ლალი ჩხიკვაძე

კანადის იორკის უნივერსიტეტის (York University) მეცნიერების მიერ ჩატარებულმა მასშტაბურმა კვლევამ დაადგინა, რომ ძილის ხანგრძლივობასა და დემენციის განვითარების რისკს შორის პირდაპირი კავშირი არსებობს.

კვლევის შედეგები ავტორიტეტულ სამეცნიერო ჟურნალში PLOS One გამოქვეყნდა.

4.5 მილიონი ადამიანის მონაცემების ანალიზი

მკვლევარებმა გააანალიზეს 69 წინა კვლევის მონაცემები, რომლებშიც ჯამში თითქმის 4.5 მილიონი ადამიანი მონაწილეობდა. ძილის ხანგრძლივობასთან ერთად, მეცნიერებმა შეაფასეს ფიზიკური აქტივობისა და დღის განმავლობაში ჯდომაში გატარებული დროის გავლენაც.

კვლევის შედეგად დადგინდა, რომ ღამეში 7-იდან 8 საათამდე ძილი ოპტიმალურია და დაკავშირებულია დემენციის განვითარების ყველაზე დაბალ რისკთან.

ამ ოპტიმალურ ზღვართან შედარებით:

• 7 საათზე ნაკლები ძილი: დემენციის განვითარების რისკს 18 პროცენტით ზრდის.

• 8 საათზე მეტი ძილი: დაკავშირებულია რისკის 28 პროცენტით მომატებასთან.

რატომ არის მავნე როგორც ნაკლები, ისე მეტი ძილი?

ნეირომეცნიერებაში ცნობილია, რომ ძილის დროს ტვინში აქტიურდება ე.წ. გლიმფური სისტემა, რომელიც ტვინის ქსოვილებს ნივთიერებათა ცვლის ნარჩენებისგან (მათ შორის, ამილოიდური ცილებისგან, რომლებიც ალცჰაიმერის დაავადებას იწვევს) წმენდს.

1. ნაკლები ძილი (7 საათზე ნაკლები): არ აძლევს ტვინს საკმარის დროს გლიმფური წმენდისთვის, რის გამოც ხდება ტოქსიკური ცილების დაგროვება, იმატებს ანთებითი პროცესები და ზიანდება ნერვული უჯრედები.

2. ჭარბი ძილი (8 საათზე მეტი): ხშირად თავად არის ორგანიზმში არსებული ფარული პათოლოგიების, სისხლძარღვოვანი დარღვევების ან დეპრესიის სიმპტომი. ხანგრძლივი უძრაობა ასევე ამცირებს ტვინის სისხლით მომარაგებას.

დამატებითი რისკ-ფაქტორები: უმოძრაობა და ჯდომა

კვლევამ აჩვენა, რომ ძილის გარდა, დემენციის განვითარებაში უდიდეს როლს თამაშობს ყოველდღიური აქტივობა:

• ფიზიკური პასიურობა: კვირაში 150 წუთზე ნაკლები ზომიერი ფიზიკური აქტივობა მნიშვნელოვნად ზრდის კოგნიტური დაქვეითების საფრთხეს.

• ხანგრძლივი ჯდომა: დღეში 8 საათზე მეტი უმოძრაო ცხოვრების წესი დემენციის დამატებით რისკ-ფაქტორს წარმოადგენს.

ავტორები განმარტავენ, რომ რეგულარული ძილი, ვარჯიში და ჯდომის ხანგრძლივობის შემცირება ერთობლივად უზრუნველყოფს ტვინში სისხლის მიმოქცევის შენარჩუნებას, ნერვული უჯრედების (ნეირონების) ნორმალურ ფუნქციონირებასა და სისტემური ანთების შემცირებას.

შენიშვნა: მკვლევარები აღნიშნავენ, რომ კვლევამ გამოავლინა მჭიდრო კავშირი (ასოციაცია), თუმცა ის პირდაპირ არ ადასტურებს მიზეზ-შედეგობრიობას — ანუ, ძალიან ცოტა ან ბევრი ძილი უშუალო გამომწვევი მიზეზია თუ დაავადების ადრეული ნიშანი.

3 ოქროს წესი ტვინის ჯანმრთელობის შესანარჩუნებლად და დემენციის პრევენციისთვის

სფერო	რეკომენდაცია	პრაქტიკული ნაბიჯი
ძილის რეჟიმი	ღამეში 7–8 საათი უწყვეტი ძილი	დაიძინეთ და გაიღვიძეთ ყოველდღე ერთსა და იმავე დროს (შაბათ-კვირის ჩათვლით).
ფიზიკური აქტივობა	კვირაში მინიმუმ 150 წუთი	დღეში 20-25 წუთი სწრაფი ნაბიჯით სიარული, ცურვა ან ველოსიპედით სეირნობა.
ჯდომის შემცირება	დღეში 8 საათზე ნაკლები ჯდომა	ყოველ 25-30 წუთში გააკეთეთ 2-წუთიანი შესვენება და წამოექით მაგიდიდან.