ადვილად დაღლა - უბრალოდ გადაღლა, თუ დაავადება
თუ ენერგიის ნაკლებობას მუდმივად გრძნობთ, შესაძლოა ორგანიზმი ფარულ პრობლემაზე განიშნებდეთ. რატომ არ უნდა უგულებელვყოთ ქრონიკული სისუსტე? ამ თემაზე გვესაუბრება დ.აბულაძის ქართულ- იტალიური კლინიკის ოჯახის ექიმი,თერაპევტი ხათუნა თაბაგარი.
- ქალბატონო ხათუნა, რას ნიშნავს „ადვილად დაღლა“ სამედიცინო თვალსაზრისით და როდის ხდება ის საყურადღებო სიმპტომი?
-სამედიცინო ენაზე ადვილად დაღლა ქრონიკულ დაღლილობას ან მუდმივ გამოფიტვას ნიშნავს და სრულიად განსხვავდება ჩვეულებრივი გადაღლისგან. ეს არის აუხსნელი, ხანგრძლივი სისუსტე, რომელიც დასვენების შემდეგაც არ ქრება. ამ დროს ორგანიზმი გრძნობს ენერგიის დიდ დანაკარგს სრულიად უმნიშვნელო ფიზიკური თუ გონებრივი დატვირთვის დროსაც კი. ხშირად ამ მდგომარეობას თან ახლავს ყურადღების გაფანტვა, თავბრუსხვევა ან კონცენტრაციის გაძნელება.
ეს მდგომარეობა საყურადღებო კლინიკურ სიმპტომად ჩაითვკება, თუ გრძელდება ზედიზედ 2 კვირაზე მეტხანს და/ან მნიშვნელოვნად აფერხებს ადამიანის ყოველდღიურ საქმიანობას.
განსაკუთრებული ყურადღებაა საჭირო მაშინ, როდესაც დაღლილობას თან ახლავს სხვა ნიშნებიც, მაგალითად: წონაში უმიზეზოდ კლება, სიცხე, გულის რიტმის დარღვევა ან კუნთების მკვეთრი სისუსტე.
ასეთ შემთხვევებში გამოფიტვა აღარ არის მხოლოდ ცხოვრების წესის (მაგალითად, უძილობის) შედეგი. ის შესაძლოა მიანიშნებდეს ისეთ დაავადებებზე, როგორიცაა ანემია, ფარისებრი ჯირკვლის პრობლემები, ქრონიკული ინფექცია ან სხვა დარღვევები.
- ანუ, ყველა დაღლილობა ერთნაირი არ არის?
- ნამდვილად, დაღლილობა სხვადასხვანაირია. სამედიცინო თვალსაზრისით, არსებობს ორი ძირითადი ტიპი:
- ფიზიოლოგიური დაღლილობა (ნორმალური): ეს არის ორგანიზმის ბუნებრივი პასუხი დატვირთვაზე. თუ ადამიანი ეწევა დიდ ფიზიკურ შრომას, ინტენსიურად ვარჯიშობს ან აქვს დაძაბული გონებრივი სამუშაო, დაღლილობის შეგრძნება სრულიად ნორმალურია. ასეთი დაღლა შეიძლება გამოვლინდეს მუშაობის პროცესშივე ან დატვირთვის დასრულებისთანავე, თუმცა ის ხარისხიანი დასვენებისა და ძილის შემდეგ სრულად ქრება.
- პათოლოგიური დაღლილობა (ქრონიკული), რომელიც საყურადღებო მდგომარეობაა, არ არის დამოკიდებული დატვირთვაზე, ჩნდება უმიზეზოდ და არ გადის დასვენების შემდეგაც კი. ეს არ არის უბრალოდ ენერგიის გამოლევა – ეს არის სიმპტომი, რომელიც მიგვანიშნებს ორგანიზმში არსებულ დარღვევებზე (მაგალითად: ფარული ანთება, ჰორმონალური დარღვევა ან ვიტამინების დეფიციტი).
ამ კატეგორიაში ხშირად ხვდება ემოციური გადაწვა. ეს არის მდგომარეობა, როდესაც ხანგრძლივი სტრესის გამო ადამიანი გრძნობს არა მხოლოდ ფიზიკურ სისუსტეს, არამედ ემოციურ გამოფიტვასაც. ამ დროს დასვენებაც კი რთულია, რადგან ტვინი მუდმივად დაძაბულ რეჟიმში რჩება.
ჩვენ უნდა ვისწავლოთ ამ ორის გარჩევა. ნორმალური დაღლილობა ცხოვრების ბუნებრივი ნაწილია, ხოლო ქრონიკული დაღლილობა — ეს არის ორგანიზმის სიგნალი იმაზე, რომ საჭიროა ექიმის დახმარება.
- რომელი პრობლემები იწვევს ყველაზე ხშირად ადვილად დაღლას?
