დიაგნოზი, რომელსაც არცერთი აკადემიური სამედიცინო წიგნი არ ცნობს, მაგრამ უამრავი ფსევდოსამედიცინო ბლოგერი “მკურნალობს”
აუცილებლად შეგხვდებოდათ სიტყვა Adrenal Fatigue.
ეს ტენდენცია ნელ-ნელა საქართველოშიც იკიდებს ფეხს, თუმცა ხშირად არაკეთილსინდისიერი ფორმით. ონლაინ სივრცის “ექსპერტები“ სარგებლობენ ადამიანების რეალური ჩივილებით და ამ არარსებული დიაგნოზის სამკურნალოდ მათ ძვირადღირებულ, გაურკვეველი ეფექტის მქონე ბიოდანამატებს სთავაზობენ. შედეგად, ექიმები კაბინეტებში სულ უფრო ხშირად ისმენენ ინტერნეტში დაბნეული პაციენტების გულწრფელ კითხვას: “ხომ არ მაქვს თირკმელზედა ჯირკვლის გამოფიტვა?“
რატომ ხდება, რომ მილიონობით ადამიანი მკურნალობს დაავადებას, რომელიც სამედიცინო სახელმძღვანელოებში არ არსებობს? მოდით, გავარკვიოთ სიმართლე.
რა არის “თირკმელზედა ჯირკვლის გამოფიტვა“ და რას ემყარება ეს თეორია?
ამ თეორიის მიხედვით, თანამედროვე ცხოვრების რიტმი, ქრონიკული სტრესი, უძილობა და ემოციური დატვირთვა აიძულებს თირკმელზედა ჯირკვლებს, იმუშაონ ზღვრული დატვირთვით.
როგორც ცნობილია, ეს ჯირკვლები გამოიმუშავებენ სტრესის ჰორმონს - კორტიზოლს. “გამოფიტვის“ თეორიის მომხრეები ამტკიცებენ, რომ მუდმივი სტრესის გამო ჯირკვალი ნელ-ნელა “იღლება“, ვეღარ ასწრებს საკმარისი კორტიზოლის წარმოქმნას და ვითარდება მდგომარეობა, რომელსაც ახასიათებს:
- მუდმივი დაღლილობა (განსაკუთრებით დილით, გაღვიძებისას);
- ყავაზე და მარილიან საკვებზე გაძლიერებული მოთხოვნილება;
- ძილის დარღვევა და “ტვინის ნისლი“ (კონცენტრაციის დაქვეითება);
- საღამოს საათებში ენერგიის მოზღვავება, როცა რეალურად ძილის დროა.
- ერთი შეხედვით, ეს სიმპტომები ბევრ ჩვენგანს აწუხებს, თუმცა პრობლემა იმაშია, თუ რას ასახელებენ ამის მიზეზად.
რას ამბობს მტკიცებითი მედიცინა: რატომ არ ეთანხმებიან ექიმები ამ დიაგნოზს?
მნიშვნელოვანია ხაზგასმით აღინიშნოს: აკადემიური მედიცინა, ენდოკრინოლოგიის საზოგადოება და ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაცია არ ცნობს “თირკმელზედა ჯირკვლის გამოფიტვას“, როგორც დაავადებას.
ამის მიზეზი მარტივია, ვინაიდან ადამიანის ფიზიოლოგია ასე არ მუშაობს. თირკმელზედა ჯირკვალი არ არის კუნთი, რომელიც ვარჯიშისგან იღლება. ის ან მუშაობს (თუნდაც მაღალი დატვირთვით), ან აქვს ორგანული დაზიანება. შუალედური მდგომარეობა - “ცოტა დაღლილი ჯირკვალი“ ფიზიოლოგიურად არ არსებობს.
მედიცინაში არსებობს რეალური დაავადება - თირკმელზედა ჯირკვლის უკმარისობა (იგივე ადისონის დაავადება). ეს არის მდგომარეობა, როდესაც დაზიანებული ჯირკვალი ვეღარ გამოიმუშავებს ჰორმონებს. თუმცა, “გამოფიტვის“ სინდრომისგან განსხვავებით, ადისონის დაავადება მკაფიოდ ჩანს სისხლის ანალიზებში და მას სპეციფიკური, მძიმე სიმპტომები აქვს (წონის მკვეთრი კლება, კანის გამუქება, კუნთების სისუსტე).
“გამოფიტვის“ სინდრომის მქონე პაციენტებს კი, როგორც წესი, კორტიზოლის დონე ნორმაში აქვთ ან უმნიშვნელოდ ცვალებადია, რაც ჯანმრთელი ადამიანისთვის სრულიად ნორმალურია.
