გულის შეტევის სწრაფი ტესტი და ვისცერული ცხიმი: რატომ არის ის საშიში და როგორ ვებრძოლოთ?
სწრაფი შეფასების მარტივი გზა გაასაჯაროვა, რომლის გამოთვლასაც სულ რამდენიმე წუთი სჭირდება.
როგორ შევამოწმოთ გულის დაავადების რისკი რამდენიმე წუთში?
ლონდონის განმარტებით, გულის დაავადებების რისკის შესაფასებლად საჭიროა ორი მარტივი ზომის აღება:
-
გაზომეთ წელის გარშემოწერილობა ჭიპის დონეზე.
-
მიღებული მნიშვნელობა გაყავით თქვენს სიმაღლეზე.
თუ შედეგი 0.5-ზე მეტია, ეს მიუთითებს გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების გაზრდილ რისკზე. კარდიოქირურგი ურჩევს პაციენტებს, რომ ამ მაჩვენებლის მიღების შემთხვევაში მიმართონ ექიმს დამატებითი გამოკვლევებისთვის. აღნიშნული თანაფარდობა მიუთითებს მუცლის არეში ვისცერული ცხიმის არსებობაზე, რაც პირდაპირკავშირშია გულისა და სხვა ქრონიკული პათოლოგიების მაღალ ალბათობასთან.
რა არის ვისცერული ცხიმი და რატომ არის ის საშიში?
მიუხედავად იმისა, რომ ზოგადი ჭარბი წონა უკვე ზრდის დიაბეტისა და გულის დაავადებების რისკს, ყველაზე საშიშ ფორმად მაინც ვისცერული (მუცლის ღრუს) სიმსუქნე ითვლება.
ვისცერული ცხიმი წარმოადგენს ცხიმოვან დეპოზიტებს, რომლებიც მუცლის ღრუს შიდა სივრცეში, შინაგან ორგანოებს შორის არის განლაგებული. ცხიმოვანი ქსოვილის განაწილების მიხედვით, სიმსუქნის ორი ძირითადი ტიპი არსებობს:
-
გინოიდური ტიპი – ცხიმი თანაბრად ნაწილდება, ძირითადად დუნდულებსა და ბარძაყებში (უფრო ხშირია ქალებში).
-
ანდროიდული (აბდომინური) ტიპი – ცხიმის ძირითადი დაგროვება მუცლის არეში ხდება (უფრო ხშირია მამაკაცებში).
მეცნიერული კვლევებით დადასტურებულია, რომ ვისცერული ცხიმოვანი ქსოვილი ჰორმონალურად აქტიური ორგანოა, რომელსაც კანქვეშა ცხიმთან შედარებით ბევრად ძლიერი გავლენა აქვს მეტაბოლიზმზე. ცხიმოვანი უჯრედები (ადიპოციტები) გამოიმუშავებენ აქტიურ ნივთიერებებს, რომლებიც ცვლიან მადას, იწვევენ ლიპოტოქსიკურ ეფექტს, ხელს უწყობენ ინსულინრეზისტენტობას, არტერიულ ჰიპერტენზიას და სისხლძარღვებში ათეროსკლეროზული ფოლაქების წარმოქმნას.
ჭარბი ვისცერული ცხიმის ძირითადი რისკები:
-
მეტაბოლური სინდრომი
-
შაქრიანი დიაბეტი
-
არტერიული ჰიპერტენზია
-
გულ-სისხლძარღვთა დაავადებები და ათეროსკლეროზი
-
ცერებროვასკულური ინციდენტები (ინსულტი)
-
ოსტეოართრიტი და ღვიძლის პათოლოგიები (ჰეპატიტი)
როგორ განვსაზღვროთ მუცლის ღრუში ვისცერული ცხიმის დონე?
