აღმოჩენილია ღრძილების დაავადებასთან ბრძოლის გზა სასარგებლო ბაქტერიების განადგურების გარეშე
ახალი მიდგომა ეფუძნება მიკროორგანიზმებს შორის გაცვლილი ქიმიური სიგნალების პროცესში ჩარევას, რაც შესაძლოა ღრძილების დაავადებების პრევენციის სრულიად ახალი სტრატეგიის საფუძველი გახდეს. კვლევის შედეგები სამეცნიერო ჟურნალ npj Biofilms and Microbiomes-ში გამოქვეყნდა.
კვორუმის შეგრძნება და კბილის ნადების ეკოსისტემა
ადამიანის პირის ღრუში დაახლოებით 700 სახეობის ბაქტერია ბინადრობს. ბევრი მათგანი არა მხოლოდ თანაარსებობს, არამედ ერთმანეთთან აქტიურად ურთიერთობს ქიმიური სიგნალების მეშვეობით — ამ მექანიზმს კვორუმის შეგრძნება (quorum sensing) ეწოდება. სწორედ ამ გზით აფასებენ მიკრობები, რამდენი მათი მსგავსი ბაქტერიაა გარშემო და ახდენენ საკუთარი ქცევის კოორდინაციას. პირის ღრუს ზოგიერთი ბაქტერია კომუნიკაციისთვის N-აცილ ჰომოსერინ ლაქტონის (AHL) კლასის მოლეკულებს იყენებს.
მკვლევარებმა დაადგინეს, რომ კბილის ნადები ტყის ეკოსისტემის მსგავსად, ეტაპობრივად ვითარდება:
-
პიონერული სახეობები: ისეთი ბაქტერიები, როგორებიცაა სტრეპტოკოკები და აქტინომიცეტები, პირველი „მოსახლეები“ არიან. ისინი, როგორც წესი, უვნებელია და პირის ღრუს ჯანმრთელობასთან ასოცირდება.
-
გვიანი და მრავალფეროვანი კოლონიზატორები: ამ ჯგუფს მიეკუთვნება ე.წ. „წითელი კომპლექსის“ ბაქტერიები, მათ შორის Porphyromonas gingivalis, რომელიც მჭიდრო კავშირშია პაროდონტიტის განვითარებასთან.
„ამ ბაქტერიების მიერ გაცვლილი სიგნალების პროცესში ჩარევით, შესაძლებელია კბილის ნადების ჯანსაღ მდგომარეობაში შენარჩუნება ან მისი საწყის, ჯანსაღ ფორმაში დაბრუნება“, — განმარტა კვლევის უფროსმა ავტორმა, მიკაელ ელიასმა.
ჟანგბადის გადამწყვეტი როლი და ფერმენტ ლაქტონაზების მოქმედება
მიკრობული „საუბრის“ ჩასაშლელად მეცნიერებმა გამოიყენეს სპეციალიზებული ფერმენტები — ლაქტონაზები, რომლებიც შლიან სასიგნალო მოლეკულებს. ექსპერიმენტმა აჩვენა, რომ შედეგი რადიკალურად განსხვავდება გარემოში ჟანგბადის არსებობის მიხედვით:
-
აერობულ პირობებში (ღრძილების ხაზის ზემოთ, სადაც ჟანგბადი ხელმისაწვდომია): AHL სიგნალების დათრგუნვამ კბილის ნადებში ჯანმრთელობის ხელშემწყობი ბაქტერიების რაოდენობის ზრდა გამოიწვია.
-
უჟანგბადო გარემოში (ღრძილების ხაზის ქვემოთ): იგივე მოლეკულების დამატებამ, პირიქით, დაავადების გამომწვევი გვიანი კოლონიზატორების გამრავლება წაახალისა.
„განსაკუთრებით გასაოცარია ის, თუ როგორ ცვლის ყველაფერს ჟანგბადის ხელმისაწვდომობა“, — აღნიშნა კვლევის თანაავტორმა, რაკეშ სიკდარმა.
სამეცნიერო პერსპექტივა სტომატოლოგიის მიღმა
კვლევის ავტორები ხაზგასმით აღნიშნავენ, რომ ამ ეტაპზე საუბარია ლაბორატორიულ ექსპერიმენტებზე და მეთოდის ადამიანებში გამოყენებამდე შემდგომი კლინიკური კვლევების ჩატარებაა საჭირო.
თუმცა, მთელი მიკროფლორის წინააღმდეგ „ბრძოლისა“ და მისი სრული განადგურების ნაცვლად, მიკრობიომის ჯანსაღი ბალანსის შენარჩუნების სტრატეგია შესაძლოა სტომატოლოგიის ფარგლებს გასცდეს — სხვა ორგანოებში მიკრობიომის მსგავსი დისბალანსი დაკავშირებულია სხვადასხვა მძიმე პათოლოგიასთან, მათ შორის ონკოლოგიური დაავადებების ზოგიერთ სახეობასთან.