რა სიმპტომებით ხასიათდება გადაუდებელი კარდიოვასკულარული მდგომარეობები და როგორია პირველი დახმარების საშუალებები
მარცხენა პარკუჭის მიოკარდიუმის ფუნქციაზე.
არითმია და გულის ბლოკადები
არითმია არის ნებისმიერი გადახრა გულის ნორმალური რიტმიდან, ნორმალურად მოსვენების დროს გულისცემის სიხშირე ზრდასრული ადამიანისათვის არის 60-90 დარტყმა წუთში. ერთი ტერმინი აერთიანებს დარღვევებს, რომლებიც განსხვავდებიან წარმოქმნის მექანიზმით, გამოვლინებითა და პროგნოზით.
ზოგადად, არითმია დაკავშირებულია გულის ელექტრული იმპულსების წარმოქმნისა და გამტარობის დარღვევასთან. ამ პათოლოგიებმა თავად შეიძლება გამოიწვიოს გულის ან სხვა ორგანოების ფუნქციონირების მძიმე დარღვევა ან სხვა სერიოზული დაავადებების გართულება.
ბრადიკარდია
ამ პათოლოგიით გულისცემა წუთში 60 დარტყმაზე ნაკლებია. ნავარჯიშები ადამიანებისთვის, რომელთა სხეული მიჩვეულია რეგულარულ ფიზიკურ აქტივობას, ბრადიკარდია შეიძლება ჩაითვალოს ნორმალურ ვარიანტად, მაგრამ ხშირად ის გულის პრობლემების ნიშანია.
! ბრადიკარდიის ძირითადი სიმპტომებია სისუსტე, გონების ხანმოკლე დაკარგვა, ცივი ოფლი, ტკივილი გულის არეში, ასევე თავბრუსხვევა და არტერიული წნევის არასტაბილურობა.
ტაქიკარდია
ტაქიკარდიის დროს გულისცემა აღემატება 90 დარტყმას წუთში. რითმის დარღვევას შეიძლება ჰქონდეს ფიზიოლოგიური ან პათოლოგიური მიზეზი. პირველ შემთხვევაში, გულისცემის მატება არ უკავშირდება გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების არსებობას. ფიზიოლოგიური ტაქიკარდია შეიძლება ნორმად ჩაითვალოს, თუ ის პროვოცირებულია ფიზიკური ან ემოციური სტრესის მატებით. ასეთ შემთხვევებში რიტმის დარღვევის საფუძველია შფოთვა, შიშის შეგრძნება, სხეულის ტემპერატურის მომატება, ვერტიკალური პოზიციის უეცარი მიღება და სხვა ფაქტორები. გარკვეული მედიკამენტების მიღების შემდეგ შეიძლება მოხდეს გულისცემის ხანმოკლე მატება.
თავის მხრივ, პათოლოგიური ტაქიკარდია ყოველთვის ასოცირდება გულ-სისხლძარღვთა ან სხეულის სხვა სისტემების ფუნქციონირების დარღვევასთან.
! ამ ტიპის არითმიის სიმპტომებია გულისცემის გახშირება, საუღლე არტერიის შესამჩნევი პულსაცია, შფოთვა, თავბრუსხვევა და სისუსტე.
მოციმციმე არითმია
რიტმის დარღვევის ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული სახეობაა. წინაგულების ფიბრილაციას ახასიათებს არათანაბარი გულისცემა, წინაგულების თრთოლვა და პარკუჭის არარეგულარული შეკუმშვა. ამ შემთხვევაში გულისცემის სიხშირე წუთში 130-150 (ზოგჯერ 180-მდე) მატულობს.
! მოციმციმე არითმიის სიმპტომებია შეფერხების შეგრძნება, ტკივილი გულის არეში, თავბრუსხვევა, ჰაერის ნაკლებობის მკვეთრი შეგრძნება, ქოშინი და სწრაფი დაღლილობა.
ექსტრასისტოლია
ეს არის გულის არითმიის საკმაოდ გავრცელებული ტიპი. ახასიათებს დამატებითი შეკუმშვა (ექსტრასისტოლები), რომელიც შეიძლება დაიწყოს წინაგულებში ან პარკუჭებში. სტატისტიკის მიხედვით, ერთჯერადი ექსტრასისტოლია ყველა ადამიანს უჩნდება ცხოვრებაში ერთხელ მაინც. ჯანმრთელი ადამიანის შემთხვევაშიც კი, რომელიც არასდროს უჩივის გულის პრობლემებს, დღის განმავლობაში მათი საერთო რაოდენობის 4% ნორმად ითვლება.
პათოლოგიური ექსტრასისტოლა ვითარდება 50 წელს მიღწეულ ადამიანთა დაახლოებით 75%-ში.