ადვილად დაღლა, ანუ ქრონიკული დაღლილობა, შესაძლოა იყოს ორგანიზმში არსებული სერიოზული დარღვევის აშკარა ნიშანი. მიზეზები, პირობითად, ორ ჯგუფად შეგვიძლია დავყოთ:
1. ძირითადი ორგანოთა სისტემების პრობლემები
ხშირად ენერგიის სწრაფი კარგვა დაკავშირებულია შემდეგი სამი სისტემის მუშაობის დარღვევასთან:
- სისხლი (ანემია): რკინის დეფიციტი დაღლილობის ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული მიზეზია. რკინა აუცილებელია ჟანგბადის გადასატანად. როდესაც ის აკლია ორგანიზმს, ქსოვილები განიცდიან „ჟანგბადის შიმშილს“, რაც მყისიერად იწვევს გამოფიტვას.
- ფარისებრი ჯირკვალი (ჰორმონები): ეს ჯირკვალი მთელი ორგანიზმის ენერგიის ცვლას აკონტროლებს. მისი ფუნქციის დაქვეითება (ჰიპოთირეოზი) იწვევს ნივთიერებათა ცვლის შენელებას, მუდმივ სისუსტესა და ძილიანობას.
- გული: გულის დაავადებების დროს (მაგალითად, საწყისი უკმარისობა) ორგანოები ვეღარ იღებენ საკმარის სისხლს, საკვებ ნივთიერებებსა და ჟანგბადს, რაც ფიზიკური დატვირთვისას სწრაფ დაღლაში ვლინდება.
2. ცხოვრებისეული და ფსიქოლოგიური ფაქტორები
ქრონიკული სტრესი და უძილობა არ არის მხოლოდ „დამხმარე“ ფაქტორები – ისინი ხშირად დაღლილობის მთავარი გამომწვევებია:
- მუდმივი სტრესი: სტრესის დროს ორგანიზმი სულ „მობილიზებულ“ მდგომარეობაშია. სტრესის ჰორმონის (კორტიზოლის) ხანგრძლივად მაღალი დონე საბოლოოდ ფიტავს ენერგიის ყველა რეზერვს.
- უძილობა: ხარისხიანი ძილის გარეშე ორგანიზმი ვერ ასწრებს ძალების აღდგენას. აქ მნიშვნელოვანია ძილის აპნოე (ძილში სუნთქვის ხანმოკლე შეჩერება) – ადამიანმა შეიძლება იფიქროს, რომ ბევრი ეძინა, მაგრამ სუნთქვის დარღვევის გამო მისი ძილი არაეფექტური იყო და დილით მაინც დაღლილი გაიღვიძა.
- რომელი ყოველდღიური ჩვევები აცლის ადამიანს ენერგიას?
-მუდმივი დაღლილობის მიზეზი ხშირად ჩვენი „პატარა შეცდომებია“, რომლებიც დროთა განმავლობაში გროვდება და ენერგიისგან გვცლის. ეს ჩვევები შეგვიძლია სამ ძირითად ჯგუფად დავყოთ:
1. ბიოლოგიური რიტმის დარღვევა
ჩვენი ენერგიის მთავარი მტერი ქრონიკული სტრესი და არასწორი ძილია.
- სტრესი: როდესაც მუდმივად დაძაბული ხართ, ორგანიზმი „ბრძოლის რეჟიმშია“, რაც ჰორმონალურ გამოფიტვას იწვევს.
- უძილობა: ძილის ნაკლებობა სხეულს არ აძლევს საშუალებას, აღადგინოს რეზერვები და „გადატვირთოს“ ნერვული სისტემა.
2. კვებისა და წყლის ბალანსის დარღვევა
ენერგიას მნიშვნელოვნად აკარგვინებს ორგანიზმს შემდეგი ფაქტორები:
- ტკბილეული და ცომეული: ნახშირწყლებით მდიდარი საკვები სისხლში შაქრის მკვეთრ რყევას იწვევს – ენერგია ჯერ სწრაფად იმატებს, შემდეგ კი უფრო მკვეთრად ეცემა, რაც ძლიერ დაღლილობას იწვევს.
- წყლის ნაკლებობა (დეჰიდრატაცია): წყლის გარეშე უჯრედები ნელა მუშაობენ, სისხლი „სქელდება“ და ორგანიზმს მეტი ძალისხმევა სჭირდება ელემენტარული ფუნქციების შესასრულებლად.
3. არასწორი დღის რეჟიმი და კოფეინი
- ზედმეტად დატვირთული გრაფიკი: როდესაც დღეს დასვენების გარეშე, გადატვირთული გეგმით იწყებთ, ორგანიზმი ენერგიას ნაადრევად ხარჯავს.
