. დისკომფორტი ქრება ნაწლავის მოქმედების შემდეგ.
SIBO
წვრილი ნაწლავის ბაქტერიული ჭარბი ზრდის (SIBO) დროს, წვრილ ნაწლავში მიკროფლორის თვისებრივი და რაოდენობრივი შემადგენლობა ირღვევა. პრობლემა არა პათოგენურ (მავნე) ბაქტერიებში, არამედ „კარგ“ ბაქტერიებშია, რომლებიც ჭარბად და არასწორ ადგილებში მრავლდებიან. გაზების წარმომქმნელი ბაქტერიების რაოდენობის ზრდასთან ერთად, ნაწლავში სანათურში წნევა იზრდება. შებერილობას შეიძლება თან ახლდეს მუცლის ტკივილი, დიარეა და ვიტამინების დეფიციტი.
ორგანული დაავადებები
მეტეორიზმი არასპეციფიკური სიმპტომია, რომელიც შეიძლება განვითარდეს კუჭ-ნაწლავის სხვადასხვა დაავადებისა და სხვა მდგომარეობების დროს. ესენია შემდეგი პათოლოგიური მდგომარეობები:
- ქრონიკული პანკრეატიტი ეგზოკრინული უკმარისობით;
- მალაბსორბციის სინდრომი;
- კუჭ-ნაწლავის ოპერაციის შემდგომი მდგომარეობები (კუჭის რეზექცია, ნაწლავის რეზექცია, ბარიატრიული ქირურგია);
- გასტროპარეზი (კუჭის მოძრაობის დარღვევა);
- ჰიპოთირეოზი (ფარისებრი ჯირკვლის ფუნქციის დაქვეითება);
- ნაწლავის დივერტიკულოზი;
- სიმსუქნე;
- გინეკოლოგიური დაავადებები;
- სკლეროდერმია;
- საკვებით გამოწვეული ტოქსიკური ინფექციები (მოწამვლა);
- ნაწლავის ობსტრუქცია;
- მუცლის ღრუს ადჰეზიები;
- ნაწლავის ანთებითი დაავადება (წყლულოვანი კოლიტი, კრონის დაავადება);
- პრემენსტრუალური სინდრომი და თავად მენსტრუაცია;
- კვებითი დარღვევები (ჭარბი კვება, ანორექსია, ბულემია).
ასციტი, მუცლის ღრუში თავისუფალი სითხის დაგროვება, შეიძლება შეცდომით შებერილობაში ჩაითვალოს.
ფუნქციური დარღვევები
როდესაც ნერვული სისტემა და საჭმლის მომნელებელი ტრაქტი არასწორად ურთიერთქმედებენ, ვითარდება შემდეგი დარღვევები, რომლებსაც შეიძლება თან ახლდეს შებერილობა:
- გაღიზიანებული ნაწლავის სინდრომი;
- ფუნქციური შებერილობა;
- მენჯის დისფუნქცია;
- ვისცერული ჰიპერმგრძნობელობა;
- ფუნქციური დისპეფსია.
კიდევ ერთი საინტერესო მდგომარეობაა აბდომინოდიაფრაგმული დისინერგია (კუნთების ფუნქციის დარღვევა). ჭამის შემდეგ დიაფრაგმა მკვეთრად ეშვება, რასაც მოჰყვება მუცლის წინა კედლის კუნთების მოდუნება. ჩვეულებრივ, პირიქით უნდა იყოს. ეს ვლინდება მუცლის გამობერილობით, თუმცა შესაძლოა ამ დროს დიდი რაოდენობით გაზები არც კი იყოს.