„მენსტრუაციამდე თითქოს სხვა ადამიანი ვხდები“ - გაღიზიანება, ტკბილეულის სურვილი, შეშუპება და თავბრუსხვევა: რას ამბობს გინეკოლოგი PMS-ზე?
რატომ იცვლება ქალი მენსტრუაციამდე - გაღიზიანება, შფოთვა, ტკივილი და ძლიერი მადა: როდის არის ეს უკვე PMS?
„მენსტრუაციამდე თითქოს სხვა ადამიანი ვხდები“ - ასე აღწერს ბევრი ქალი იმ დღეებს, როდესაც გაღიზიანება, შფოთვა, ტირილის სურვილი, ტკბილეულის ძლიერი მოთხოვნილება, შებერილობა ან სხვა უსიამოვნო სიმპტომები ყოველდღიურ ცხოვრებაზე იწყებს გავლენას. მაგრამ სად გადის ზღვარი ჩვეულებრივ პრემენსტრუალურ დისკომფორტსა და PMS-ს შორის? და როდის შეიძლება მსგავსი ჩივილები უკვე უფრო მძიმე მდგომარეობაზე მიუთითებდეს?
პრემენსტრუალური სინდრომი (PMS) მხოლოდ „ჰორმონებით გამოწვეული ხასიათის ცვლილება“ არ არის. სიმპტომები შეიძლება იყოს როგორც ფიზიკური, ისე ემოციური და ქცევითი, ხოლო ზოგიერთ ქალში იმდენად ძლიერად გამოვლინდეს, რომ მუშაობას, ურთიერთობებსა და ცხოვრების ჩვეულ რიტმს ხელი შეუშალოს.
რატომ ძლიერდება მადა მენსტრუაციამდე, რამდენად ნორმალურია ამ პერიოდში წონის მატება და შეშუპება, როდის შეიძლება PMS-ში სხვა დაავადების სიმპტომები აგვერიოს და რა განსხვავებაა PMS-სა და PMDD-ს შორის - ამ და სხვა ქალებისთვის საინტერესო თემებზე გინეკოლოგ-რეპროდუქტოლოგ თამარ ქაცარავას ვესაუბრეთ.
- ქალბატონო თამარ, რა არის რეალურად პრემენსტრუალური სინდრომი და სად გადის ზღვარი ჩვეულებრივ დისკომფორტსა და PMS-ს შორის?
- პრემენსტრუალური სინდრომი, ანუ PMS, ფიზიკური, ემოციური და ქცევითი სიმპტომების ერთობლიობაა, რომელიც მენსტრუაციამდე, ჩვეულებრივ ლუტეალურ ფაზაში, ჩნდება და მენსტრუაციის დაწყების შემდეგ კი მცირდება. სიმპტომები შეიძლება იყოს ძალიან განსხვავებული: მუცლის შებერილობა, მკერდის მგრძნობელობა, თავის ტკივილი, დაღლილობა, გაღიზიანება, შფოთვა, ტირილის სურვილი, ძილის დარღვევა, მადის მომატება და კონცენტრაციის გაძნელება.
მნიშვნელოვანია, რომ PMS მხოლოდ სიმპტომების არსებობას არ ნიშნავს. ექიმისთვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია სამი საკითხი: სიმპტომების განმეორება რამდენიმე ციკლის განმავლობაში, მათი მკაფიო კავშირი მენსტრუაციამდე პერიოდთან და გავლენა ქალის ყოველდღიურ ფუნქციონირებაზე. თუ ქალი ამბობს, რომ მენსტრუაციამდე ოდნავ ებერება მუცელი, მაგრამ ჩვეულებრივ აგრძელებს ცხოვრებას, ეს შეიძლება იყოს მსუბუქი პრემენსტრუალური დისკომფორტი. თუ მას ყოველთვიურად უჭირს მუშაობა, სწავლა, ოჯახთან ურთიერთობა ან ემოციური კონტროლი, უკვე საჭიროა PMS-ის კლინიკური შეფასება.