- ჭარბი ყავა (კოფეინი): კოფეინი კი არ გვაძლევს ენერგიას, არამედ „სესხულობს“ მას ჩვენივე რეზერვებიდან. კოფეინის გადაჭარბებული მიღება საბოლოოდ ფიტავს ნერვულ სისტემას და ენერგიის მოულოდნელ ვარდნას იწვევს.
- შეიძლება დაღლილობა რომელიმე დაავადების პირველი და ერთადერთი ნიშანი იყოს?
- დიახ, ეს ძალიან ხშირად ხდება და სწორედ ამაში მდგომარეობს მთავარი საფრთხე. სამედიცინო პრაქტიკაში ქრონიკული დაღლილობა ხშირად მოქმედებს, როგორც ორგანიზმის „ყველაზე ადრეული სიგნალი“.
ხშირად პაციენტი ექიმთან მხოლოდ ერთი ჩივილით მოდის: „მუდმივად გამოფიტული ვარ“, თუმცა საბაზისო კვლევების შემდეგ ვლინდება სერიოზული მდგომარეობები. დაღლილობა შეიძლება იყოს პირველი და ერთადერთი ნიშანი, რომელიც წინ უსწრებს ისეთ პრობლემებს, როგორიცაა:
- ფარისებრი ჯირკვლის დაავადებები (ჰიპოთირეოზი): სანამ წონაში მატება ან სხვა ნიშნები გამოჩნდება, ორგანიზმი ენერგიის ნაკლებობით გვამცნობს პრობლემას.
- ანემია: ჟანგბადის ნაკლებობა ქსოვილებში პირველ რიგში სწორედ გამოფიტვით ვლინდება.
- გულ-სისხლძარღვთა ცვლილებები: დაღლილობა ხშირად წინ უსწრებს არტერიული წნევის ცვალებადობას ან გულის რიტმის დარღვევას.
- აუტოიმუნური დაავადებები: ორგანიზმი დიდ ენერგიას ხარჯავს შიდა ბრძოლაში, რაც ადამიანისთვის მუდმივ სისუსტედ აღიქმება.
სამედიცინო წრეებში მიღებულია, რომ აუხსნელი დაღლილობა არასდროს უნდა ჩაითვალოს ნორმად. ის ხშირად არის მთავარი გასაღები იმ პრობლემის აღმოსაჩენად, რომელიც ორგანიზმში ჯერ კიდევ იმალება. მისი დროული ყურადღება საშუალებას გვაძლევს დაავადება საწყის ეტაპზევე შევაჩეროთ.
- როგორ მივხვდეთ, რომ დაღლილობის მიზეზი ფსიქოლოგიურია და შეიძლება თუ არა დეპრესია მხოლოდ სისუსტით გამოვლინდეს?
- დეპრესია ყოველთვის არ ნიშნავს აშკარა სევდას ან ტირილს. ბევრი ადამიანისთვის ის ვლინდება სუფთა ფიზიკური სიმპტომით – ენერგიის მუდმივი უკმარისობით.
ფსიქოლოგიური დაღლილობა (გამოწვეული დეპრესიით, შფოთვით ან სტრესით) მკვეთრად განსხვავდება ფიზიკური დაავადებისგან. აი, მისი ამოცნობის მთავარი ნიშნები:
- ემოციური გამოფიტვა: დაღლილობასთან ერთად გრძნობთ გაღიზიანებას, გუნება-განწყობის ხშირ ცვალებადობას და გსურთ ყველასგან განმარტოვება.
- ინტერესის დაკარგვა: ეს დეპრესიის ერთ-ერთი მთავარი ნიშანია. ადამიანი აღარ განიცდის სიამოვნებას იმ საქმიანობით, რაც ადრე ახარებდა, გრძნობს სრულ გულცივობას სამომავლო გეგმების მიმართ.
- დილის სისუსტე: ფსიქოლოგიური დაღლილობა ხშირად პიკს აღწევს დღის დასაწყისშივე. მიუხედავად იმისა, რომ შეიძლება საკმარისი დრო გეძინათ, გაღვიძებისთანავე გრძნობთ, რომ ძალა არ გაქვთ.
- „გონებრივი ნისლი“: გიჭირთ ყურადღების კონცენტრაცია, გადაწყვეტილებების მიღება და გავიწყდებათ წვრილმანები.
- არაეფექტური დასვენება: ეს დაღლილობა დასვენების შემდეგ არ ქრება – ის მუდმივია და „მძიმე ტვირთივით“ დაგყვებათ.
ხშირად, განსაკუთრებით მამაკაცებში, დეპრესია სწორედ ენერგიის გამოლევით, მეტისმეტი ძილიანობით ან უძილობით ინიღბება.
