რა არის ნიპას ვირუსი - რა ვიცით მასზე - მკურნალი.გე

მიუხედავად იმისა, რომ ის კორონავირუსივით ფართომასშტაბიანი არ არის, მისი სიკვდილიანობის უკიდურესად მაღალი მაჩვენებელი მეცნიერებისა და მთავრობების დიდ შეშფოთებას იწვევს. ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციამ (WHO) იგი პრიორიტეტული დაავადებების სიაში შეიყვანა, როგორც პანდემიური პოტენციალის მქონე საფრთხე.

წარმოშობა და გეოგრაფიული არეალი

ვირუსი პირველად 1998-1999 წლებში მალაიზიაში, მეღორეობის ფერმებში გამოვლინდა. მისი ბუნებრივი რეზერვუარია ხილის ხელფრთიანები (ე.წ. „მფრინავი მელა“).

2026 წლის იანვრის მონაცემებით, ვირუსის აქტიური კერები კვლავ სამხრეთ აზიაშია, კერძოდ ინდოეთში (კერალასა და დასავლეთ ბენგალის შტატებში) და ბანგლადეშში. ამ რეგიონებში დაფიქსირებულმა ახალმა ფატალურმა შემთხვევებმა მეზობელი ქვეყნების მყისიერი რეაგირება გამოიწვია.

სიმპტომები და დაავადების მიმდინარეობა

ნიპას ვირუსი ორგანიზმში მოხვედრისთანავე იწყებს ნერვული და სასუნთქი სისტემების დაზიანებას. ინკუბაციური პერიოდი საშუალოდ 4-დან 14 დღემდე გრძელდება.

• საწყისი ეტაპი: მაღალი სიცხე, კუნთების და თავის ძლიერი ტკივილი, ღებინება და ყელის ტკივილი.

• მწვავე ეტაპი: სუნთქვის მწვავე უკმარისობა და ატიპიური პნევმონია.

• კრიტიკული ეტაპი: ვირუსის ყველაზე საშიში მახასიათებელი ენცეფალიტია (ტვინის ანთება). პაციენტებს აღენიშნებათ ძილიანობა, ცნობიერების არევა და კრუნჩხვები, რაც ხშირად 24-48 საათში კომით სრულდება.

მახასიათებელი	ნიპას ვირუსი (NiV)	კორონავირუსი (SARS-CoV-2)
გავრცელების უნარი	საჭიროებს ახლო კონტაქტს	მაღალადაპტირებული (ჰაერწვეთოვანი)
სიკვდილიანობა	40% - 75%	დაახლოებით 1% - 3%
ძირითადი სამიზნე	ცენტრალური ნერვული სისტემა	სასუნთქი სისტემა
ვაქცინა / წამალი	არ არსებობს	ხელმისაწვდომია

ბიოლოგიური თვალსაზრისით, კორონავირუსი უფრო ადაპტირებული პათოგენია, რადგან ის მასპინძელს დიდხანს ტოვებს ცოცხალს გავრცელებისთვის. ნიპა კი იმდენად აგრესიულია, რომ ხშირად მასპინძლის სწრაფი სიკვდილი ვირუსის მასშტაბურ გავრცელებას აფერხებს. თუმცა, მისი მუტაციის შიში მუდმივად არსებობს.

რატომ მკაცრდება ზომები მსოფლიოში?

2026 წლის დასაწყისში ინდოეთში დაფიქსირებული შემთხვევების გამო, რამდენიმე ქვეყანამ საგანგებო რეჟიმი აამოქმედა:

• ნეპალი: გაამკაცრა სასაზღვრო კონტროლი ინდოეთთან, რადგან მჭიდრო მიგრაციული ნაკადების გამო ვირუსის შემოტანის რისკი მაღალია.

• ტაილანდი: აეროპორტებში (სუვარნაბჰუმი, ფუკეტი) დაამონტაჟა თერმული სკანერები და შემოიღო მგზავრების მკაცრი მონიტორინგი.

• ტაივანი: ვირუსს მიანიჭა უმაღლესი, მე-5 კატეგორიის საშიშროების სტატუსი.

• ვიეტნამი და არაბთა გაერთიანებული საამიროები: გაამკაცრეს კონტროლი ჩამოსულ მგზავრებზე და სამედიცინო პერსონალს განსაკუთრებული სიფრთხილისკენ მოუწოდეს.

პრევენცია და უსაფრთხოება

ვინაიდან ნიპას საწინააღმდეგო წამალი არ არსებობს, გადარჩენის ერთადერთი გზა პრევენციაა:

1. ხილის ჰიგიენა: არ მიირთვათ ხილი, რომელსაც ცხოველის კბენის კვალი ეტყობა. ენდემურ ზონებში ხილი კარგად გარეცხეთ და გათალეთ.

2. ახალი წვენების აკრძალვა: მოერიდეთ პალმის ახალი წვენის მიღებას, რომელიც ხშირად ბინძურდება ხელფრთიანების ნერწყვით.