აბდომინური სიმსუქნის დიაგნოსტიკისთვის გამოიყენება რამდენიმე ძირითადი კრიტერიუმი:
წელის გარშემოწერილობის ზღვრული ნორმები: ქალებისთვის ის არ უნდა აღემატებოდეს 80 სმ-ს, ხოლო მამაკაცებისთვის – 94 სმ-ს.
ასაკობრივი კრიტერიუმები:
-
-
40 წლამდე ასაკის პირებისთვის წელის გარშემოწერილობა სასურველია არ აღემატებოდეს 100 სმ-ს.
-
40-დან 60 წლამდე ასაკის პირებისთვის – 90 სმ-ს.
-
ჯანმრთელობის მაჩვენებლები უარესდება, თუ წელის გარშემოწერილობა ქალებში 80–87 სმ-ს, ხოლო მამაკაცებში 94–101 სმ-ს აჭარბებს.
-
წელისა და თეძოების თანაფარდობა (WHR): იანგარიშება წელის გარშემოწერილობის გაყოფით მენჯის გარშემოწერილობაზე. ჯანმო-ს (WHO) სტანდარტებით, ნორმა მამაკაცებისთვის არის 0.9-ზე ნაკლები, ხოლო ქალებისთვის – 0.85-ზე ნაკლები.
უფრო სიღრმისეული ანალიზისთვის (მაგალითად, გულისა და შინაგანი ორგანოების გარშემო არსებული ცხიმის შესაფასებლად) გამოიყენება ინსტრუმენტული მეთოდები: მაგნიტურ-რეზონანსული ტომოგრაფია (MRI), კომპიუტერული ტომოგრაფია (CT) და ულტრაბგერითი გამოკვლევა.
როგორ მოვიშოროთ ვისცერული ცხიმი?
ვისცერული ცხიმის დაგროვებას ხელს უწყობს ისეთი ფაქტორები, როგორიცაა ასაკი, სქესი, გენეტიკა, არასწორი კვება, ფიზიკური აქტივობის ნაკლებობა, ქრონიკული სტრესი და მავნე ჩვევები. საბედნიეროდ, ამ ფაქტორების ნაწილის კორექტირება სრულად შესაძლებელია:
რეგულარული ფიზიკური აქტივობა:
-
-
კარდიო ვარჯიშები (სიარული, სირბილი, ცურვა, ველოსიპედი) – რეკომენდებულია კვირაში 2.5–3 საათის დათმობა.
-
ძალისმიერი და ინტერვალური ვარჯიშები ზრდის მეტაბოლიზმს და ეფექტურად წვავს შიდა ცხიმებს.
-
ჯანსაღი კვება:
-
-
გამორიცხეთ ან შეზღუდეთ მაღალი გლიკემიური ინდექსის მქონე პროდუქტები, ნაჯერი ცხიმები, საკონდიტრო ნაწარმი, ტკბილი გაზიანი სასმელები და შემწვარი საკვები.
-
ჩართეთ რაციონში ბოსტნეული, ხილი, მარცვლეული, პარკოსნები, უცხიმო ხორცი, თევზი და ხაჭო.
-
ჯანსაღი ძილი და სტრესის მართვა:
-
-
ქრონიკული სტრესი ასტიმულირებს კორტიზოლის გამომუშავებას, რაც იწვევს აბდომინურ სიმსუქნეს. ძილის ქრონიკული უკმარისობაც ზრდის ჭარბი ცხიმის დაგროვების რისკს.
-
მავნე ჩვევების მოხსნა:
-
-
მოწევისა და ალკოჰოლის ჭარბი მიხმარების შემცირება გადამწყვეტია მუცლის არეში ცხიმოვანი დეპოზიტების მოსაშორებლად.
-
რეგულარული პროფილაქტიკური გამოკვლევები და ჯანსაღი ცხოვრების წესი დაგეხმარებათ ვისცერული ცხიმის რაოდენობის მონიტორინგსა და მეტაბოლური დარღვევების ადრეულ ეტაპზე პრევენციაში.