თუ ორგანული მიზეზები (ანემია, ჰორმონები და ა.შ.) გამოირიცხება, ფსიქიკური ჯანმრთელობის შეფასება ხშირად ხდება დიაგნოზის გასაღები. ფსიქოლოგიური სტრესის დროული მკურნალობა ადამიანს ფიზიკურ ენერგიასაც უბრუნებს.
- არსებობს თუ არა მარტივი თვითშეფასების კრიტერიუმი, რითიც ადამიანი სახლში შეაფასებს მდგომარეობას?
-დიახ, არსებობს . აი, მარტივი ტესტი, რომელიც დაგეხმარებათ გაარკვიოთ, თქვენი დაღლილობა ჩვეულებრივი გადაღლის შედეგია, თუ ექიმის ჩარევას საჭიროებს.
უპასუხეთ ამ 4 კითხვას „კი“ ან „არა“:
თვითდიაგნოსტიკის მოკლე ტესტი
I კითხვა: გრძელდება თუ არა თქვენი დაღლილობა 2 კვირაზე მეტხანს, მიუხედავად იმისა, რომ ცდილობთ კარგად გამოიძინოთ?
II კითხვა: გრძნობთ თუ არა ძლიერ სისუსტეს დილით, გაღვიძებისთანავე, თითქოს საერთოდ არ დაგისვენიათ?
III კითხვა: გიშლით თუ არა ხელს დაღლილობა ელემენტარული საქმეების შესრულებაში (მაგალითად: სახლის დალაგება, სამსახურებრივი დავალება, მოკლე მანძილზე გასეირნება)?
IV კითხვა: გაქვთ თუ არა დაღლილობასთან ერთად სხვა სიმპტომებიც (მაგალითად: თავბრუსხვევა, გულის აჩქარება, თმის ცვენა ან წონაში უმიზეზო კლება)?
შედეგების შეფასება:
* თუ თქვენს პასუხებში არის თუნდაც ერთი „კი“: ეს ნიშნავს, რომ თქვენი დაღლილობა გასცდა ნორმის ფარგლებს. ეს აღარ არის უბრალოდ „მძიმე სამუშაო კვირის“ შედეგი. თქვენი ორგანიზმი განიშნებთ, რომ რესურსი ამოწურულია და დროა მიმართოთ ოჯახის ექიმს (თერაპევტს) პირველადი კონსულტაციისთვის.
* თუ ყველა პასუხი არის „არა“: დიდი ალბათობით, თქვენი დაღლილობა ფიზიოლოგიურია. სავარაუდოდ, თქვენს ორგანიზმს უბრალოდ რეჟიმის მოწესრიგება, სრულფასოვანი ძილი და სუფთა ჰაერზე მეტი დროის გატარება სჭირდება.
- რა ეხმარება ყველაზე სწრაფად ენერგიის დაბრუნებას?
-ენერგიის სწრაფად დაბრუნება არა „ჯადოსნურ აბებზე“, არამედ ორგანიზმისთვის ბუნებრივი რესურსების სწორად მიწოდებაზეა დამოკიდებული.
აი, 5 მარტივი და მეცნიერულად დასაბუთებული წესი, რომლებიც დაგეხმარებათ ენერგიის აღდგენაში:
1. წყლის ბალანსის აღდგენა
ხშირად დაღლილობა უბრალოდ წყლის ნაკლებობის ნიშანია. დალიეთ ერთი ჭიქა გრილი წყალი. ეს აუმჯობესებს სისხლის ცირკულაციას და ეხმარება უჯრედებს, უფრო სწრაფად აითვისონ საკვები ნივთიერებები.
2. მცირე ფიზიკური აქტივობა (პარადოქსული წესი)
რაც არ უნდა უცნაურად ჟღერდეს, როცა დაღლილი ხართ, 10-წუთიანი გასეირნება ან მსუბუქი გაწელვა იმაზე მეტ ენერგიას მოგცემთ, ვიდრე დივანზე წოლა. მოძრაობა ააქტიურებს ჟანგბადის მიწოდებას ტვინისა და კუნთებისთვის.
3. „ჭკვიანი“ წახემსება
შოკოლადისა და ფუნთუშის ნაცვლად, მიიღეთ ცილისა და ჯანსაღი ცხიმების კომბინაცია (მაგალითად: ერთი მუჭა თხილი, ნიგოზი ან იოგურტი). ეს უზრუნველყოფს ენერგიის სტაბილურ და ხანგრძლივ გამოყოფას, შაქრის მკვეთრი რყევების გარეშე.
4. მზის სინათლე და სუფთა ჰაერი
მზის შუქი აჩერებს მელატონინის (ძილის ჰორმონის) გამომუშავებას და ორგანიზმს აფხიზლებს. თუ დახურულ სივრცეში ხართ, 5 წუთით გადით აივანზე ან ფანჯარა გააღეთ – სუფთა ჟანგბადი მყისიერად მოგიყვანთ ტონუსში.