დიაგნოზის დასმისას არ უნდა დავეყრდნოთ მხოლოდ ერთ ვიზიტს. სასარგებლოა სიმპტომების დღიური, რომელშიც ქალი ყოველდღიურად აფასებს განწყობას, ტკივილს, ძილს, მადას, შებერილობასა და ფუნქციონირებას. მინიმუმ ორი ციკლის დაკვირვება ხშირად გვეხმარება გავარჩიოთ ციკლური მდგომარეობა სხვა პრობლემებისგან, მაგალითად, მუდმივი შფოთვისგან, დეპრესიისგან, ფარისებრი ჯირკვლის დაავადებისგან ან ანემიისგან.
პაციენტს ყოველთვის უნდა ავუხსნათ, რომ PMS არ არის „გამოგონილი პრობლემა“ და არც ხასიათის სისუსტე. სიმპტომებს შეიძლება ჰქონდეს ბიოლოგიური საფუძველი და მათი მართვა შესაძლებელია ცხოვრების წესის ცვლილებით, ფსიქოლოგიური მხარდაჭერითა და საჭიროების შემთხვევაში მედიკამენტური მკურნალობით.
- რატომ ემართება ზოგიერთ ქალს მენსტრუაციამდე ძლიერი გაღიზიანება, შფოთვა და გუნება-განწყობის ცვლილება?
- მენსტრუალური ციკლის მეორე ფაზაში ესტროგენისა და პროგესტერონის დონეები იცვლება, ხოლო მენსტრუაციის წინ მცირდება. ყველა ქალი ამ ცვლილებას ერთნაირად არ აღიქვამს. ზოგიერთ ქალში ნერვული სისტემა უფრო მგრძნობიარეა ჰორმონული რყევების მიმართ, განსაკუთრებით პროგესტერონის მეტაბოლიტის, ალოპრეგნანოლონის (ეს არის ნეიროაქტიური სტეროიდული ჰორმონი, რომელიც პროგესტერონისაგან წარმოიქმნება და თავის ტვინზე მოქმედებს), ზემოქმედების მიმართ.
ეს ნივთიერება გავლენას ახდენს GABA-A (თავის ტვინის მთავარი დამამუხრუჭებელი ნეიროტრანსმიტერია) რეცეპტორების სისტემაზე, რომელიც დაკავშირებულია შფოთვის, დამშვიდებისა და ემოციური რეაქციების რეგულაციასთან. ამიტომ PMS-ის დროს პრობლემა მხოლოდ იმაში არ მდგომარეობს, რომ „ჰორმონები დაბალია ან მაღალია“. უფრო სწორია ვთქვათ, რომ ზოგიერთი ქალის ტვინი უფრო მგრძნობიარეა ჰორმონების ნორმალური ცვლილებების მიმართ.
ქალს შეიძლება ჰქონდეს ძლიერი გაღიზიანება, მოთმინების დაქვეითება, ტირილის სურვილი, შფოთვა, უიმედობის განცდა, კონცენტრაციის გაძნელება ან ურთიერთობებში კონფლიქტებისადმი მეტი მიდრეკილება. ხშირად ქალი თავადაც ამბობს, რომ მენსტრუაციის დაწყების შემდეგ სიმპტომები ქრება და ისევ ჩვეულებრივად გრძნობს თავს.
ამ დროს ექიმის ამოცანაა პაციენტის განცდების სერიოზულად მიღება და არა მათი გაუფასურება. ფრაზები, როგორიცაა „ეს მხოლოდ ჰორმონებია“ ან „ყველა ქალს ემართება“, შეიძლება პაციენტისთვის დამაზიანებელი იყოს. უნდა ავუხსნათ, რომ სიმპტომი შეიძლება ჰორმონებთან იყოს დაკავშირებული, მაგრამ მისი სიმძიმე და მკურნალობის საჭიროება ინდივიდუალურია.
ასევე უნდა გავითვალისწინოთ სტრესი, უძილობა, ოჯახური ან სამუშაო პრობლემები და წინასწარ არსებული შფოთვითი ან დეპრესიული მდგომარეობა. PMS-ს შეუძლია არსებული ემოციური სირთულეების გამწვავება, ხოლო ზოგჯერ საჭიროა დიფერენცირება PMDD-სა და სხვა ფსიქიკური ჯანმრთელობის მდგომარეობებთან.
- შეიძლება თუ არა PMS-ს ძლიერი თავის ტკივილი, სისუსტე, თავბრუსხვევა ან გულისრევა ახლდეს?
