რომელი ხილი აფერხებს პროსტატის კიბოს გავრცელებას?
ბრაზილიური ხილის, ჯაბოტიკაბას კანიდან მიღებულმა ექსტრაქტმა შესაძლოა მნიშვნელოვნად შეაფერხოს პროსტატის კიბოს უჯრედების გავრცელება. ბრაზილიელი მეცნიერების მიერ ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ ექსტრაქტი ეფექტურია ჰორმონალური თერაპიის მიმართ რეზისტენტული (გამძლე) აგრესიული უჯრედების წინააღმდეგაც კი. კვლევის შედეგები გამოქვეყნდა ავტორიტეტულ სამეცნიერო ჟურნალში Food & Function.
რა არის ჯაბოტიკაბა და რატომ მიიპყრო მან მეცნიერთა ყურადღება?
ჯაბოტიკაბა (Plinia cauliflora), რომელსაც ხშირად "ბრაზილიურ ყურძნის ხესაც" უწოდებენ, სამხრეთ ამერიკის ენდემური მცენარეა. იგი გამოირჩევა იშვიათი ბოტანიკური თვისებით — კაულიფლორიით, რაც იმას ნიშნავს, რომ მისი ყვავილები და შავი, იისფერი ნაყოფი პირდაპირ ხის მთავარ ღეროსა და მსხვილ ტოტებზე იზრდება.
მეცნიერთა განსაკუთრებული ინტერესი ჯაბოტიკაბას მუქმა კანმა გამოიწვია. იგი მდიდარია ძლიერი ანტიოქსიდანტებით — პოლიფენოლებითა და ანთოციანინებით, რომლებიც ორგანიზმში ანთებით პროცესებსა და უჯრედულ დაზიანებებს ებრძვიან.
კვლევის შედეგები და მოქმედების მექანიზმი
კამპინასის სახელმწიფო უნივერსიტეტის (UNICAMP) მკვლევრებმა შეისწავლეს ექსტრაქტის გავლენა პროსტატის კიბოს ორ ტიპზე: ჰორმონდამოკიდებულ (მგრძნობიარე) და ჰორმონრეზისტენტულ უჯრედებზე. ამასთან, გამოსცადეს ექსტრაქტის კომბინაცია ცნობილ ანტისიმსივნურ პრეპარატ ენზალუტამიდთან.
ძირითადი მიგნებები:
-
მიგრაციისა და ინვაზიის დათრგუნვა: ექსტრაქტმა შეამცირა სიმსივნური უჯრედების უნარი, გადაადგილდნენ და შეიჭრნენ მომიჯნავე საღ ქსოვილებში.
-
აგრესიულობის დაქვეითება: პრეპარატმა შეაფერხა ეპითელურ-მეზენქიმური ტრანსფორმაცია (EMT) — პროცესი, რომელიც კიბოს უჯრედებს უფრო მობილურსა და მეტასტაზურს ხდის.
-
"ვასკულოგენური მიმიკრიის" ბლოკირება: პროსტატის კიბოს გვიან სტადიაზე უჯრედები ხშირად ქმნიან სისხლძარღვების მსგავს არხებს, რათა დამოუკიდებლად მომარაგდნენ ჟანგბადითა და საკვები ნივთიერებებით. ენზალუტამიდთან კომბინაციაში ჯაბოტიკაბას ექსტრაქტმა წარმატებით დაბლოკა ამ სტრუქტურების ჩამოყალიბება.
მართალია, ყველაზე ძლიერი ეფექტი ჰორმონებისადმი მგრძნობიარე უჯრედებში დაფიქსირდა, მაგრამ ექსტრაქტი რეზისტენტული უჯრედების გამრავლების მექანიზმებსაც ზღუდავდა.
რა ეტაპზეა კვლევები და მიმდინარეობს თუ არა ცდები ადამიანებზე?
ამ ეტაპზე ჯაბოტიკაბას ექსტრაქტის კვლევა პროსტატის კიბოს მიმართულებით ლაბორატორიულ (პრეკლინიკურ) ეტაპზეა:
-
In vitro კვლევები: ექსპერიმენტები წარმატებით ჩატარდა ადამიანის პროსტატის კიბოს უჯრედულ კულტურებზე.
-
In vivo კვლევები: პარალელურად ჩატარებულია კვლევები ცხოველურ მოდელებზე (თაგვებში), სადაც ექსტრაქტმა აჩვენა პროსტატის ქსოვილის ანთების შემცირება და პროსტატის პათოლოგიური ცვლილებების პრევენცია.
-
კლინიკური ცდები (ადამიანებზე): ჯაბოტიკაბას ნაყოფის ექსტრაქტით ადამიანებზე კლინიკური ცდები უკვე ჩატარებულია მეტაბოლური სინდრომის, ქრონიკული ანთებითი პროცესებისა და თირკმლის დაავადებების მქონე პაციენტებში. თუმცა, უშუალოდ პროსტატის კიბოთი დაავადებულ პაციენტებში კლინიკური ცდები ჯერ არ დაწყებულა.
მეცნიერები ვარაუდობენ, რომ დამატებითი პრეკლინიკური კვლევების დასრულების შემდეგ, ჯაბოტიკაბას კანიდან მიღებული ბიოაქტიური ნაერთები საფუძვლად დაედება პროსტატის კიბოს დამხმარე (ადუვანტური) თერაპიული საშუალებების შექმნას.
სტატიის ორიგინალური დასახელება: Jaboticaba peel extract attenuates mesenchymal behavior and vasculogenic mimicry in castration-resistant prostate cancer cells under enzalutamide treatment
სამეცნიერო ჟურნალი: Food & Function (ქიმიის სამეფო საზოგადოების - Royal Society of Chemistry-ის გამოცემა), 2026 წელი