ახალი წელი, მარხვა და ჯანმრთელობა: როგორ ჩავანაცვლოთ მავნე სასარგებლოთი?
თუმცა, მათთვის, ვინც შობის მარხვას ინახავს, საახალწლო სუფრა ხშირად დიდ გამოწვევად იქცევა: როგორ შევინარჩუნოთ ტრადიციული საზეიმო განწყობა ისე, რომ არ დავარღვიოთ მარხვის წესები და, ამავდროულად, არ ვავნოთ ჯანმრთელობას? ამ და სხვა კითხვებზე გვიპასუხებს თერაპევტი ნანა ხუცაიძე.
- საახალწლო სუფრა ხშირად ნამდვილი გამოცდაა ორგანიზმისთვის. რა არის ყველაზე მავნე სამარხვო სუფრაზე და რით შეგვიძლია მისი ჩანაცვლება?
- ყველაზე დიდი „მტერი“ სამარხვო სუფრაზე არის სამარხვო მაიონეზი. ბევრს ჰგონია, რომ თუ პროდუქტი მცენარეულია, ის ჯანსაღია. სინამდვილეში, სამარხვო მაიონეზი სავსეა ტრანსცხიმებით, ემულგატორებითა და კონსერვანტებით.
რით ჩავანაცვლოთ?
საქართველო ნამდვილი საგანძურია ნატურალური სოუსების მხრივ. მაიონეზის ნაცვლად, რომელიც ტრანსცხიმების ბუდეა, გამოიყენეთ:
1. ნიგვზის სოუსი (ბაჟეს პრინციპით): ოღონდ არა სქელი და მძიმე, არამედ თხელი, ბევრი ლიმონის წვენითა და ნიორით. ეს არის საუკეთესო „დრესინგი“ ნებისმიერი სალათისთვის.
2. ტყემალი: ჩვენი ტყემალი საუკეთესო დიეტური სოუსია. ის შეიცავს პექტინებს, რომლებიც ეხმარება ორგანიზმს ცხიმების მონელებაში. თუ ბოსტნეულის სალათს ტყემლით შეაზავებთ, მაიონეზი აღარც გაგახსენდებათ.
3. მოხარშული და დაბლენდერებული ლობიოს კრემი: თუ თეთრ ლობიოს მოხარშავთ, ცოტა ნიორსა და ზეთთან ერთად დააბლენდერებთ, მიიღებთ საოცარ კრემ-სოუსს, რომელიც ვიზუალურადაც მაიონეზს ჰგავს, გემოთი კი ბევრად სჯობს და სავსეა ცილით.
4. გამომცხვარი ბადრიჯნის გული: თუ ბადრიჯანს კანიანად გამოაცხობთ, შემდეგ გულს ამოაცლით და ნიორთან ერთად დასრესთ, მიიღებთ ძალიან გემრიელ „პასტას“, რომელიც პურზეც შეგიძლიათ გადაუსვათ.
- კიდევ ერთი პრობლემა ცომეულის სიჭარბეა. როგორ ავირიდოთ თავიდან „ნახშირწყლოვანი ბომბი“?
- დიახ, მარხვისას ხშირად ხაჭაპურს სამარხვო ლობიანით ან კარტოფილიანი ღვეზელებით ვანაცვლებთ. ეს ორგანიზმისთვის დიდი დატვირთვაა.
გირჩევთ სუფრაზე „ცარიელი“ პურის ნაცვლად, დადეთ მჭადი ან გამომცხვარი გოგრა. გოგრა საოცარი პროდუქტია – ის დაბალკალორიულია და მდიდარია უჯრედისით, რაც მონელებას ეხმარება.
- საახალწლო სუფრა გოზინაყის გარეშე წარმოუდგენელია. როგორ მოვამზადოთ ის ისე, რომ ჯანმრთელობას არ ვავნოთ?