- PMS-ის დროს შესაძლებელია თავის ტკივილი, დაღლილობა, გულისრევა, ზოგადი სისუსტე და თავბრუსხვევის შეგრძნება. ზოგიერთ ქალს მენსტრუაციამდე ან მენსტრუაციის დასაწყისში ეწყება შაკიკის მსგავსი თავის ტკივილი, რომელიც ჰორმონულ ცვლილებებს უკავშირდება. თუმცა, ექიმმა არ უნდა ჩათვალოს ყველა ძლიერი სიმპტომი ავტომატურად PMS-ად.
თავბრუსხვევას შეიძლება ჰქონდეს მრავალი მიზეზი: ანემია, დაბალი არტერიული წნევა, დეჰიდრატაცია, სისხლში გლუკოზის ცვლილება, ფარისებრი ჯირკვლის ფუნქციის დარღვევა, ვესტიბულური პრობლემა ან მედიკამენტების გვერდითი ეფექტი. თუ ჩივილი უჩვეულოა, პირველად განვითარდა ან ყოველთვიურად ძლიერდება, საჭიროა დამატებითი შეფასება.
განსაკუთრებული ყურადღება სჭირდება უეცრად დაწყებულ ძალიან ძლიერ თავის ტკივილს, გონების დაკარგვას, მეტყველების დარღვევას, მხედველობის უეცარ ცვლილებას, სხეულის ერთი მხარის სისუსტეს, მაღალი სიცხის თანხლებას ან განმეორებით ღებინებას. ასეთ შემთხვევებში პაციენტმა არ უნდა დაელოდოს მენსტრუაციის დაწყებას და სასწრაფოდ უნდა მიმართოს სამედიცინო დახმარებას.
პაციენტს შეიძლება ვურჩიოთ სიმპტომების აღრიცხვა: როდის იწყება ტკივილი, რამდენ ხანს გრძელდება, აქვს თუ არა სინათლის ან ხმაურის აუტანლობა, რა არის არტერიული წნევა, როგორია კვება და ძილი. ეს ინფორმაცია დიაგნოსტიკისთვის ძალიან სასარგებლოა.
- რატომ იმატებს მადა და ტკბილეულის ან ნახშირწყლების სურვილი?
- მენსტრუაციამდე მადის მომატება მხოლოდ ფსიქოლოგიური სურვილი არ არის. ლუტეალურ ფაზაში შეიძლება შეიცვალოს ენერგიის მოთხოვნილება, სხეულის ტემპერატურა, მადის მარეგულირებელი სიგნალები და საკვებისადმი ლტოლვა. ამას ემატება ემოციური მდგომარეობა, სტრესი და ძილის ხარისხი.
ზოგიერთ ქალს განსაკუთრებით სურს შოკოლადი, პური, ცომეული, ტკბილეული ან დიდი ულუფა. ნახშირწყლების მიღება შესაძლოა დროებით აუმჯობესებდეს განწყობას, რადგან კვება გავლენას ახდენს ტვინის ნეიროტრანსმიტერულ პროცესებზე. თუმცა, დიდი რაოდენობით შაქრის მიღებამ შეიძლება გამოიწვიოს გლუკოზის სწრაფი მატება და შემდგომი დაქვეითება, რაც ზოგიერთ ადამიანს შიმშილისა და დაღლილობის შეგრძნებას უმძაფრებს.
ამიტომ მკაცრი აკრძალვა ხშირად არ არის ეფექტური. უკეთესია კვების დაბალანსება: ცილა ყოველ ძირითად კვებაზე, ბოჭკოვანი ბოსტნეული, პარკოსნები, მთლიანი მარცვლეული და ჯანსაღი ცხიმები. ტკბილეულის მცირე ულუფა შეიძლება ჩაჯდეს დაბალანსებულ რაციონში, თუ პაციენტს არ აქვს ისეთი მდგომარეობა, რომელიც სპეციალურ დიეტურ კონტროლს მოითხოვს.
სასარგებლოა წინასწარ დაგეგმილი წახემსება, მაგალითად, იოგურტი და ხილი, თხილი მცირე ულუფით, მოხარშული კვერცხი ან ხაჭო. ამ გზით ქალი ნაკლებად მიდის უკონტროლო ჭამამდე. ასევე მნიშვნელოვანია წყლის მიღება და საკმარისი ძილი.
