სპირომეტრია კლინიკურ პრაქტიკაში - მკურნალი.გე

ენციკლოპედიაგამომთვლელებიფიტნესიმერკის ცნობარიმთავარიკლინიკებიექიმებიჟურნალი მკურნალისიახლეებიქალიმამაკაციპედიატრიასტომატოლოგიაფიტოთერაპიაალერგოლოგიადიეტოლოგიანარკოლოგიაკანი, კუნთები, ძვლებიქირურგიაფსიქონევროლოგიაონკოლოგიაკოსმეტოლოგიადაავადებები, მკურნალობაპროფილაქტიკაექიმები ხუმრობენსხვადასხვაორსულობარჩევებიგინეკოლოგიაუროლოგიაანდროლოგიარჩევებიბავშვის კვებაფიზიკური განვითარებაბავშვთა ინფექციებიბავშვის აღზრდამკურნალობასამკურნალო წერილებიხალხური საშუალებებისამკურნალო მცენარეებიდერმატოლოგიარევმატოლოგიაორთოპედიატრავმატოლოგიაზოგადი ქირურგიაესთეტიკური ქირურგიაფსიქოლოგიანევროლოგიაფსიქიატრიაყელი, ყური, ცხვირითვალიკარდიოლოგიაკარდიოქირურგიაანგიოლოგიაჰემატოლოგიანეფროლოგიასექსოლოგიაპულმონოლოგიაფტიზიატრიაჰეპატოლოგიაგასტროენტეროლოგიაპროქტოლოგიაინფექციურინივთიერებათა ცვლაფიტნესი და სპორტიმასაჟიკურორტოლოგიასხეულის ჰიგიენაფარმაკოლოგიამედიცინის ისტორიაგენეტიკავეტერინარიამცენარეთა მოვლადიასახლისის კუთხემედიცინა და რელიგიარჩევებიეკოლოგიასოციალურიპარაზიტოლოგიაპლასტიკური ქირურგიარჩევები მშობლებსსინდრომიენდოკრინოლოგიასამედიცინო ტესტიტოქსიკოლოგიამკურნალობის მეთოდებიბავშვის ფსიქოლოგიაანესთეზიოლოგიაპირველი დახმარებადიაგნოსტიკაბალნეოლოგიააღდგენითი თერაპიასამედიცინო ენციკლოპედიასანდო რჩევები

სპირომეტრია კლინიკურ პრაქტიკაში

მისი მნიშვნელობა განსაკუთრებით გამოიკვეთა ქრონიკული ობსტრუქციული ფილტვის დაავადების (COPD) და ასთმის მართვაში, სადაც საერთაშორისო ორგანიზაციები, როგორიცაა GOLD (Global Initiative for Chronic Obstructive Lung Disease), GINA (Global Initiative for Asthma), ATS (American Thoracic Society) და ERS (European Respiratory Society) აქტიურად იძლევიან რეკომენდაციებს სპირომეტრიის გამოყენების შესახებ.

სპირომეტრიის ძირითადი მაჩვენებლები და მათი ინტერპრეტაცია

  1. FVC (Forced Vital Capacity) – ფორსირებული (იძულებითი)სასიცოცხლო (ვიტალური) მოცულობა. ეს არის ჰაერის მაქსიმალური რაოდენობა, რომელსაც პიროვნება იძულებით გამოყოფს ფილტვებიდან ღრმა ჩასუნთქვის შემდეგ. ნორმალური FVC მიუთითებს ფილტვების ნორმალურ მოცულობაზე. შემცირებული FVC შეიძლება მიუთითებდეს რესტრიქციულ დაავადებებზე (მაგალითად,ფილტვების ფიბროზი), სადაც ფილტვები კარგავენ ელასტიურობას და მოცულობა მცირდება.
  2. FEV1 (Forced Expiratory Volume in 1 second) – იძულებითი- ფორსირებული ამოსუნთქვითი მოცულობა პირველ წამში - ეს ზომავს ჰაერის რაოდენობას, რომელსაც პიროვნება იძულებით გამოყოფს პირველ წამში. FEV1-ის შემცირება ხშირად ასოცირდება ობსტრუქციულ დაავადებებთან, მაგალითად ასთმასთან ან ქრონიკულ ობსტრუქციულ ფილტვებთან (COPD). FEV1-ის შემცირება მიუთითებს სუნთქვის გაძნელებაზე, განსაკუთრებით ამოსუნთქვის დროს.
  3. FEV1/FVC შეფარდება ეს არის FEV1-ის და FVC-ის შეფარდება პროცენტებში - ტიფნოს ინდექსი. ნორმალური შეფარდება არის დაახლოებით 70-80% ზრდასრულებში. თუ შეფარდება დაბალია (<70%), ეს მიუთითებს ობსტრუქციულ სუნთქვის პრობლემაზე, რადგან გამოძევების მოცულობა პირველ წამში მნიშვნელოვნად მცირდება. ნორმალური ან მაღალი შეფარდება, მაგრამ შემცირებული FVC მიუთითებს რესტრიქციულ პრობლემაზე.
  4. PEF (Peak Expiratory Flow) – ამოსუნთქვის პიკური (მაქსიმალური) სიჩქარე - რომლითაც ჰაერი გამოიყოფა ფილტვებიდან. PEF-ის შემცირება ხშირად ასოცირდება ასთმასთან და სხვა ობსტრუქციულ მდგომარეობებთან.
  5. FEF25-75% (Forced Expiratory Flow at 25-75%) ეს არის საშუალო სუნთქვის სიჩქარე ფილტვების შუა ნაწილში (ფორსირებული ამოსუნთქვის ნაკადი 25-75%-ზე).

