მეცნიერებმა რამდენიმე დაავადების რისკის წინასწარ პროგნოზირების გზა იპოვეს
თუ რომელ ხანდაზმულ ადამიანს განუვითარდებათ ერთდროულად რამდენიმე ქრონიკული დაავადება და რამდენად სწრაფად მოხდება ეს. კვლევის შედეგები გამოქვეყნდა ჟურნალ Nature Medicine-ში.
ამას მულტიმორბიდობა ეწოდება - მდგომარეობა, როდესაც ადამიანს ერთდროულად რამდენიმე ქრონიკული დაავადება აქვს. ეს ხშირია ხანდაზმულ ასაკში და მნიშვნელოვნად აუარესებს ცხოვრების ხარისხს, ასევე ზრდის ჯანდაცვის სისტემაზე დატვირთვას.
მკვლევარებმა გააანალიზეს სტოკჰოლმის 2200-ზე მეტი 60 წელს გადაცილებული მაცხოვრებლის მონაცემები. მონაწილეებს გაუზომეს სისხლის 54 ბიომარკერის დონე, რომლებიც დაკავშირებულია ანთებასთან, მეტაბოლიზმთან, სისხლძარღვთა ჯანმრთელობასთან და ნეიროდეგენერაციასთან, რის შემდეგაც მეცნიერები დააკვირდნენ, თუ როგორ შეიცვალა მათი ჯანმრთელობის მდგომარეობა 15 წლის განმავლობაში.
ანალიზმა აჩვენა, რომ სისხლის მარკერების მცირე ნაკრები საშუალებას იძლევა საკმაოდ ზუსტად დავადგინოთ ინდივიდების კავშირი კონკრეტულ დაავადებათა „ნაკრებთან“ და შევაფასოთ მათი პროგრესირება. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი აღმოჩნდა შვიდი ბიომარკერი. ხუთი მათგანი - GDF-15, HbA1c, ცისტატინ C, ლეპტინი და ინსულინი - დაკავშირებული იყო დაავადებების რაოდენობასთან და პათოლოგიების ტიპურ კომბინაციებთან. კიდევ ორი - ალბუმინი და გამა-გლუტამილ ტრანსფერაზა - ასახავდა, თუ რამდენად სწრაფად გაუარესდებოდა ჯანმრთელობა დროთა განმავლობაში.
ეს დასკვნები დაადასტურა შეერთებული შტატებიდან ჩამოსულმა დამოუკიდებელმა ჯგუფმა, რამაც გააძლიერა შედეგების სანდოობა. ავტორების თქმით, მეტაბოლური დარღვევები, ენერგიის რეგულირება და სტრესზე რეაქცია მნიშვნელოვან როლს თამაშობს მულტიმორბიდობის განვითარებაში.
რა პრინციპი უდევს საფუძვლად მულტიმორბიდობის მქონე პაციენტების მართვას?
მულტიმორბიდობის მქონე პაციენტებისთვის გამოკვლევებისა და მკურნალობის დანიშვნისას, აუცილებელია ყურადღებით აწონ-დაწონოთ ინდივიდუალური დაავადებებისა და მდგომარეობების დიაგნოსტიკისა და მკურნალობისთვის რეკომენდებული მეთოდების ყველა რისკი და სარგებელი ინდივიდუალურად. ეს რისკები და სარგებელი უნდა განიხილებოდეს პაციენტთან, მათი უპირატესობების გათვალისწინებით. ეს პრინციპი უნდა იქნას გამოყენებული, თუ ადამიანს აქვს შემდეგი მდგომარეობებიდან/პრობლემებიდან ერთ-ერთი:
- მკურნალობის რეკომენდაციების შესრულების ან ყოველდღიური აქტივობების შესრულების სირთულე
- მუდმივი მოვლის საჭიროება, დახმარების მრავალი სახეობის საჭიროება (სამედიცინო, შესაძლოა მულტიდისციპლინური + სოციალური დახმარება)
- ქრონიკული/მორეციდივე ფიზიკური და ფსიქიკური დაავადებების/მდგომარეობების არსებობა
- სისუსტის (უძლურების) არსებობა
- დაუგეგმავი ან გადაუდებელი დახმარების ხშირი საჭიროება
- პოლიფარმაკოთერაპიის საჭიროება.
პაციენტის მართვის ტაქტიკის მიდგომის პრინციპები, რომლებიც ითვალისწინებს მულტიმორბიდობას:
- მოცემული მდგომარეობისთვის ცხოვრების საუკეთესო ხარისხის უზრუნველყოფა, ინდივიდის საჭიროებების, მკურნალობის პრეფერენციების, ცხოვრების წესის პრიორიტეტებისა და მიზნების გათვალისწინებით, მკურნალობის ტვირთის, გვერდითი მოვლენების და დაუგეგმავი ჰოსპიტალიზაციის შემცირება.
- ინდივიდუალური დაავადებების მკურნალობის სარგებლისა და რისკების შეფასება ინდივიდუალური დაავადებების არსებულიპროტოკოლებისსაფუძველზე.
- მოვლის ხარისხის გაუმჯობესება ინდივიდუალური სერვისების საქმიანობის კოორდინაციით.