ქირურგიული დინასტიები და „ღვთისგან ბოძებული“ ცოდნა ხევსურეთში - მკურნალი.გე

ის, რაც ხდებოდა კავკასიონის მწვერვალებს შორის, პრიმიტიულ საცხოვრებლებში, ხშირად თანამედროვე ნეიროქირურგიის კანონებსაც კი ეწინააღმდეგება. ეს იყო ბრძოლა გადარჩენისთვის, სადაც ერთადერთი ინსტრუმენტი რკინა იყო, ხოლო ერთადერთი ანესთეზია — პაციენტის ურყევი ნება.

ქირურგიული დინასტიები და „ღვთისგან ბოძებული“ ცოდნა

ხევსურეთში ქირურგია არ იყო მხოლოდ ხელობა, ის იყო საკრალური მემკვიდრეობა. ქეთელაურების, ბაბუაურებისა და ლიქოკელების საგვარეულოები საუკუნეების განმავლობაში ინახავდნენ ანატომიურ საიდუმლოებებს. საინტერესოა სამედიცინო თვალსაზრისით ის ფაქტი, რომ ისინი მკაცრად იცავდნენ სტერილობის გარკვეულ წესებს: ინსტრუმენტები იწმინდებოდა ცეცხლით და ირეცხებოდა მაღალგრადუსიანი არყით, რაც იმ ეპოქაში, როდესაც ევროპაში „ანტისეპტიკის“ ცნებაც არ არსებობდა, ნამდვილი რევოლუცია იყო.

რატომ ტრეპანაცია? სამედიცინო აუცილებლობა

ხევსურული ხმლის - ფრანგულის - დარტყმა ხშირად იწვევდა ქალას ძვლის დანაწევრებას. დასტაქრებმა, ყოველგვარი რენტგენის გარეშე, ზუსტად იცოდნენ, რომ "ჩაჩხერილი" ძვალი ან შიდა ჰემატომა (სისხლჩაქცევა) ტვინზე ზეწოლას ახდენდა.

სამედიცინო შეფასება: თანამედროვე ენაზე ამას ეწოდება "ქალასშიდა წნევის დეკომპრესია". დასტაქრები ხვდებოდნენ, რომ თუ "დახუთული" სისხლი არ გამოვიდოდა, პაციენტი კომაში ჩავარდებოდა და დაიღუპებოდა. მათ მიერ ჩატარებული ოპერაცია ხშირად იყო ერთადერთი შანსი სიკვდილსა და სიცოცხლეს შორის.

„ქირურგიული არსენალი“ და ტექნიკა

დასტაქრის ნაკრები, მიუხედავად სიმარტივისა, საოცრად ფუნქციური იყო:

• სხათი: მცირე ზომის ხერხი, რომლითაც ძვლის ფირფიტას ჭრიდნენ.
• ბურღი (ბურღი-სახვრეტი): იყენებდნენ მცირე ხვრელების გასაკეთებლად, რათა შემდეგ ძვლის ამოკვეთა გაადვილებულიყო.
• საქლიბი: ძვლის ბასრი კიდეების დასამუშავებლად, რათა მათ ტვინის გარსი არ დაეზიანებინათ.

ექსტრემალური ანესთეზია და პლასტიკა

ყველაზე გამაოგნებელი მაინც პაციენტის მდგომარეობაა. ხევსურული ეთიკის მიხედვით, დაჭრილს ოპერაციის დროს არათუ არ უნდა დაეყვირა, არამედ კუნთიც არ უნდა შეერხია.

საინტერესო ფაქტი: თუ ოპერაციისას ძვლის დიდი ნაწილი აკლდებოდა, დასტაქრები იყენებდნენ კუს ბაკანს ან კარგად გამოყვანილ არყის ხის ფირფიტას. ორგანიზმი ხშირად იღებდა ამ „იმპლანტს“, კანი ზემოდან იზრდებოდა და ადამიანი სრულფასოვან ცხოვრებას უბრუნდებოდა.

მალამოების მაგია: ფარმაკოლოგია მთის პირობებში

ხევსურული მედიცინის წარმატება მხოლოდ ოპერაციაზე არ იდგა. მათი ნამდვილი ძალა შემდგომ მოვლასა და იმ „საიდუმლო მალამოებში“ იყო, რომელთა შემადგენლობა დღესაც აოცებს მკვლევარებს.

1. ბიოლოგიური ბარიერი: „წამლის დედა“

ფიჭვის ფისი (კუპრი) წარმოადგენდა ბუნებრივ პოლიმერს. ერბოსთან შერევით მიღებული მასა ქმნიდა ჰერმეტულ ფენას, რომელიც ჭრილობას იცავდა გარემოსგან, ხოლო მისი ფიტონციდები ბაქტერიებს ანადგურებდნენ.

2. ბუნებრივი სტერილობა: თაფლი და ერბო

დღეს მეცნიერულად დადასტურებულია, რომ თაფლს გააჩნია ოსმოსური თვისება — ის "ამოსწოვს" სითხეს ჭრილობიდან, რაც ხელს უშლის ბაქტერიების გამრავლებას. ხევსურები ამას ინტუიციით აკეთებდნენ.

3. სამკურნალო მცენარეთა სიმფონია

• დეკა: მისი ნაყენი შეიცავს ძლიერ ეთერზეთებს, რომლებიც მოქმედებს როგორც ადგილობრივი ანტისეპტიკი.
• კრაზანა: „ბუნებრივი ანტიდეპრესანტი“ და რეგენერაციის სტიმულატორი.

ფენომენალური შედეგები

არქეოლოგიური მასალები აჩვენებს თავის ქალებს, სადაც ტრეპანაციის ადგილი მთლიანად მოშუშებულია. სამედიცინო თვალსაზრისით, ძვლის ასეთი რეგენერაცია ნიშნავს, რომ პაციენტმა ოპერაციის შემდეგ მინიმუმ 5-10 წელი იცოცხლა. 1920-იან წლებში ექიმი ვ. ფსუტური იხსენებდა ხევსურს, რომელსაც თავის ქალაზე 7 (შვიდი!) ოპერაცია ჰქონდა გადატანილი და ის კვლავინდებურად მუშაობდა მინდორში.

ხევსური დასტაქრები არ იყვნენ მხოლოდ „მკურნალები“. ისინი იყვნენ მთის მკაცრი შვილები, რომლებმაც შექმნეს უნიკალური სამედიცინო კულტურა - იქ, სადაც ცივილიზაცია ვერ აღწევდა, მათ ფოლადითა და ბალახებით სიკვდილზე გამარჯვება ისწავლეს.

დასასრულს: ხევსური

ეს იყო კაცი, რომელიც ტკივილს დუმილით ხვდებოდა და დასტაქარი, რომელიც ამ დუმილში სიცოცხლის ახალ შანსს ჭედავდა. ხევსურული ქირურგია დარჩება კაცობრიობის ისტორიაში, როგორც სიმტკიცისა და ბუნებრივი გენიის უკვდავი ნიმუში.

როგორ ფიქრობთ, თანამედროვე ტექნოლოგიების ეპოქაში, რისი სწავლა შეგვიძლია ამ ძველი დასტაქრებისგან, გარდა მათი ქირურგიული ტექნიკისა?

მოამზადა კახაბერ კენკიშვილმა