5. ხანმოკლე „გადატვირთვა“
თუ საშუალება გაქვთ, 15-20 წუთიანი ძილი (არაუმეტეს!) საოცრად ეფექტურია. ეს დრო საკმარისია ნერვული სისტემის დასასვენებლად, მაგრამ არა იმდენად ბევრი, რომ ღრმა ძილში გადახვიდეთ და გაღვიძებისას უფრო მეტი სიმძიმე იგრძნოთ.
ეს რჩევები მუშაობს მაშინ, როცა დაღლილობა ფიზიოლოგიურია (გადაღლის შედეგი). თუ ამ წესების დაცვის მიუხედავად, მაინც მუდმივ გამოფიტვას გრძნობთ, ეს კიდევ ერთი მიზეზია იმისთვის, რომ მიმართოთ ექიმს და ჩააბაროთ ის ანალიზები, რომლებზეც ზემოთ ვისაუბრეთ.
-ხალხში გავრცელებულია მოსაზრება, რომ დაღლილობის დროს „ვიტამინების დალევა“ საუკეთესო გამოსავალია. მართალია ეს?
-არა, ეს ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული და სახიფათო მითია.
ვიტამინები, მინერალები და საკვები დანამატები მხოლოდ მაშინ არის ეფექტური, როდესაც ორგანიზმში მათი რეალური დეფიციტია (მაგალითად, დადასტურებულია რკინის, D ან B12 ვიტამინის ნაკლებობა). სხვა შემთხვევებში მათი მიღება უშედეგოა.
აი, რატომ არის თვითმკურნალობა პრობლემა:
- მიზეზი უცვლელი რჩება: თუ დაღლილობა გამოწვეულია ფარისებრი ჯირკვლის პრობლემით, გულის უკმარისობით ან ქრონიკული სტრესით, ვიტამინები ვერ დაგეხმარებათ, რადგან ისინი არ მკურნალობენ ძირითად დაავადებას.
- ტოქსიკურობის რისკი: ვიტამინების (განსაკუთრებით A, D, E და K ჯგუფის) ზედმეტი დოზები გროვდება ორგანიზმში და შეიძლება გამოიწვიოს ტოქსიკური ეფექტი და დააზიანოს ორგანოები (მაგალითად, ღვიძლი).
- დაკარგული დრო: სანამ ადამიანი იმედოვნებს, რომ „ვიტამინები უშველის“, რეალური დაავადება შესაძლოა პროგრესირებდეს.
მკურნალობა ყოველთვის უნდა იწყებოდეს დიაგნოსტიკით (მინიმუმ სისხლის ანალიზით) და არა ვარაუდით. მხოლოდ მას შემდეგ, რაც ექიმი დაადგენს დაღლილობის რეალურ მიზეზს, შესაძლებელია დაინიშნოს მიზანმიმართული და უსაფრთხო მკურნალობა.
- როგორია ქრონიკული დაღლილობის მკურნალობის მთავარი პრინციპი?
- ქრონიკული დაღლილობისგან თავის დაღწევა არ ხდება ერთი „ჯადოსნური“ ნაბიჯით. ეს არის სამსაფეხურიანი პროცესი, სადაც ექიმის დახმარება და პაციენტის ყოველდღიური ჩვევების შეცვლა ერთმანეთს უნდა დაუკავშირდეს.
1. მიზეზის ზუსტი დადგენა (დიაგნოსტიკა)
ეს ყველაზე მნიშვნელოვანი ეტაპია. მკურნალობა ვერ დაიწყება, სანამ ზუსტად არ გვეცოდინება დაღლილობის წყარო: არის ეს ანემია, ჰორმონალური დარღვევა, ფარული ინფექცია თუ ფსიქოლოგიური ფონი (დეპრესია, გადაწვა).
2. მიზნობრივი მკურნალობა
დიაგნოზის დასმის შემდეგ მკურნალობა მიიმართება უშუალოდ პრობლემაზე. მაგალითად:
- თუ მიზეზი ანემიაა, აუცილებელია რკინის მარაგის შევსება;
- თუ ფარისებრი ჯირკვალია, საჭიროა ჰორმონალური ბალანსის მოწესრიგება;
- თუ დეპრესიაა, უნდა დაიწყოს შესაბამისი ფსიქოთერაპია ან მედიკამენტური მკურნალობა.
3. ცხოვრების წესის შეცვლა
ეს არის მკურნალობის განუყოფელი ნაწილი. მედიკამენტები ხშირად უძლურია, თუ არ მოხდა „ენერგეტიკული ბალანსის“ აღდგენა:
- ხარისხიანი და რეგულარული ძილი;
- ბალანსირებული კვება;
- ზომიერი ფიზიკური აქტივობა;
- სტრესის მართვის სწავლა.