3. დისტანცია ცხოველებთან: მაქსიმალურად მოერიდეთ კონტაქტს გარეულ ხელფრთიანებთან და ფერმის ღორებთან რისკის ზონებში.

4. დაცვა პაციენტებთან: ინფიცირებულთან კონტაქტისას აუცილებელია სრული ეკიპირება, რადგან ვირუსი ბიოლოგიური სითხეებით (ნერწყვი, შარდი) გადადის.

ნიპას ვირუსი რჩება ლოკალურ, თუმცა უკიდურესად საშიშ საფრთხედ. საქართველოში მისი გავრცელების ბუნებრივი წინაპირობა (შესაბამისი ხელფრთიანების არარსებობის გამო) არ არსებობს, თუმცა გლობალური მიმოსვლის პირობებში სიფრთხილე და ინფორმაციულობა აუცილებელია.

რეკომენდაციები იმ ადამიანებისთვის, ვინც აზიის რეგიონში მოგზაურობას გეგმავს

აზიის რეგიონში, განსაკუთრებით კი ინდოეთში, ბანგლადეშში, ტაილანდსა და მეზობელ ქვეყნებში მოგზაურობისას, ნიპას ვირუსისგან დასაცავად აუცილებელია გაზრდილი სიფრთხილე. ვინაიდან ვირუსს მაღალი ლეტალობა აქვს და ვაქცინა არ არსებობს, თქვენი უსაფრთხოება მთლიანად პრევენციულ ქცევაზეა დამოკიდებული.

აი, კონკრეტული რეკომენდაციების სია მოგზაურთათვის:

საკვების უსაფრთხოება (ყველაზე კრიტიკული პუნქტი)

ვირუსი ხშირად გადადის საკვებიდან, რომელიც დაბინძურებულია ხელფრთიანების (ღამურების) ნერწყვით ან შარდით.

• მოერიდეთ „ნაკბენ“ ხილს: არასოდეს იყიდოთ ან მიირთვათ ხილი, რომელსაც კანზე მცირე დაზიანება, ნაკაწრი ან კბენის კვალი ეტყობა.

• აკრძალეთ ცოცხალი წვენები: განსაკუთრებით მოერიდეთ პალმის ნედლ წვენს (Date palm sap), რომელიც აზიაში პოპულარულია. ღამურები ხშირად სვამენ ამ წვენს პირდაპირ შეგროვების ჭურჭლიდან და აბინძურებენ მას.

• თერმული დამუშავება: მიირთვით მხოლოდ კარგად გარეცხილი, გათლილი ან მოხარშული/შემწვარი საკვები.

ცხოველებთან კონტაქტი

• მოერიდეთ ფერმებს: განსაკუთრებით მეღორეობის ფერმებს ენდემურ ზონებში, რადგან ღორი ვირუსის შუალედური მასპინძელია და ადამიანზე მისი გადაცემის მაღალი რისკი არსებობს.

• ღამურების ჰაბიტატები: არ შეხვიდეთ გამოქვაბულებში ან იმ ადგილებში, სადაც ხილის ხელფრთიანები ბინადრობენ. მოერიდეთ ხეების ქვეშ ყოფნას, სადაც ეს ცხოველები იკრიბებიან.

პირადი ჰიგიენა და დაცვა

• ხელების ხშირი დაბანა: გამოიყენეთ საპონი ან სპირტის ბაზაზე დამზადებული სადეზინფექციო საშუალებები ყოველი საჯარო კონტაქტის შემდეგ.

• ნიღბის გამოყენება: ხალხმრავალ ადგილებში, განსაკუთრებით სამედიცინო დაწესებულებებთან ახლოს, ატარეთ სამედიცინო ნიღაბი (N95 ტიპის ნიღაბი საუკეთესო დაცვას უზრუნველყოფს).

• დისტანცია: მოერიდეთ ახლო კონტაქტს ადამიანებთან, რომლებსაც აქვთ რესპირატორული სიმპტომები ან მაღალი სიცხე.

სამედიცინო მონიტორინგი

• სიმპტომების კონტროლი: თუ მოგზაურობის დროს ან დაბრუნებიდან 14 დღის განმავლობაში იგრძნობთ მაღალ ტემპერატურას, თავის ძლიერ ტკივილს ან სუნთქვის გაძნელებას, დაუყოვნებლივ მიმართეთ ექიმს და აუცილებლად აცნობეთ თქვენი მოგზაურობის ისტორიის შესახებ.

• დაზღვევა: გამგზავრებამდე დარწმუნდით, რომ თქვენი ჯანმრთელობის დაზღვევა ფარავს გადაუდებელ ჰოსპიტალიზაციასა და რეპატრიაციას.

ინფორმაციულობა

• ადგილზე ყოფნისას თვალი ადევნეთ ადგილობრივი ჯანდაცვის უწყებების (მაგალითად, ინდოეთის ჯანდაცვის სამინისტროს) ოფიციალურ განცხადებებს ლოკალური აფეთქებების შესახებ და მოერიდეთ „წითელ ზონებად“ გამოცხადებულ რაიონებს.