- გოზინაყი თავისთავად სასარგებლოა, თუ მას სწორად მოვამზადებთ. მთავარი შეცდომა თაფლის გადადუღებაა. მაღალ ტემპერატურაზე თაფლი კარგავს სამკურნალო თვისებებს და მხოლოდ შაქრად რჩება.
ჯანსაღი გოზინაყის რეცეპტი:
- ნიგოზი (საუკეთესო ხარისხის, თეთრი): 1 კგ
- ნატურალური თაფლი (უმჯობესია აკაციის ან ყვავილის): 400-500 გრამი (დაახლოებით 2 საშუალო ჭიქა)
- დარიჩინი (საიდუმლო ინგრედიენტი): 1 ჩაის კოვზი (სავსე)
- შაქრი ან შაქრის პუდრი- 0 (ჩვენ მას საერთოდ არ ვიყენებთ, რადგან თაფლი თავად არის საუკეთესო დამატკბობელი).
მომზადების ინსტრუქცია:
ნიგვზის მომზადება: ნიგოზი დაჭერით თხელ ფირფიტებად. მოხალეთ ტაფაზე ძალიან დაბალ ცეცხლზე. მთავარია, ნიგოზი კი არ გაყავისფრდეს, არამედ მხოლოდ დამახასიათებელი სურნელი უნდა გაუშვას. მოხალვის შემდეგ ხელით გააცალეთ ზედმეტი კანი (ფურფუშელები), რადგან ის სიმწარეს აძლევს და კუჭისთვისაც მძიმეა.
თაფლის შეთბობა: სუფთა ქვაბში ჩაასხით თაფლი. დადგით ძალიან დაბალ ცეცხლზე. როგორც კი დაინახავთ, რომ თაფლი გათხელდა და პირველივე ბუშტუკები გაჩნდა ზედაპირზე (არ აადუღოთ! მხოლოდ შეათბეთ 40-50 გრადუსამდე ), მაშინვე გადმოდგით.
თაფლი არ აადუღოთ! რომ გახდეს თხევადი, შეურიეთ ნიგოზი და მაშინვე გადაიტანეთ დაფაზე. ასე თაფლი შეინარჩუნებს თავის ენზიმებსა და ანტიბაქტერიულ თვისებებს.
დარიჩინის დამატება: თბილ თაფლში ჩაყარეთ დარიჩინი და კარგად აურიეთ. შემდეგ ეტაპობრივად დაამატეთ ნიგოზი. ურიეთ მანამ, სანამ თითოეული ნაჭერი თაფლით არ დაიფარება.
ფორმის მიცემა: მიღებული მასა გადაიტანეთ ცივი წყლით დასველებულ ხის დაფაზე. სველი გასაბრტყელებლით (ცომის მოსაზელით) გააბრტყელეთ სასურველ სისქეზე და სანამ ჯერ კიდევ თბილია, დაჭერით რომბებად.
- კიდევ რა სამარხვო რეცეპტებს გვირჩევდით, რომლებიც სუფრასაც დაამშვენებს?
- აუცილებლად შეიტანეთ მენიუში ფხალეული. ეს ქართული გენიალური გამოგონებაა. ისპანახი, ჭარხლის ფოთოლი ან ეკალა ნიგვზით – ეს არის ვიტამინების, რკინისა და ანტიოქსიდანტების ნამდვილი საბადო. ოღონდ, ნუ გამოიყენებთ ბევრ მარილს.
ასევე, გირჩევთ „ვიტამინურ ბომბს“ – სალათი კომბოსტოთი, სტაფილოთი, ვაშლითა და ნიგვზით. კომბოსტოში არსებული C ვიტამინი და უჯრედისი საუკეთესოა იმუნიტეტისთვის.
- რა იქნება თქვენი მთავარი რჩევა მათთვის, ვინც ახალ წელს მარხვით ხვდება?
- ჩემი მთავარი რჩევაა: „ნუ შეავსებთ კუჭს მხოლოდ იმიტომ, რომ საჭმელი სამარხვოა“.
* დაიწყეთ კვება წყლით ან მწვანე სალათით.