მხოლოდ ამ სამი პრინციპის ერთობლივი დაცვა უზრუნველყოფს ენერგიის სრულად დაბრუნებას. ნუ ეცდებით სიმპტომების „ჩახშობას“, იპოვეთ მიზეზი და ებრძოლეთ მას.
- როგორ ვიკვებოთ ენერგიის მოსამატებლად?
- ენერგიის მოსამატებლად კვების დაბალანსება არ ნიშნავს მკაცრ დიეტას, ეს ნიშნავს საკვების ისეთ შერჩევას, რომელიც ორგანიზმს „საწვავით“ თანაბრად და დიდხანს მოამარაგებს.
აი, მარტივი პრინციპები, რომლებიც დაგეხმარებათ ენერგიის სტაბილურ შენარჩუნებაში:
1. „ნელი“ ნახშირწყლები – თქვენი მთავარი საწვავი
ნახშირწყლები ენერგიის ძირითადი წყაროა, მაგრამ მთავარია მათი ტიპი:
* მოერიდეთ: შაქარს, თეთრ პურს, ტკბილეულს. ისინი ენერგიას სწრაფად წევენ მაღლა, მაგრამ მალევე მკვეთრად აგდებენ, რაც უფრო მეტ დაღლილობას იწვევს.
* აირჩიეთ: შვრია, წიწიბურა, ყავისფერი ბრინჯი, სრული მარცვლის პური. ეს პროდუქტები ენერგიას ნელა და თანაბრად გამოყოფენ მთელი დღის მანძილზე.
2. ცილისა და ჯანსაღი ცხიმების ძალა
მხოლოდ ნახშირწყლების ჭამა საკმარისი არ არის. იმისათვის, რომ დანაყრების შეგრძნება და ენერგია დიდხანს გაგყვეთ, თითოეულ ულუფას დაამატეთ:
* ცილა: კვერცხი, ხაჭო, თევზი, ქათმის ფილე ან ლობიო.
* ჯანსაღი ცხიმი: ავოკადო, ნიგოზი, თხილი ან ზეითუნის ზეთი.
3. „ენერგეტიკული ორმოს“ თავიდან აცილება
ბევრი ადამიანი უშვებს შეცდომას, როცა მთელი დღე არ ჭამს და საღამოს ერთბაშად იღებს დიდ პორციას. ეს იწვევს ძილიანობას.
* რჩევა: ჭამეთ მცირე პორციებით, დღეში 3-ჯერ, და მათ შორის გამოიყენეთ მსუბუქი, ჯანსაღი წახემსება (მაგალითად: ხილი + რამდენიმე ნიგოზი).
4. რკინითა და მაგნიუმით მდიდარი საკვები
თუ ორგანიზმს ეს ელემენტები აკლია, დაღლილობა გარანტირებულია:
* რკინისთვის: მიირთვით საქონლის ხორცი, ისპანახი, წითელი ლობიო, ბროწეული.
* მაგნიუმისთვის: გოგრის თესლი, ნუშის მარცვლები, მუქი შოკოლადი (მცირე რაოდენობით).
5. წყალი – ენერგიის უხილავი წყარო
ხშირად დაღლილობის მიზეზი არა შიმშილი, არამედ დეჰიდრატაციაა (წყლის ნაკლებობა). თუ წყალი აკლიათ, უჯრედები „ზარმაცდებიან“.
სვით წყალი მცირე ყლუპებით მთელი დღის განმავლობაში, მაშინაც კი, თუ წყურვილს არ გრძნობთ.
ერთი ოქროს რჩევა:
ნუ ეცდებით ენერგიის მომატებას ჭარბი კოფეინით (დღეში 3-4 ყავაზე მეტი). ყავა მხოლოდ ნიღბავს დაღლილობას და არ აგვარებს მის მიზეზს. ნამდვილი ენერგია სწორედ ზემოთ ჩამოთვლილი პროდუქტებიდან მოდის.
- რას გვეტყვით ენერგეტიკულ სასმელებზე?
- ენერგეტიკული სასმელები, სამწუხაროდ, ყველაზე დიდი „ტყუილია“ ჩვენი ორგანიზმისთვის. ბევრს ჰგონია, რომ მათგან ენერგიას იღებს, სინამდვილეში კი ეს სასმელები ორგანიზმს ბოლო რეზერვებსაც კი აცლის.
აი, რატომ არის მათი მიღება ქრონიკული დაღლილობისას სახიფათო:
*ენერგიის „სესხება“: ადამიანს ენერგეტიკული სასმელი კი არ გძლევს ახალ ენერგიას, არამედ აიძულებს მის ნერვულ სისტემას, გამოიყენოს ის ნაშთები, რაც შენახული გჰონდა „შავი დღისთვის“. როდესაც სასმლის მოქმედება გადის, ადამიანი უფრო მეტად გამოფიტულია, ვიდრე მანამდე.