- რამდენად ნორმალურია წონის მომატება, შებერილობა და შეშუპება?
მენსტრუაციამდე დროებითი წონის მატება საკმაოდ ხშირია და ყოველთვის ცხიმოვანი ქსოვილის მომატებას არ ნიშნავს. სხეულის წონა შეიძლება შეიცვალოს სითხის შეკავების, ნაწლავების მოძრაობის ცვლილების, მარილიანი საკვების, მადის მომატებისა და ჰორმონული რყევების გამო.
ქალს შეიძლება ჰქონდეს მუცლის შებერილობა, გაზების მომატება, შეკრულობა ან დიარეის ეპიზოდები. ზოგიერთს აღენიშნება თითების, ტერფების ან სახის მსუბუქი შეშუპება. თუ ეს სიმპტომები ციკლურად მეორდება და მენსტრუაციის დაწყების შემდეგ მცირდება, PMS-ის ფარგლებში შეიძლება განვიხილოთ.
თუმცა, ძლიერი ან მუდმივი შეშუპება არ უნდა მივაწეროთ ავტომატურად PMS-ს. საყურადღებოა სწრაფი და მკვეთრი წონის მატება, ქოშინი, გულმკერდის ტკივილი, ცალმხრივი მტკივნეული შეშუპება, შარდის რაოდენობის ცვლილება ან სიმპტომების გაგრძელება ციკლის სხვა ფაზებშიც.
ექიმმა უნდა გაითვალისწინოს თირკმლის, გულის, ღვიძლის, ვენური სისტემის, ენდოკრინული და მედიკამენტებთან დაკავშირებული მიზეზები. პაციენტს არ უნდა ვურჩიოთ თვითნებურად შარდმდენების მიღება. მარილის ზომიერი შემცირება, მოძრაობა, საკმარისი სითხე და შეკრულობის მართვა ხშირად უფრო უსაფრთხო პირველი ნაბიჯებია.
- რა კავშირია PMS-სა და სტრესს, უძილობასა და გადაღლას შორის?
სტრესი, ძილის ნაკლებობა და გადაღლა ხშირად აძლიერებს PMS-ის როგორც ფიზიკურ, ისე ემოციურ სიმპტომებს. უძილობის დროს მცირდება ემოციური გამძლეობა, იმატებს გაღიზიანება, ტკივილის აღქმა და ტკბილეულის სურვილი. ქრონიკული სტრესი კი გავლენას ახდენს ნერვულ და ჰორმონულ რეგულაციაზე.
ცხოვრების რეჟიმის შეცვლა ყველა პაციენტს სრულად ვერ განკურნავს, მაგრამ ხშირად ამცირებს სიმპტომების ინტენსივობას. რეკომენდებულია ძილის ერთსა და იმავე დროს დაწყება და გაღვიძება, საღამოს ეკრანისა და კოფეინის შემცირება, დღის განმავლობაში ფიზიკური აქტივობა და დასვენების მოკლე პერიოდების დაგეგმვა.
ფიზიკური აქტივობა არ უნდა იყოს აუცილებლად ინტენსიური. სწრაფი სიარული, ცურვა, მსუბუქი ძალოვანი ვარჯიში, იოგა ან გაჭიმვა შეიძლება სასარგებლო იყოს. მთავარი არის რეგულარულობა და ისეთი დატვირთვის შერჩევა, რომელსაც ქალი სიამოვნებით შეასრულებს.
თუ სიმპტომები მძიმეა, მხოლოდ „დაისვენე და ივარჯიშე“ პასუხი საკმარისი არ არის. საჭიროა შეფასდეს PMDD, დეპრესია, შფოთვითი აშლილობა, ფარისებრი ჯირკვლის დაავადებები, ანემია და სხვა შესაძლო მიზეზები. ცხოვრების წესის ცვლილება უნდა განვიხილოთ მკურნალობის ერთ-ერთ კომპონენტად და არა პაციენტის პრობლემაზე პასუხისმგებლობის დაკისრებად.
- რა განსხვავებაა PMS-სა და PMDD-ს შორის?
