დასახელდა ადამიანთა ჯგუფი, რომლებიც სიბერეშიც ინარჩუნებენ კოგნიტურ შესაძლებლობებს
ადამიანის ტვინი სიბერეშიც აგრძელებს ახალი ნეირონების ფორმირებას - და სუპერეიჯერებში ეს პროცესი მნიშვნელოვნად უფრო აქტიურია. ამ დასკვნამდე მივიდნენ ილინოისის უნივერსიტეტის მკვლევარები. კვლევა გამოქვეყნდა ჟურნალ Nature-ში.
სუპერეიჯერები არიან 80 წელს გადაცილებული ადამიანები, რომლებიც ინარჩუნებენ მეხსიერებას და კოგნიტურ შესაძლებლობებს ახალგაზრდა ადამიანების დონეზე. მეცნიერებმა გააანალიზეს სიკვდილის შემდეგ მეცნიერებისთვის შეწირული ტვინის 38 ნიმუში და შეადარეს ხუთი ჯგუფი: ახალგაზრდა ჯანმრთელი ზრდასრულები, ხანდაზმული ადამიანები კოგნიტური დარღვევის გარეშე, სუპერეიჯერი ადამიანები, ადამიანები ალცჰაიმერის დაავადების პრეკლინიკური ნიშნებით და პაციენტები დადასტურებული დიაგნოზით.
განსაკუთრებული ყურადღება დაეთმო ჰიპოკამპს, ტვინის იმ რეგიონს, რომელიც პასუხისმგებელია მეხსიერების ფორმირებაზე. მკვლევარებმა შეისწავლეს ამ სტრუქტურიდან გამოყოფილი თითქმის 356 000 უჯრედის ბირთვი და მოიძიეს ნეიროგენეზის - ახალი ნეირონების ფორმირების პროცესის - მარკერები. ანალიზი მოიცავდა განვითარების სამ ეტაპს: ღეროვანი უჯრედები, ნეირობლასტები და მოუმწიფებელი ნეირონები.
შედეგები აშკარა იყო. სუპერეიჯერ ადამიანებს დაახლოებით ორჯერ მეტი მოუმწიფებელი ნეირონები ჰქონდათ, ვიდრე სხვა ჯანმრთელ ხანდაზმულ პირებს.
ეს მიუთითებს, რომ მათი ტვინი აქტიურად აგრძელებს განახლებას ხანდაზმულ ასაკშიც კი.
ალცჰაიმერის დაავადების პრეკლინიკური ნიშნების მქონე ჯგუფში მეცნიერებმა აღმოაჩინეს მოლეკულური ცვლილებები, რაც მიუთითებს ნეიროგენეზის სისტემის დარღვევის დაწყებაზე. დემენციის პროგრესირების სტადიის მქონე პაციენტებში მოუმწიფებელი ნეირონების რაოდენობა მნიშვნელოვნად შემცირდა.
გენეტიკურმა ანალიზმა აჩვენა, რომ სუპერეიჯერ ადამიანებს აქვთ გენების გაზრდილი აქტივობა, რომლებიც დაკავშირებულია სინაფსურ პლასტიურობასთან და ტვინიდან მიღებული ნეიროტროფული ფაქტორის გამომუშავებასთან. ეს უკანასკნელი ცილაა, რომელიც აუცილებელია ნეირონების გადარჩენისა და ზრდისთვის. ეს მახასიათებლები შეიძლება იყოს კოგნიტური მდგრადობის საფუძველი.
კამათი იმის შესახებ, გრძელდება თუ არა ნეიროგენეზი ზრდასრული ადამიანის ტვინში, ორ ათწლეულზე მეტია მიმდინარეობს. 1990-იანი წლების ბოლოს გამოჩნდა პირველი მონაცემები მისი ბავშვობის პერიოდის შემდეგ შენარჩუნების შესახებ, მაგრამ შემდგომი კვლევები ამას ეჭვქვეშ აყენებს. ეს ახალი კვლევა აძლიერებს არგუმენტს, რომ ახალი ნეირონების ფორმირება სრულად არ წყდება და შეიძლება მნიშვნელოვანი როლი ითამაშოს ჯანსაღ დაბერებაში.
ავტორების თქმით, შედეგები იმედს იძლევა ნეიროგენეზის შენარჩუნების ან სტიმულირებისკენ მიმართული თერაპიების შემუშავების კუთხით. ეს შეიძლება იყოს ალცჰაიმერის დაავადების და დემენციის სხვა ფორმების პრევენციის ერთ-ერთი გზა.
მკვლევრები ხაზს უსვამენ, რომ ტვინის დაბერება აუცილებლად არ ნიშნავს კოგნიტური უნარების გარდაუვალ დაქვეითებას. იმის გაგება, თუ რატომ ინარჩუნებენ ზოგიერთი ადამიანი ნეიროპლასტიურობას და მეხსიერებას სიბერემდე, შეიძლება კოგნიტური ჯანმრთელობის შენარჩუნების ახალ სტრატეგიები გახსნას.