! ამ ტიპის არითმიის სიმპტომებია ერთჯერადი ან დაწყვილებული ნაადრევი გულისცემა, რომელსაც თან ახლავს მკერდში ძლიერი რყევის შეგრძნება, გულის „გაჩერების“ შეგრძნება, შფოთვა ან თუნდაც ქოშინი.
თუ ეს მუდმივად ხდება, კორონარული და ცერებრული სისხლის მიმოქცევა მცირდება, რამაც შეიძლება გამოიწვიოს სტენოკარდია და ცერებროვასკულური შემთხვევა.
ექსტრასისტოლის არსებობა მნიშვნელოვნად ზრდის წინაგულების ფიბრილაციის და უეცარი სიკვდილის რისკს.
ასევე არის ე.წ „ჩუმი“ გულის არითმიები, რომლებიც ასიმპტომურია, კლინიკური გამოვლინებები არ აქვს და გამოვლინდება ფიზიკური გამოკვლევის ან ეკგ-ს დროს.
გულის ბლოკადის მახასიათებლები
ბლოკადა უკავშირდება გულის კუნთის სტრუქტურებში ელექტრული იმპულსების გავლის შენელებას ან შეწყვეტას. გამომწვევი მიზეზი შეიძლება იყოს მიოკარდიუმის რაიმე დაზიანება, გულის თანდაყოლილი დაავადება, ათეროსკლეროზი, გარკვეული მედიკამენტების დოზის გადაჭარბება, ფარისებრი ჯირკვლის დისფუნქცია, მენოპაუზა და ა.შ.
შედეგები და გართულებები
დროული მკურნალობის გარეშე, არითმიამ და გულის ბლოკადამ შეიძლება გამოიწვიოს სტენოკარდიის შეტევები, ფილტვის შეშუპება და თრომბოემბოლია. შესაძლებელია გულის მწვავე უკმარისობა და გულის გაჩერებაც კი.
რა უნდა გაკეთდეს შეტევის დროს
ადამიანი უნდა მოვათავსოთ ჰორიზონტალურ მდგომარეობაში, გავუთავისუფლოთ მკერდი და კისერი - გავუხსნათ ღილები, საყელო, კისრის ქვეშ მოვათავსოთ ბალიში.
უზრუნველვყოთ სუფთა ჰაერის შემოდინება.
პირველი დახმარება გულის მწვავე უკმარისობისას
გულის მწვავე უკმარისობა (AHF) მძიმე პათოლოგიური მდგომარეობაა, რომელიც უვითარდება გულის სხვადასხვა დაავადებისა და ჰიპერტენზიის მქონე პაციენტებს. ეს არის სასწრაფო დახმარების გამოძახებისა და პაციენტების ჰოსპიტალიზაციის ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული მიზეზი, ისევე როგორც ჩვენი ქვეყნისა და მთელი მსოფლიოს მოსახლეობის სიკვდილიანობა.
გულის მწვავე უკმარისობის ძირითადი გამოვლინებები (სიმპტომები) არის:
- მძიმე, ხშირი (წუთში 24-ზე მეტი) ხმაურიანი სუნთქვა - ქოშინი, ზოგჯერ დახრჩობის დონემდე, ჩასუნთქვის უპირატესი გაძნელებით და ქოშინის აშკარა მატებით და ხველებით ჰორიზონტალურ მდგომარეობაში. ადამიანი უნდა დავსვათ ან დავაწვინოთ მაღლა აწეული სასთუმლით;
- ხშირად სუნთქვისას ისმის სველი, ჩახლეჩილი ხიხინი/ხმები, შეწყვეტილი ხველებით;
- პაციენტის დამახასიათებელი მჯდომარე პოზა, სწორი ხელებით მუხლებზე ან სავარძელზე (სუნთქვის გასაადვილებლად).
გულის მწვავე უკმარისობა შეიძლება განვითარდეს ძალიან სწრაფად და გამოიწვიოს პაციენტის სიკვდილი 30-60 წუთში.
უმეტეს შემთხვევაში, პირველი კლინიკური ნიშნებიდან მწვავე რესპირატორული უკმარისობის მძიმე გამოვლინებამდე 6-12 საათი ან მეტი გადის, მაგრამ სამედიცინო დახმარების გარეშე, მწვავე რესპირატორული უკმარისობის მქონე პაციენტების დიდი უმრავლესობა იღუპება.