- PMDD, ანუ პრემენსტრუალური დისფორიული აშლილობა, PMS-ისგან განსხვავებული სიმძიმის მდგომარეობაა, რომლის დროსაც განსაკუთრებით გამოხატულია ემოციური და ქცევითი სიმპტომები. ქალს შეიძლება ჰქონდეს ძლიერი გაღიზიანება, დეპრესიული განწყობა, შფოთვა, ემოციური ლაბილურობა, უიმედობა, კონცენტრაციის გაძნელება და ინტერესის დაქვეითება.
PMDD-ის დროს სიმპტომები მნიშვნელოვნად არღვევს ყოველდღიურ ცხოვრებას, პროფესიულ ფუნქციონირებასა და ურთიერთობებს. DSM-5-ის კრიტერიუმების მიხედვით, საჭიროა მინიმუმ ხუთი სიმპტომი, მათ შორის ერთი ძირითადი ემოციური სიმპტომი, მკაფიო ციკლურობა და სხვა მიზეზების გამორიცხვა.
დიაგნოზის დასმა სასურველია ყოველდღიური სიმპტომების დღიურით, მინიმუმ ორი ციკლის განმავლობაში. მნიშვნელოვანია გავარჩიოთ PMDD მუდმივი დეპრესიისა და შფოთვისგან, რადგან ამ მდგომარეობების დროს სიმპტომები შესაძლოა მთელი თვის განმავლობაში არსებობდეს.
თუ ქალს აქვს თვითდაზიანების ან სუიციდური აზრები, ეს არის გადაუდებელი საკითხი და საჭიროა დაუყოვნებლივი ფსიქიატრიული ან გადაუდებელი დახმარება. მკურნალობა შეიძლება მოიცავდეს ფსიქოთერაპიას, SSRI ჯგუფის პრეპარატებს, კონკრეტულ ჰორმონულ მიდგომებსა და ცხოვრების წესის ცვლილებას. არჩევანი ინდივიდუალურია.
- შეიძლება თუ არა ტკივილგამაყუჩებლების მიღება და რა შეცდომებია ხშირი?
PMS-ის დროს ტკივილგამაყუჩებლები შეიძლება გამოყენებულ იქნეს სიმპტომების მიხედვით. პარაცეტამოლი ზოგიერთ შემთხვევაში გამოიყენება მსუბუქი ან საშუალო ტკივილის დროს, ხოლო არასტეროიდული ანთების საწინააღმდეგო საშუალებები, განსაკუთრებით მენსტრუალურ სპაზმებში შეიძლება იყოს ეფექტური.
თუმცა NSAID-ები ყველა პაციენტისთვის უსაფრთხო არ არის. ყურადღება უნდა მიექცეს კუჭის წყლულოვან დაავადებას, თირკმლის ფუნქციას, არტერიულ წნევას, გულ-სისხლძარღვთა რისკებს, ალერგიებს, ორსულობის შესაძლებლობასა და სხვა წამლებს. რამდენიმე NSAID-ის ერთად მიღება ექიმის მითითების გარეშე დაუშვებელია.
ხშირი შეცდომაა ტკივილგამაყუჩებლის ყოველდღიურად მიღება მიზეზის გარკვევის გარეშე. მეორე შეცდომაა ძლიერი ან პროგრესირებადი ტკივილის მხოლოდ PMS-ად მიჩნევა. თუ ტკივილი მენსტრუაციის მიღმაც გრძელდება, ძლიერდება, ახლავს უხვი სისხლდენა, ტკივილი სქესობრივი აქტის დროს ან უნაყოფობის პრობლემა, საჭიროა ენდომეტრიოზის, ადენომიოზის, მიომისა და სხვა მიზეზების შეფასება.
ტკივილგამაყუჩებელი უნდა იყოს ინდივიდუალურად შერჩეული, მინიმალური ეფექტური დოზითა და უსაფრთხოების გათვალისწინებით. თვითმკურნალობა არ უნდა გახდეს გინეკოლოგიური დაავადების დიაგნოსტიკის გადადების მიზეზი.
- მაგნიუმი, B6, ომეგა-3 და სხვა დანამატები რამდენად ეხმარება?
- დანამატები პმს-ის მართვის ერთ-ერთი ხშირად განხილული საკითხია. მაგნიუმზე, ვიტამინ B6-ზე, კალციუმზე, ვიტამინ D-სა და ომეგა-3-ზე ჩატარებულია კვლევები. განვიხილოთ თითოეულს რა ფუნქცია აკისრია.