FEF25-75% მგრძნობიარეა და მიუთითებს მცირე სასუნთქი გზების დაზიანებაზე და ხშირად იკლებს ადრეული ობსტრუქციული ცვლილებებისას.

რესტრიქციული და ობსტრუქციული ცვლილებების ინტერპრეტაცია

FVC შეიძლება იყოს ნორმალური ან შემცირებული ობსტრუქციული პათოლოგიის დროს, FVC ყოველთვის შემცირებულია რესტრიქციული პათოლოგიისას.

FEV1 ორივე შემთხვევაში არის შემცირებული.

FEV1/FVC ობსტრუქციულ პათოლოგიაში მცირდება და არის 70%-ზე ნაკლები, ხოლო რესტრიქციულ პათოლოგიაში ეს შეფარდება ნორმალურია ან მომატებული.

PEF ობსტრუქციულ პათოლოგიაში მცირდება, ხოლო რესტრიქციულ პათოლოგიაში შეიძლება იყოს ნორმალური.

ვისთვისაა აუცილებელი სპირომეტრიის ჩატარება:

  • შემდეგი სუნთქვის სიმპტომებისას: ხველა, სუნთქვის უკმარისობა, სუნთქვის გაძნელება, უძილობა ფილტვების დაავადებების გამო.
  • ასთმის და COPD-ს დიაგნოზი და მართვა: სპირომეტრია გეხმარებათ დაავადების დადასტურებაში, სიმძიმის შეფასებაში და მკურნალობის ეფექტურობის მონიტორინგში.
  • სუნთქვის ფუნქციის მონიტორინგი: ქრონიკული ფილტვების დაავადებების მქონე პაციენტებში, რათა შეფასდეს დაავადების პროგრესი და მკურნალობის ადაპტაცია.
  • პროფილაქტიკური შემოწმება: პროფესიული რისკის ქვეშ მყოფი პირების (მაგ: მწეველები, მეშახტეები, ქიმიური ნივთიერებების ექსპოზიციაში მყოფები და ა.შ.) სუნთქვის ფუნქციის კონტროლი.
  • პოსტოპერაციული შეფასება: ფილტვების ფუნქციის შეფასება ქირურგიის წინ და შემდეგ, განსაკუთრებით გულ-სისხლძარღვთა და ფილტვების ოპერაციებში.
  • პოსტინფექციური მდგომარეობები: მაგალითად, COVID-19-ის შემდეგ ფილტვების ფუნქციის შეფასება.

სპირომეტრიის როლი COPD-ს მართვაში (GOLD)

GOLD-ის ბოლო სახელმძღვანელოს თანახმად, სპირომეტრია აუცილებელია COPD-ს დიაგნოზის დასადასტურებლად. COPD-ს დიაგნოზი დგინდება FEV1/FVC შეფარდების შემცირებით (ნორმაზე დაბალი ვიდრე 0.70), რაც მიუთითებს სუნთქვის გზების ობსტრუქციაზე. GOLD-ის რეკომენდაციები ხაზს უსვამენ სპირომეტრიის მნიშვნელობას დაავადების სტადირების, პროგნოზის შეფასებისა და მკურნალობის ადაპტაციისთვის. FEV1-ის პროცენტული მაჩვენებელი პროგნოზის მთავარი ინდიკატორია და გამოიყენება დაავადების სიმძიმის კლასიფიკაციაში. სპირომეტრიის რეგულარული გამოყენება ეხმარება მკურნალობის ეფექტურობის მონიტორინგსა და დაავადების პროგრესის კონტროლში.