თუ ჰიპერტენზიის ან გულის დაავადების მქონე პაციენტებს (მაგრამ არა ფილტვის ან ბრონქული დაავადების) აღენიშნებათ გულის მწვავე უკმარისობის ზემოთ ჩამოთვლილი სიმპტომები, აუცილებელია:
- გამოიძახეთ სასწრაფო დახმარება;
- მოათავსეთ პაციენტი მჯდომარე მდგომარეობაში, სასურველია სავარძელში, რომელზეც მას შეუძლია დაეყრდნოს და ჩართოს ნეკნთაშუა კუნთები სუნთქვის აქტში;
- უზრუნველვყოთ ფიზიკური და ფსიქო-ემოციური სიმშვიდე და სუფთა ჰაერი ოთახის განიავებით;
- მოვუთავსოთ ფეხები ცხელ წყალში.
გულის მწვავე უკმარისობის მქონე პაციენტის შემთხვევაში უნდა გამოირიცხოს ყოველგვარი ფიზიკური დატვირთვა, მოწევა, წყლის დალევა და თხევადი საკვების მიღება ექიმის სპეციალურ ნებართვამდე;
- არ უნდა მიიღოთ ნიტროგლიცერინი, თუ არტერიული წნევა 100 მმ Hg-ზე ნაკლებია. ძლიერი თავის ტკივილის, თავბრუსხვევის, მხედველობის მწვავე დარღვევის, მეტყველების ან მოძრაობების კოორდინაციის დარღვევის დროს.
სინკოპე - გულის წასვლა გამოწვეულია ცერებრული სისხლის მიმოქცევის დროებითი დარღვევით, რასაც წინ უძღვის მთავარი ფაქტორი - არტერიული წნევის დაქვეითება. მიზეზი შეიძლება იყოს:
- შიში;
- ემოციური სტრესი;
- ძლიერი ტკივილი;
- სისხლდენა;
- ორსულობა;
- სხეულის პოზიციის მკვეთრი ცვლილება (ჰორიზონტალურიდან ვერტიკალურამდე) და ა.შ.
ყველაზე ხშირად გულის წასვლა იწყება თავბრუსხვევით, გულისრევით, თვალების დაბნელებით, ყურებში შუილითა და ფეხებში სისუსტით.
თუ ასეთ რამეს გრძნობთ, მაშინ გონების დაკარგვის თავიდან ასაცილებლად რეკომენდებულია ისე დაწოლა, რომ თავი სხეულზე დაბლა იყოს, ფეხები კი მაღლა ასწიოთ. როცა დაწოლა შეუძლებელია, უნდა დაჯდეთ და წინ დახრილი თავი ჩასწიეთ ფეხებისკენ რაც შეიძლება დაბლა, რომ მას სისხლის ნაკადი მიეწოდოს.
თუ ადამიანმა თქვენ თვალწინ გონება დაკარგა, შეგიძლიათ სასწრაფო დახმარების მოსვლამდე მას პირველადი დახმარება გაუწიოთ:
- გამომწვევი ფაქტორის აღმოფხვრა (ასეთის არსებობის შემთხვევაში) გაბრუების გამომწვევი ფაქტორი. გაიყვანეთ ადამიანი ხალხმრავლობიდან, ვიწრო ან ჩახუთული ოთახიდან, გადაიყვანეთ ჩრდილში. გააღეთ ფანჯარა, რომ სუფთა ჰაერი შემოვიდეს ოთახში.
- თუ ადამიანმა გონება დაკარგა ქუჩაში, მოათავსეთ ჰორიზონტალურ მდგომარეობაში, აუწიეთ ფეხები, თავის ქვეშ დაუდეთ იმპროვიზებული საშუალებები (ჩანთა, ტანსაცმელი), არავითარ შემთხვევაში არ ეცადოთ, ფეხზე წამოაყენოთ ადამიანი, რომელიც გონებადაკარგული იყო.
პირველი დახმარება ჰიპერტენზიული კრიზის დროს
ჰიპერტონული კრიზისი არის არტერიული წნევის უეცარი მატება ინდივიდუალურად მაღალ ნიშნულებამდე, რასაც თან ახლავს მდგომარეობის მკვეთრი და მნიშვნელოვანი გაუარესება.
- უზრუნველყოთ სიმშვიდე და სუფთა ჰაერი;
- გაზომეთ არტერიული წნევა (BP);
- მიიღეთ ენის ქვეშ: კაპტოპრილი 25 მგ;
- თუ არტერიული წნევა არ იკლებს ან, პირიქით, იმატებს, გამოიძახეთ სასწრაფო დახმარება.
! მნიშვნელოვანია: არ დასწიოთ არტერიული წნევა მკვეთრად! ჰიპერტონული კრიზისის შემსუბუქება გულისხმობს წნევის შემცირებას 25-30 მმ-ით 1 საათის განმავლობაში.