მაგნიუმი მონაწილეობს ნერვული სისტემისა და კუნთების ფუნქციონირებაში. მისი გამოყენება შეიძლება განიხილებოდეს არასრულფასოვანი კვების ან დეფიციტის რისკის დროს, მაგრამ თირკმლის ფუნქციის დარღვევის მქონე პაციენტებში სიფრთხილეა საჭირო. შესაძლებელია დიარეა და სხვა კუჭ-ნაწლავური გვერდითი ეფექტები.
ვიტამინი B6 ზოგიერთ კვლევაში ასოცირდება PMS-ის სიმპტომების შემცირებასთან, თუმცა მაღალი დოზით ხანგრძლივი მიღება შეიძლება გამოიწვიოს პერიფერიული ნეიროპათია. ამიტომ დანამატი არ უნდა დაინიშნოს პრინციპით „რაც მეტი, მით უკეთესი“.
კალციუმს აქვს შედარებით უკეთ შესწავლილი როლი ზოგიერთი PMS სიმპტომის შემცირებაში, თუმცა აუცილებელია დოზის, კვებიდან მიღების რაოდენობისა და სხვა რისკების გათვალისწინება. ვიტამინი D განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია დეფიციტის დროს, მაგრამ მისი დამატება ავტომატურად არ ნიშნავს PMS-ის სრულ გაუმჯობესებას.
პაციენტს უნდა ავუხსნათ, რომ დანამატი არ არის სრულიად უვნებელი მხოლოდ იმიტომ, რომ „ბუნებრივია“. საჭიროა გავითვალისწინოთ წამლებთან ურთიერთქმედება, ორსულობის შესაძლებლობა, თირკმლისა და ღვიძლის მდგომარეობა და მიღების ხანგრძლივობა.
- ჰორმონალური კონტრაცეპტივები ამცირებს PMS-ს თუ აძლიერებს?
ჰორმონალური კონტრაცეპტივები ზოგიერთ ქალში ამცირებს PMS-ის სიმპტომებს, რადგან ამცირებს ოვულაციურ ჰორმონულ რყევებს და ციკლის გარკვეულ ცვლილებებს. კომბინირებულმა კონტრაცეპტივებმა შეიძლება შეამსუბუქოს მენსტრუალური ტკივილი, სისხლდენა და ზოგიერთი პრემენსტრუალური ჩივილი.
თუმცა, ყველა ქალი ერთნაირად არ რეაგირებს. კონკრეტულმა პრეპარატმა ზოგიერთ პაციენტში შეიძლება გამოიწვიოს გულისრევა, მკერდის მგრძნობელობა, თავის ტკივილი ან გუნება-განწყობის გაუარესება. ამიტომ კონტრაცეპტივის შერჩევა უნდა მოხდეს ინდივიდუალურად, პაციენტის სიმპტომების, ასაკის, მოწევის, არტერიული წნევის, შაკიკის ტიპისა და თრომბოზის რისკის გათვალისწინებით.
თუ ქალს დომინანტურად აქვს PMDD-ის სიმპტომები, შეიძლება განიხილებოდეს კონკრეტული ჰორმონული სქემები, მაგრამ გადაწყვეტილება ექიმმა უნდა მიიღოს. ჰორმონალური კონტრაცეპტივი არ უნდა დაინიშნოს მხოლოდ იმიტომ, რომ პაციენტს „ჰორმონები აქვს არეული“.
თუ პრეპარატის დაწყების შემდეგ სიმპტომები მკვეთრად გაუარესდა, საჭიროა ხელახალი შეფასება. ზოგჯერ საკმარისია სქემის ან პრეპარატის შეცვლა, ზოგჯერ კი საჭიროა არაჰორმონული მკურნალობის განხილვა.
- შეიძლება თუ არა ძლიერი PMS სხვა გინეკოლოგიურ პრობლემაზე მიუთითებდეს?
- ძალიან ძლიერი ან უჩვეულო PMS-ის მსგავსი სიმპტომები ზოგჯერ სხვა გინეკოლოგიურ ან არაგინეკოლოგიურ მდგომარეობას უკავშირდება. მაგალითად, ძლიერი მენჯის ტკივილი შეიძლება აღინიშნებოდეს ენდომეტრიოზის, ადენომიოზის, მიომის, საკვერცხის კისტის ან სხვა პათოლოგიის დროს.