* ცრუ ენერგია: მასში არსებული დიდი რაოდენობით შაქარი და კოფეინი სისხლში შაქრის მკვეთრ ნახტომს იწვევს. ენერგია წამიერად მოდის, მაგრამ 1-2 საათში ისევე სწრაფად ვარდება, რაც თავბრუსხვევას და მეტ სისუსტეს იწვევს.
* გულის დატვირთვა: ის აიძულებს გულს, უფრო სწრაფად იმუშაოს, რაც ისედაც გადაღლილი ორგანიზმისთვის დამატებითი სტრესია.
* პრობლემის შენიღბვა: ენერგეტიკული სასმელი ახშობს ორგანიზმის გამაფრთხილებელ სიგნალებს. ადამიანს გჰონია, რომ გამოფხიზლდა, სინამდვილეში კი რეალურ პრობლემას (მაგალითად, ანემიას ან გადაწვას) უბრალოდ დროებით ვეღარ გრძნობს.
დასკვნა: ეს სასმელები მხოლოდ დროებითი „ილუზიაა“. ნამდვილი ენერგიის დაბრუნება მხოლოდ სწორი კვებით, წყლით და ძირითადი მიზეზის მკურნალობითაა შესაძლებელი.
- ვის მივმართოთ ადვილად დაღლის დროს?
-თუ გრძნობთ, რომ თქვენი დაღლილობა ქრონიკულ ხასიათს ატარებს, პირველ რიგში სასურველია ოჯახის ექიმთან (თერაპევტთან) ვიზიტი. ის დაგინიშნავთ საწყის ანალიზებს და საჭიროების შემთხვევაში გადაგამისამართებთ ვიწრო სპეციალისტთან:
1. ენდოკრინოლოგს მიმართეთ, თუ დაღლილობასთან ერთად გაწუხებთ:
* წონის უმიზეზო მატება ან კლება;
* კანის სიმშრალე და თმის ცვენა;
* მუდმივი ძილიანობა ან, პირიქით, უძილობა;
* ყელში „ბურთის“ გაჩენის შეგრძნება.
2. ჰემატოლოგს მიმართეთ, თუ დაღლილობას თან ახლავს:
* სიფერმკრთალე;
* თავბრუსხვევა და ყურებში შუილი;
* ფრჩხილების მტვრევადობა;
* ჰაერის უკმარისობა მცირე ფიზიკური დატვირთვისას.
3. კარდიოლოგს მიმართეთ, თუ დაღლილობას ერთვის:
* გულისცემის აჩქარება ან „ამოვარდნები“;
* ტკივილი ან ზეწოლის შეგრძნება გულმკერდის არეში;
* ქვედა კიდურების შეშუპება;
* ქოშინი კიბეზე ასვლისას.
4. ნევროლოგს ან ფსიქოთერაპევტს მიმართეთ, თუ დაღლილობის მიზეზი სავარაუდოდ სტრესია:
* მუდმივი შფოთვა და გაღიზიანებადობა;
* კონცენტრაციის სერიოზული დარღვევა;
* ძილის პრობლემები (ჩაძინების გაძნელება ან ღამით ხშირი გაღვიძება).
პრაქტიკული რჩევა:
ექიმთან ვიზიტამდე კარგი იქნება, თუ აწარმოებთ „დაღლილობის დღიურს“ ერთი კვირის განმავლობაში: ჩაინიშნეთ, დღის რომელ მონაკვეთში გრძნობთ სისუსტეს ყველაზე მეტად და რა უძღვის მას წინ. ეს ექიმს დიაგნოზის დასმას გაუადვილებს.
-ექიმები ადვილად დაღლის ჩივილით მოსულ პაციენტს ყველაზე ხშირად რომელ კვლევებს უნიშნავთ?
-აი, ის პირველადი (ბაზისური) კვლევების სია, რომლებსაც ექიმები ყველაზე ხშირად ვნიშნავთ ადვილად დაღლის მიზეზის დასადგენად. ეს ანალიზები გვეხმარება, გამოირიცხოს ყველაზე გავრცელებული სამედიცინო პრობლემები.
საჭირო ლაბორატორიული კვლევები:
* სისხლის საერთო ანალიზი (CBC): ეს არის პირველი ნაბიჯი. ის აჩვენებს ჰემოგლობინის დონეს (ანემიის გამოსარიცხად) და ლეიკოციტების რაოდენობას (ფარული ანთებითი პროცესის აღმოსაჩენად).
* ფერიტინი (რკინის მარაგის განსაზღვრა): ხშირად ჰემოგლობინი ნორმაშია, მაგრამ ორგანიზმს რკინის მარაგი აქვს გამოლეული, რაც ასევე იწვევს ძლიერ სისუსტეს.