თუ ჯირკვლები ჯანმრთელია, რატომ ვგრძნობთ თავს ცუდად?
ის ფაქტი, რომ “თირკმელზედა ჯირკვლის გამოფიტვა“ არ არსებობს, არ ნიშნავს, რომ თქვენი სიმპტომები გამოგონილია. დაღლილობა და უენერგიობა რეალურია, მაგრამ “ექსპერტები“ ხშირად არასწორ მისამართზე გზავნიან პაციენტს.
სიმპტომების რეალური მიზეზები ხშირად შემდეგია:
- ძილის აპნოე და ხარისხი:თუ ღამით ხვრინავთ ან ძილის ფაზები დარღვეული გაქვთ, დილით დაღლილი გაიღვიძებთ, მიუხედავად კორტიზოლის დონისა.
- ანემია და რკინის დეფიციტი:ჟანგბადის ნაკლებობა პირდაპირ იწვევს სისუსტეს.
- ფარისებრი ჯირკვლის პრობლემები:ჰიპოთირეოზი (ფარისებრის ფუნქციის დაქვეითება) კლინიკურად ძალიან ჰგავს ე.წ. “გამოფიტვას“.
- დეპრესია და შფოთვითი აშლილობა:ფსიქიკური ჯანმრთელობის პრობლემები ხშირად ვლინდება ფიზიკური სისუსტით.
- კვებითი დეფიციტი:B ჯგუფის ვიტამინებისა და D ვიტამინის ნაკლებობა.
პრაქტიკული გზამკვლევი: რა უნდა გააკეთოთ, თუ მუდმივად დაღლილი ხართ?
ნაბიჯი 1: გამორიცხეთ “დიდი სამეული“ სანამ ჰორმონებს დააბრალებთ, ჩაიტარეთ სისხლის მარტივი ანალიზები:
- ფერიტინი და ჰემოგლობინი: რკინის ფარული დეფიციტი დაღლილობის N1 მიზეზია ქალებში.
- TSH (თირეოტროპული ჰორმონი): ფარისებრი ჯირკვლის ფუნქციის დაქვეითება (ჰიპოთირეოზი) იწვევს ზუსტად იმ სიმპტომებს, რასაც “გამოფიტვას“ მიაწერენ.
- ვიტამინი D: ჩვენს განედზე მცხოვრები ადამიანების უმეტესობას ამ ვიტამინის დეფიციტი აქვს, რაც სისუსტესა და უგუნებობას იწვევს.
ნაბიჯი 2: შეამოწმეთ ძილის ხარისხი 8 საათი ძილი არაფერს ნიშნავს, თუ ძილის ხარისხი დაბალია. თუ დილით პირმშრალი იღვიძებთ, ღამით ხვრინავთ ან ხშირად დგებით ტუალეტში, შესაძლოა გქონდეთ ძილის აპნოე.
ნაბიჯი 3: სტრესის მართვა (არა აბებით, არამედ რეჟიმით) თუ ანალიზები წესრიგშია, თქვენი პრობლემა სავარაუდოდ ცხოვრების წესშია. “ქოუჩების“ მიერ შემოთავაზებული დანამატების ნაცვლად, სცადეთ ის, რაც რეალურად მუშაობს კორტიზოლის დასარეგულირებლად:
- ძილის რეჟიმი: დაწექით 23:00-მდე.
- ფიზიკური აქტივობა: არა დამღლელი “კარდიო“, არამედ ზომიერი სიარული ან იოგა.
- კოფეინის შეზღუდვა: ყავა 14:00 საათის შემდეგ ზრდის შფოთვას და არღვევს ღრმა ძილს.
რჩევა mkurnali.ge-ს მკითხველს: თუ გაწუხებთ ქრონიკული დაღლილობა, ნუ დაისვამთ დიაგნოზს ინტერნეტის მეშვეობით. “თირკმელზედა ჯირკვლის გამოფიტვის“ მკურნალობით სხვადასხვა ბიოლოგიურად აქტიური დანამატით (რომლებიც ხშირად საკმაოდ ძვირია), კარგავთ დროს.დროის დაკარგვამ კი შესაძლოა გამოიწვიოს რეალური დაავადების (მაგალითად, ავტოიმუნური პროცესის ან დიაბეტის) პროგრესირება, რომელიც დაღლილობის მიღმა იმალება.
მიმართეთ ოჯახის ექიმს ან ენდოკრინოლოგს. მარტივი სისხლის საერთო ანალიზი, TSH-ის (ფარისებრი ჯირკვლის ჰორმონი), ფერიტინისა და D ვიტამინის განსაზღვრა ხშირად საკმარისია ნამდვილი მიზეზის საპოვნელად და ენერგიის დასაბრუნებლად.