* ერიდეთ გაზიან ტკბილ სასმელებს – ისინი ნამდვილი „შაქრის დარტყმაა“. ჩაანაცვლეთ ისინი შინ მომზადებული კომპოტით (უშაქროდ) ან ლიმონიანი წყლით.
* მიირთვით ნელა და ისიამოვნეთ ურთიერთობებით. ახალი წელი ხომ მხოლოდ საკვები არ არის, ეს არის განახლებისა და სიყვარულის დღესასწაული.
- მკითხველისთვის ყველაზე საინტერესო მაინც კონკრეტული მენიუა. რომელ სამარხვო კერძებს გვირჩევთ, რომლებიც სადღესასწაულოცაა და სასარგებლოც?
- სიამოვნებით. მოდით, შევადგინოთ „საახალწლო მენიუ“, სადაც თითოეული კერძი ორგანიზმის მხარდაჭერაზეა ორიენტირებული:
1. ფერადი ფხალის ასორტი (ისპანახით)
- რაოდენობა: 1 კგ ისპანახი, 200 გრ დანაყილი ნიგოზი, 3 კბილი ნიორი, 1 კონა ქინძი, 1 ჩ/კ უცხო სუნელი, 2 ს/კ ძმარი ან ბროწეულის წვენი.
- რატომაა სასარგებლო: ისპანახი მდიდარია რკინითა და მაგნიუმით, ნიგოზი კი – სასარგებლო ცხიმებით, ომეგა-3.
რჩევა: ნუ მოხარშავთ ბოსტნეულს დიდხანს, რომ ვიტამინები არ დაიშალოს. ნიგოზი არ გაატაროთ ხორცსაკეპში, სჯობს დანაყოთ – ასე ცხიმოვანი მჟავები უკეთ ნარჩუნდება.
2. სამარხვო „საცივი“ ყვავილოვანი კომბოსტოთი
ეს კერძი სუფრაზე ძალიან ეფექტურად გამოიყურება და ბევრად მსუბუქია, ვიდრე ხორციანი ვერსია.
- რაოდენობა: 1 საშუალო ყვავილოვანი კომბოსტო, 400 გრ ნიგოზი, 2 თავი მოთუშული ხახვი, ზაფრანა, უცხო სუნელი, მარილი.
- მომზადება: ყვავილოვანი კომბოსტო დაშალეთ ყვავილედებად და მსუბუქად გამოაცხვეთ ღუმელში (არ მოხარშოთ). პარალელურად მოამზადეთ ტრადიციული ბაჟე (ნიგოზი, ნიორი, ყვითელი ყვავილი, ქინძი, უცხო სუნელი). გამომცხვარ კომბოსტოს მოასხით ნიგვზის სოუსი.
- რატომაა სასარგებლო: კომბოსტო მდიდარია C ვიტამინითა და უჯრედისით. ეს კერძი ბევრად მსუბუქია, ვიდრე ხორციანი საცივი და არ იწვევს სიმძიმეს. ეს კერძი ჩაანაცვლებს ცხიმიან, მძიმე კერძებს და ორგანიზმს ენერგიას მისცემს.
3. გამომცხვარი გოგრა თაფლითა და ნიგვზით
ეს არის იდეალური ალტერნატივა მათთვის, ვისაც ტკბილი უყვარს, მაგრამ წონაში მომატება არ სურს.
- რაოდენობა: 1 კგ გოგრა, 3 ს/კ თაფლი, 100 გრ დაჭრილი ნიგოზი, 1 ჩ/კ დარიჩინი.
- მომზადება: გოგრა დაჭერით ნაჭრებად და გამოაცხვეთ ღუმელში, სანამ არ დარბილდება. გამოღების შემდეგ (როცა ოდნავ შეგრილდება) მოასხით ცოტაოდენი ნატურალური თაფლი, მოაყარეთ დარიჩინი და დაჭრილი ნიგოზი.