* ფარისებრი ჯირკვლის მასტიმულირებელი ჰორმონი (TSH): ეს ანალიზი აჩვენებს, როგორ მუშაობს ფარისებრი ჯირკვალი — ხომ არ არის მისი ფუნქცია დაქვეითებული (ჰიპოთირეოზი).
* სისხლში გლუკოზის (შაქრის) დონე: ენერგიის ნაკლებობა ხშირად დაკავშირებულია სისხლში შაქრის ცვალებადობასთან ან დიაბეტის საწყის ეტაპთან.
* ვიტამინ D-ს დონე: ვიტამინ D-ს დეფიციტი ძალიან გავრცელებულია და ის ერთ-ერთი მთავარი მიზეზია ქრონიკული დაღლილობის, კუნთების ტკივილისა და გუნება-განწყობის გაუარესების.
* C-რეაქტიული ცილა (CRP): ეს არის მაჩვენებელი, რომელიც ორგანიზმში მიმდინარე აქტიურ ანთებაზე მიგვანიშნებს.
დამატებითი ინსტრუმენტული კვლევები:
თუ ანალიზებში ყველაფერი წესრიგშია, ექიმმა შეიძლება დაგინიშნოთ:
* ელექტროკარდიოგრამა (EKG): გულის რიტმისა და მუშაობის შესამოწმებლად.
* მუცლის ღრუს ექოსკოპია: შინაგანი ორგანოების (ღვიძლი, თირკმელები) მდგომარეობის შესაფასებლად.
ნუ ჩაიტარებთ ამ ანალიზებს თვითნებურად!!! სჯობს, ჯერ გაიაროთ კონსულტაცია თერაპევტთან, რომელიც თქვენი სიმპტომების მიხედვით ზუსტად განსაზღვრავს, რომელი კვლევაა თქვენთვის პრიორიტეტული.
- ექიმთან ვიზიტისას ხშირად გვეკარგება თავდაჯერებულობა ან გვავიწყდება მნიშვნელოვანი დეტალები. ადვილად დაღლის შემთხვევაში ამ სიმპტომის გარდა კიდევ რაზე უნდა გავუმახვილოთ ყურადღება ექიმს?
- შეავსეთ კითხვარი, რომელიც დაგეხმარებათ, რომ თქვენი ჩივილები მაქსიმალურად ზუსტად აღწეროთ, რაც დიაგნოზის დასმას დააჩქარებს.
შეგიძლიათ ეს პუნქტები წინასწარ ჩამოწეროთ ან პირდაპირ ეს ტექსტი აჩვენოთ ექიმს:
კითხვარი ექიმთან ვიზიტისთვის
1. დაღლილობის ხასიათი
* როდის იწყება დაღლილობა: გაღვიძებისთანავე თუ შუადღის შემდეგ?
* დასვენების ან გამოძინების შემდეგ გრძნობთ თუ არა ენერგიის მატებას?
* დაღლილობა მოულოდნელად დაგეწყოთ (მაგალითად, ვირუსული ინფექციის შემდეგ) თუ თანდათანობით განვითარდა?
2. თანმხლები სიმპტომები (მონიშნეთ, რაც გაწუხებთ):
* ხომ არ გაქვთ ჰაერის უკმარისობა ან ქოშინი კიბეზე ასვლისას?
* ხომ არ გიჩქარდებათ გული უმიზეზოდ?
* ხომ არ შეგიმჩნევიათ ცვლილებები კანზე, თმასა თუ ფრჩხილებზე?
* ხომ არ გაქვთ კუნთების ან სახსრების ტკივილი?
* ხომ არ შეგეცვალათ წონა ბოლო პერიოდში?
3. ცხოვრების წესი და ფონი:
* საშუალოდ რამდენი საათი გძინავთ და რამდენად მშვიდია თქვენი ძილი?
* იღებთ თუ არა რაიმე მედიკამენტს ან საკვებ დანამატს რეგულარულად?
* ხართ თუ არა ამჟამად ძლიერი ემოციური სტრესის ქვეშ?
4. კითხვები, რომლებიც უნდა დაუსვათ ექიმს:
* „ჩემი დაღლილობა ფიზიკური დაავადების სიმპტომია თუ უფრო ფსიქო-ემოციური ფონითაა გამოწვეული?“
* „რომელი კონკრეტული ანალიზები მჭირდება ახლა ყველაზე მეტად?“
* „უნდა შევცვალო თუ არა კვების რაციონი ან ძილის რეჟიმი მკურნალობის დაწყებამდე?“
ერთი პატარა რჩევა: თუ გაქვთ ბოლო 6 თვის განმავლობაში გაკეთებული რაიმე ანალიზი, აუცილებლად წაიღეთ თან — ეს ექიმს დაეხმარება დაინახოს დინამიკა.
დიდი მადლობა საინტეტესო ინტერვიუსთვის.