მწვავე მეზენტერული იშემია
მწვავე მეზენტერული იშემია არის სისხლის ნაკადის უეცარი ბლოკირება ნაწლავის ნაწილში, რამაც შეიძლება გამოიწვიოს განგრენა და პერფორაცია.
სიმპტომები:
- უეცრად ვითარდება მუცლის ძლიერი ტკივილი;
- დიაგნოზის დასმა შესაძლებელია ანგიოგრაფიით;
- საჭიროა სასწრაფო მკურნალობა ანგიოპლასტიკით ან ქირურგიული ჩარევით.
6 საათზე მეტი ხნის განმავლობაში სისხლის ნაკადის დაბლოკვამ შეიძლება გამოიწვიოს ნაწლავის დაზიანებული უბნის სიკვდილი, რაც საშუალებას მისცემს ნაწლავის ბაქტერიებს გავრცელდეს მთელ სხეულში.
მწვავე მეზენტერული იშემიის სიმპტომები
თავდაპირველად ადამიანი განიცდის მუცლის ძლიერ ტკივილს, რომელიც ჩვეულებრივ უეცრად ვითარდება. თუმცა, როდესაც ექიმი აჭერს მუცელს ფიზიკური გამოკვლევის დროს, ადამიანი ჩვეულებრივ გრძნობს მხოლოდ მსუბუქ ტკივილს (განსხვავებით ისეთი პირობებისგან, როგორიცაა აპენდიციტი ან დივერტიკულიტი, რომლის დროსაც წნევა მნიშვნელოვნად ზრდის ტკივილს).
მოგვიანებით, როცა ნაწლავები კვდება, ექიმის მიერ მუცლის ღრუს გამოკვლევა იწვევს უფრო ძლიერ ტკივილს.
მუცლის აორტის ან გულმკერდის აორტის ანევრიზმები ხშირად იწვევს სიკვდილს. ამ მდგომარეობას თან ახლავს მნიშვნელოვანი სისხლის დაკარგვა და პაციენტის მდგომარეობის მკვეთრი გაუარესება.
აორტის ანევრიზმის გახეთქვის მიზეზი მისი კედლის გათხელებაა.
აორტის ანევრიზმის გახეთქვის სიმპტომები:
- ტკივილი;
- ჰიპოტენზია (დაბალი წნევა);
- ანემია;
- ტაქიკარდია;
- პულსირებადი წარმონაქმნი მუცლის არეში.
აორტის ანევრიზმის მკურნალობა
ანევრიზმის გასკდომა ოპერაციის სრული ჩვენებაა.
თუ ზემოთ ჩამოთვლილი სიმპტომები გამოჩნდება, სასწრაფოდ უნდა გამოიძახოთ სასწრაფო დახმარება, თუმცა მის მოსვლამდე საჭიროა რამდენიმე ნაბიჯის გადადგმა:
1. პაციენტმა უნდა დაიკავოს ჰორიზონტალური პოზიცია, თავი კი ოდნავ აწეული იყოს;
2. ადამიანი არ უნდა მოძრაობდეს;
3. უნდა ესაუბროთ, დაამშვიდოთ და თავიდან აიცილოთ შიშისა და შოკის შეტევები;
4. პაციენტმა არ უნდა დალიოს და ჭამოს.
რა არის ქვედა კიდურების იშემია
ეს არის სისხლის მიმოქცევის ადგილობრივად მოშლა, რაც იწვევს ორგანოს ან ქსოვილის ფუნქციების დროებით დარღვევას ან მათ მუდმივ, შეუქცევად დაზიანებას. როგორც წესი, მიზეზი არის მკვებავი სისხლძარღვების - არტერიების ბლოკირება ან შევიწროება. უმეტეს შემთხვევაში, ზიანდება ფეხების ქვედა ნაწილები - წვივები და ტერფები.
ამ ანატომიური უბნების ქსოვილები ჟანგბადისა და საკვები ნივთიერებების დეფიციტის პირობებშია. სწორედ ამიტომ ხდება შეუქცევადი ცვლილებები, რომლებიც საფრთხეს უქმნის ჯანმრთელობას და სიცოცხლესაც კი.
ქვედა კიდურების მწვავე იშემია არის სისხლის ნაკადის უეცარი დაქვეითება, რაც ქსოვილების სიცოცხლისუნარიანობის საფრთხეს წარმოადგენს. როგორც წესი, მიზეზი არის მწვავე თრომბოზი, სისხლძარღვთა ანევრიზმა.
ქრონიკული - არასაკმარისი სისხლის მიმოქცევა ქსოვილებში. ამ დაავადების საფუძველია სანათურის შევიწროება, ან ფეხების არტერიების ბლოკირება.