ვინ არის ყველაზე მეტად მიდრეკილი დამოკიდებულებისკენ და რა იწვევს მას?
ზოგიერთი ადამიანი ბევრად უფრო მოწყვლადია ამ პრობლემის მიმართ, რაც კონკრეტული ბიოლოგიური მექანიზმებითა და ფონური ფსიქოლოგიური მდგომარეობებით აიხსნება.
შფოთვა - რისკის მთავარი ფაქტორი
ყველაზე მოწყვლად ჯგუფს შფოთვის მქონე ადამიანები წარმოადგენენ. მათი მთავარი მიზანი არა ნივთიერებისგან „კაიფის“ მიღება, არამედ საკუთარ თავში სიმშვიდის პოვნა და შინაგანი დაძაბულობის მოხსნაა.
-
სტრესის სწრაფი შემსუბუქება: ნივთიერებები (ალკოჰოლი, ნიკოტინი) ან კომპულსიური ქცევები (მაგალითად, სოციალური ქსელების მუდმივი სქროლვა) ადამიანს დროებით შვებას ანიჭებს და შფოთვისგან ყურადღება გადააქვს.
-
თავდაცვის მექანიზმის მოშლა: ტვინი თანდათან ეჩვევა დამშვიდების გარე წყაროს, რის გამოც შფოთვასთან დამოუკიდებლად გამკლავების ბუნებრივი უნარი ატროფირდება.
-
მოხსნის სინდრომი: ნივთიერების ან ქცევის შეწყვეტისას შფოთვა კიდევ უფრო მწვავდება, რაც ადამიანს აიძულებს, ხელახლა დაუბრუნდეს დამოკიდებულების ობიექტს.
დამოკიდებულების 3 ძირითადი ფაქტორი
დამოკიდებულების ჩამოყალიბება იწყება მაშინ, როდესაც ტვინი კონკრეტულ ქმედებას ჯილდოს სისტემის მეშვეობით აძლიერებს. პროცესი სამი ძირითადი ფაქტორის ერთობლიობაზეა დამოკიდებული:
1. ბიოლოგიური მიზეზები:
-
გენეტიკა და განვითარება: გენეტიკურმა მემკვიდრეობამ შესაძლოა შეასუსტოს პრეფრონტალური ქერქის ფუნქციონირება (რომელიც რისკის შეფასებაზეა პასუხისმგებელი). გარდა ამისა, ორსულობისას დედის მიერ განცდილი ძლიერი სტრესი ზრდის ბავშვში შფოთვისკენ მიდრეკილებას.
-
დოფამინი და მეტაბოლიზმი: ტვინი სტიმულის საპასუხოდ გამოყოფს კეთილდღეობის ჰორმონს და იმახსოვრებს ამ გზას, ორგანიზმი კი დროთა განმავლობაში ეჩვევა ნივთიერებას და ნორმალური ფუნქციონირებისთვის უკვე მისი მუდმივი მიღება სჭირდება.
2. ფსიქოლოგიური მიზეზები:
-
სტრესისგან გაქცევა და პიროვნული თვისებები: ტკივილის, შიშის ან მოწყენილობის თავიდან აცილების მცდელობა ერწყმის დაბალ თვითკონტროლსა და ემოციების მართვის სირთულეს.
-
ჩვევის ძალა: სწრაფი რელაქსაციისთვის ერთი და იგივე მოქმედების სისტემატური გამეორება.
3. სოციალური მიზეზები:
-
გარემოს გავლენა და მარტოობა: ოჯახური პრობლემები, ცუდი სოციალური წრე, საყვარელი ადამიანების მხარდაჭერის ნაკლებობა და არასაჭიროობის შეგრძნება.
-
ხელმისაწვდომობა: მავნე ნივთიერებებზე ან ციფრულ ტექნოლოგიებზე უკონტროლო და მარტივი წვდომა.