ის ხშირად წარმოადგენს მკურნალობის უკანასკნელ შანსს მათთვის, ვისაც ღვიძლის ტერმინალური უკმარისობა, შორსწასული ციროზი ან ღვიძლის გარკვეული ტიპის სიმსივნეები (მაგალითად, ჰეპატოცელულარული კარცინომა) აქვთ. მიუხედავად მედიცინაში არსებული უდიდესი ტექნოლოგიური პროგრესისა, სადონორო ორგანოების დეფიციტი კვლავ რჩება მსოფლიო ჯანდაცვის მთავარ გამოწვევად.

რა ხდება მსოფლიოში? (გლობალური სტატისტიკა)

ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის (WHO) და ორგანოთა დონაციისა და ტრანსპლანტაციის გლობალური ობსერვატორიის (GODT) მონაცემებით, ტრანსპლანტაციის საჭიროება მკვეთრად აჭარბებს ხელმისაწვდომი ორგანოების რაოდენობას:

• წლიური მაჩვენებელი: მსოფლიოში ყოველწლიურად დაახლოებით 42,000-მდე ღვიძლის გადანერგვის ოპერაცია სრულდება, რაც მზარდი ტენდენციით ხასიათდება.

• დონაციის ტიპები: საერთო გადანერგვების დაახლოებით 23%-დან 25%-მდე ცოცხალი დონორებისგან მიღებული ორგანოებით (ღვიძლის წილით) ხორციელდება. დანარჩენი კი გარდაცვლილი (გვამური) დონორების ორგანოებზე მოდის.

• გლობალური დეფიციტი: მიუხედავად იმისა, რომ მაჩვენებლები იზრდება, გლობალურად ჩატარებული ოპერაციები პაციენტთა საერთო საჭიროების მხოლოდ 10%-ს ფარავს.

• რეგიონული სხვაობები: აშშ-სა და ევროპაში ძირითადად გარდაცვლილი დონორების პრაქტიკა ჭარბობს, ხოლო აზიის ქვეყნებსა და ჩვენს რეგიონში დატვირთვა თითქმის მთლიანად ცოცხალი ნათესავი დონორებისგან ღვიძლის ნაწილის გადანერგვაზე მოდის.

ღვიძლის ტრანსპლანტაცია საქართველოში და საერთაშორისო აღიარება

საქართველოში ღვიძლის ტრანსპლანტაციის მიმართულებით ბოლო წლებში უდიდესი ნაბიჯები გადაიდგა. ჩვენთან ოპერაციების აბსოლუტური უმრავლესობა ცოცხალი ნათესავი დონორებისგან ხორციელდება. ეს ქირურგებისა და კლინიცისტებისგან ორმაგ პასუხისმგებლობას მოითხოვს, რადგან დონორის ჯანმრთელობის უსაფრთხოება ისეთივე პრიორიტეტულია, როგორც რეციპიენტის (მიმღების) სიცოცხლის გადარჩენა.

ამ რთულ გზაზე, ქართული მედიცინა მხოლოდ პრაქტიკული საქმიანობით არ შემოიფარგლება და საერთაშორისო სამეცნიერო ბაზასაც ამდიდრებს. განსაკუთრებულ აღნიშვნას იმსახურებს ქართველი ექიმებისა და მკვლევრების - მარიკა მორთულაძის, სოფიო ბერიძისა და კახაბერ ქაშიბაძის - მიერ ჩატარებული მნიშვნელოვანი ნაშრომი, რომელიც ავტორიტეტულ SAGE Journals-ში გამოქვეყნდა.

რა ფაქტორებს შეისწავლის კვლევა?

ნაშრომი, სახელწოდებით "Factors affecting the survival rate after living donor liver transplantation in the country of Georgia", დეტალურად აანალიზებს იმ კრიტიკულ ფაქტორებს, რომლებიც პირდაპირ მოქმედებს ღვიძლის გადანერგვის შემდგომი პერიოდის წარმატებაზე საქართველოს რეალობაში. ავტორების მიერ კლინიკური მონაცემების ანალიზმა აჩვენა, თუ რა განაპირობებს ოპერაციის შემდგომ გამოსავალს. კვლევის ფარგლებში გაანალიზდა ისეთი მნიშვნელოვანი მახასიათებლები, როგორიცაა:

• ვირუსული ჰეპატიტების (B და C) როლი: როგორ აისახება პაციენტის ანამნეზში არსებული ქრონიკული ჰეპატიტები გადანერგვის შემდგომ გადარჩენის მაჩვენებელზე და რა მნიშვნელობა აქვს ვირუსის რეაქტივაციის პრევენციას.

• ჰეპატოცელულარული კარცინომის (ღვიძლის კიბოს) გავლენა: რა სპეციფიკური შედეგები აქვთ იმ რეციპიენტებს, რომლებსაც ტრანსპლანტაცია ღვიძლის პირველადი სიმსივნის გამო დასჭირდათ.

• სისხლის ჯგუფებისა (ABO) და რეზუს-ფაქტორის სპეციფიკა: დონორისა და მიმღების სისხლის ჯგუფების განაწილება და მათი თავსებადობის სტატისტიკური კავშირი პოსტოპერაციულ რისკებთან.

• რეციპიენტისა და დონორის ზოგადი კლინიკური მახასიათებლები: ასაკი, სქესი და ოპერაციამდე პაციენტის ჯანმრთელობის ზოგადი მდგომარეობა (მაგალითად, ღვიძლის უკმარისობის სიმძიმის ხარისხი).

რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი? ამ ფაქტორების დეტალური ცოდნა და მტკიცებულებებზე დაფუძნებული ანალიზი ქართველ ექიმებს ეხმარება, თითოეული პაციენტისთვის შეიმუშაონ ინდივიდუალური, მაქსიმალურად უსაფრთხო მიდგომა — წინასწარ განსაზღვრონ რისკები და შეამცირონ პოსტოპერაციული გართულებები როგორც ოპერაციის დროს, ისე პაციენტის მთელი ცხოვრების განმავლობაში შემდგომი მართვისას.

შეჯამება

ღვიძლის გადანერგვა კვლავ რჩება მედიცინის ერთ-ერთ ყველაზე დიდ გამოწვევად, თუმცა ის პროგრესი, რაც მსოფლიოში და მათ შორის საქართველოში შეინიშნება, უდავოდ იმედისმომცემია. ის ფაქტი, რომ ქართველი სპეციალისტები წარმატებით ატარებენ ურთულეს ოპერაციებს და ამავდროულად, საერთაშორისო დონის კვლევებით ამდიდრებენ გლობალურ სამედიცინო ლიტერატურას, ადასტურებს ჩვენს ქვეყანაში ტრანსპლანტოლოგიის განვითარების მაღალ დონეს. თითოეული ასეთი კვლევა და თითოეული გადარჩენილი პაციენტი კი ერთ მთავარ იდეას უსვამს ხაზს: ორგანოთა დონაცია სიცოცხლის გაგრძელებაა.