ენდომეტრიოზზე შეიძლება ვიფიქროთ, თუ მენსტრუალური ტკივილი ძალიან ძლიერია, პროგრესირებს, არ ექვემდებარება ჩვეულებრივ ტკივილგამაყუჩებლებს, ახლავს ტკივილი სქესობრივი აქტის დროს, ნაწლავური ან შარდვის დროს ტკივილი ან ნაყოფიერების პრობლემა.
საკვერცხის კისტა ხშირად უსიმპტომოა, მაგრამ ზოგჯერ იწვევს ცალმხრივ ტკივილს, წნევის შეგრძნებას ან ციკლის ცვლილებას. უეცარი ძლიერი ცალმხრივი ტკივილი, გულისრევა და ღებინება საჭიროებს გადაუდებელ შეფასებას, რადგან უნდა გამოირიცხოს ტორსია ან სხვა მწვავე მდგომარეობა.
ასევე გასათვალისწინებელია ფარისებრი ჯირკვლის დაავადებები, ანემია, შაქრიანი დიაბეტი, მედიკამენტების გვერდითი ეფექტები და ფსიქიკური ჯანმრთელობის მდგომარეობები. PMS-ის დიაგნოზი არ უნდა დაისვას მხოლოდ იმიტომ, რომ სიმპტომები მენსტრუაციამდე ჩნდება.
სწორი მიდგომაა დეტალური ანამნეზი, სიმპტომების დღიური, ფიზიკური გასინჯვა და საჭიროებისამებრ ლაბორატორიული ან ულტრაბგერითი კვლევები.
- რა შეუძლია ქალს გააკეთოს სახლში მენსტრუაციამდე ერთი კვირის განმავლობაში?
- პირველი ნაბიჯი არის სიმპტომების წინასწარ ამოცნობა და გეგმის შედგენა. თუ ქალმა იცის, რომ მენსტრუაციამდე ერთი კვირით ადრე ეწყება შებერილობა, გაღიზიანება ან ტკბილეულის სურვილი, მას შეუძლია წინასწარ მოამზადოს კვება, დაგეგმოს ძილი და შეამციროს გადატვირთული საქმეები.
კვების მხრივ სასურველია რეგულარული კვება, საკმარისი ცილა, ბოსტნეული, ხილი, მთლიანი მარცვლეული და პარკოსნები. ზედმეტი მარილი შეიძლება აძლიერებდეს სითხის შეკავებას, ხოლო დიდი რაოდენობით კოფეინი და ალკოჰოლი ზოგიერთ ქალში აუარესებს ძილსა და შფოთვას. ტკბილეულის სრული აკრძალვა აუცილებელი არ არის; უმჯობესია მცირე პორციები და დაბალანსებული კვება.
ძილისთვის სასურველია ერთი და იგივე დროის დაცვა, საღამოს კოფეინის შეზღუდვა და ეკრანის გამოყენების შემცირება. ყოველდღიური 20–30 წუთიანი სიარული, მსუბუქი ვარჯიში, გაჭიმვა ან იოგა შეიძლება დაეხმაროს განწყობასა და სხეულის დისკომფორტს.
შებერილობისას შეიძლება სასარგებლო იყოს მცირე ულუფებით კვება, წყლის მიღება, მოძრაობა და შეკრულობის მართვა. ტკივილისას პრეპარატი უნდა შეირჩეს ჯანმრთელობის მდგომარეობის გათვალისწინებით. დანამატები, ჰორმონული პრეპარატები ან შარდმდენები თვითნებურად არ უნდა დაიწყოს.
ყველაზე მნიშვნელოვანი რჩევაა სიმპტომების დღიური: ქალი აღნიშნავს ციკლის დღეს, ტკივილს, განწყობას, ძილს, მადას, შებერილობასა და ყოველდღიურ ფუნქციონირებას. თუ სიმპტომები ძლიერია, ყოველთვიურად მეორდება ან ცხოვრების ხარისხს ამცირებს, საჭიროა გინეკოლოგთან მიმართვა. PMS მართვადი მდგომარეობაა და ქალს არ უნდა მოუწიოს ყოველთვიურად მძიმე სიმპტომებთან მარტო გამკლავება.