- რატომაა სასარგებლო:
გოგრა შეიცავს A ვიტამინს (ბეტა-კაროტინს), რომელიც აუმჯობესებს კანის სტრუქტურას და მხედველობას. დარიჩინი კი ეხმარება ორგანიზმს შაქრის გადამუშავებაში. ეს დესერტი ბევრად სჯობს მაღაზიის სამარხვო ნამცხვრებს, რომლებიც სავსეა შაქრითა და მარგარინით.
- რადგან ახალი წელი თევზით ხსნილია, როგორ მოვამზადოთ ის ისე, რომ ორგანიზმი არ გადავტვირთოთ?
- თევზი საახალწლო სუფრის ნამდვილი ხსნაა. ის შეიცავს სუფთა ცილას და მდიდარია ფოსფორითა და იოდით. ჩემი რჩევაა, თევზი არ შეწვათ ტაფაზე დიდ ზეთში. გააკეთეთ თევზი ბოსტნეულის „ბალიშზე“
რაოდენობა: 1 კგ თევზის ფილე (კალმახი ან სკუმბრია 2 თავი ხახვი, 2 სტაფილო, ლიმონი, მწვანილი.
მომზადება: ბოსტნეული დაჭერით რგოლებად, დააწყვეთ საცხობ ფორმაზე, ზემოდან მოათავსეთ თევზი, მოასხით ლიმონის წვენი და გამოაცხვეთ ღუმელში.
რატომაა სასარგებლო: ცხობა გვიცავს ზედმეტი ცხიმებისგან, ბოსტნეული კი აადვილებს ცილის ათვისებას.
- გადავიდეთ ტკბილეულზე – გოზინაყი, ჩურჩხელა და ჩირი. როგორ მივირთვათ ისინი სწორად?
- ეს პროდუქტები ნამდვილი ვიტამინების საბადოა, თუ მათ ნატურალურს ავირჩევთ.
- ჩურჩხელა: ეს არის ენერგიის საუკეთესო წყარო. ნიგოზი (ომეგა-3) და ყურძნის წვენი (ანტიოქსიდანტები) იდეალური კომბინაციაა. მთავარია, დღეში ნახევარ ჩურჩხელაზე მეტი არ მივირთვათ, რადგან კალორიულია.
- ჩირი: მოერიდეთ პრიალა, მეტისმეტად ფერად ჩირებს – ისინი შაქრის სიროფითა და გოგირდითაა დამუშავებული. აირჩიეთ ნატურალური, „მზეზე გამომშრალი“ ჩირი. ის საუკეთესოა გულისთვის კალიუმის მაღალი შემცველობის გამო.
- გოზინაყი: როგირც მაღლა ვთქვი, მთავარი წესი – თაფლი არ აადუღოთ! მხოლოდ შეათბეთ 40-50 გრადუსამდე, შეურიეთ ნიგოზი და მაშინვე გადმოიტანეთ დაფაზე. ასე თაფლი შეინარჩუნებს თავის სამკურნალო თვისებებს.
როგორც ხედავთ, სამარხვო სუფრა შეიძლება იყოს ფერადი და გემრიელი. მთავარია, უარი ვთქვათ მაიონეზზე, ჭარბ მარილიანობაზე და უპირატესობა მივანიჭოთ ცოცხალ, ნატურალურ პროდუქტებს. ასეთი კვებით ახალ წელს ენერგიით სავსენი შეხვდებით!
- რა იქნება თქვენი დასკვნითი რჩევა ჩვენი მკითხველისთვის?
- დაიმახსოვრეთ: „ზომიერება ზეიმის საფუძველია“. დაიწყეთ კვება ცოცხალი ბოსტნეულით, დალიეთ ბევრი წყალი და ნუ ეცდებით ყველაფრის ერთბაშად გასინჯვას. თუ სუფრაზე ნატურალურ პროდუქტებს დატოვებთ და მაიონეზიან-ცომეულ კერძებს შეამცირებთ, ახალ წელს სიმსუბუქითა და ენერგიით შეხვდებით.
გისურვებთ ჯანმრთელ და ბედნიერ ახალ წელს!