სპირომეტრია ასთმის მართვაში (GINA)

GINA-ს სახელმძღვანელო ასთმის მართვაში სპირომეტრიას მიიჩნევს აუცილებელ ინსტრუმენტად როგორც დიაგნოზის დასამყარებლად, ისე დაავადების კონტროლის შეფასებისთვის. სპირომეტრიული მონაცემები, განსაკუთრებით FEV1 და PEF, გამოიყენება ასთმის სიმძიმის განსაზღვრასა და მკურნალობის ადაპტაციაში. GINA-ს რეკომენდაციები ხაზს უსვამენ, რომ სპირომეტრია უნდა ჩატარდეს რეგულარულად, რათა შეფასდეს სუნთქვის ფუნქციის ცვლილებები და დროულად მოხდეს მკურნალობის კორექცია. ასევე, სპირომეტრია აუცილებელია ასთმის ეპიზოდების დროს, რათა გამოირიცხოს სხვა პათოლოგიები და დადასტურდეს ობსტრუქციული სუნთქვის მახასიათებლები.

ATS და ERS-ის რეკომენდაციები სპირომეტრიის სტანდარტიზაციაზე

ATS და ERS ერთობლივად გამოქვეყნებული დოკუმენტები განსაზღვრავენ სპირომეტრიის ჩატარების ტექნიკურ სტანდარტებს და შედეგების ინტერპრეტაციის პროტოკოლებს. მათი რეკომენდაციები მოიცავს:

  • სპირომეტრიის ჩატარების ტექნიკური მოთხოვნები, როგორიცაა აპარატის კალიბრაცია, პაციენტის პოზიცია და სუნთქვის მანევრები.
  • შედეგების შეფასება ასაკის, სქესის, სიმაღლისა და ეთნიკური წარმომავლობის მიხედვით.
  • ნორმალური და პათოლოგიური მაჩვენებლების განსაზღვრა, მათ შორის ობსტრუქციული და რესტრიქციული სუნთქვის პათოლოგიების დიფერენცირება.
  • სპირომეტრიის შედეგების ხარისხის კონტროლი და განმეორებადობის უზრუნველყოფა.

ATS/ERS-ის რეკომენდაციები უზრუნველყოფენ სპირომეტრიის შედეგების სანდოობას და საშუალებას აძლევენ კლინიკოსებს მიიღონ ზუსტი და სტანდარტული ინფორმაცია ფილტვების ფუნქციის შესახებ.

COPD სტადიები GOLD-ის მიხედვით

GOLD-ის (Global Initiative for Chronic Obstructive Lung Disease) ბოლო მონაცემებით, სპირომეტრია წარმოადგენს COPD-ის დიაგნოზის, მართვისა და პრევენციის უმნიშვნელოვანეს ინსტრუმენტს. სწორედ სპირომეტრიული მონაცემების საფუძველზე, GOLD განსაზღვრავს დაავადების სტადიებს, რაც ეხმარება კლინიცისტებს სწორი მკურნალობის სტრატეგიის შერჩევაში და პროგნოზის შეფასებაში.

  • სტადია (GOLD 1 მსუბუქი) _ FEV1/FVC შეფარდება: < 0.70 (პოსტ-ბრონქოდილატატორული); FEV1 პროცენტი პროგნოზირებულიდან: ≥ 80%; კლინიკური მნიშვნელობა: მსუბუქი ობსტრუქცია, ხშირად მცირე სიმპტომები, მსუბუქად მიმდინარე დაავადება, სიმპტომები შესაძლოა არ იყოს გამოხატული;
  • სტადია (GOLD 2 საშუალო) _ FEV1/FVC შეფარდება: < 0.70; FEV1 პროცენტი პროგნოზირებულიდან: 50% - 79%; კლინიკური მნიშვნელობა: ზომიერი ობსტრუქცია, კლინიკური სიმპტომები იწყებს გამოჩენას, სიმპტომები და შეზღუდვები ფიზიკურ აქტივობაში;
  • სტადია (GOLD 3 მძიმე) _ FEV1/FVC შეფარდება: < 0.70; FEV1 პროცენტი პროგნოზირებულიდან: 30% - 49%; კლინიკური მნიშვნელობა: მძიმე ობსტრუქცია, ხშირი სიმპტომები და სერიოზული ფუნქციური შეზღუდვები, ხშირი გამწვავებები;
  • სტადია (GOLD 4 ძალიან მძიმე) _ FEV1/FVC შეფარდება: < 0.70; FEV1 პროცენტი პროგნოზირებულიდან: < 30% ან რესპირატორული უკმარისობა; ლინიკური მნიშვნელობა: ძალიან მძიმე ობსტრუქცია, სუნთქვის უკმარისობა და მაღალი რისკი, მძიმე შეზღუდვები, სიცოცხლისთვის საშიში მდგომარეობ;

GOLD ასევე იყენებს სიმპტომების შეფასებას (mMRC ან CAT შკალებს) და გამწვავებების ისტორიის გათვალისწინებით პაციენტებს ყოფს ჯგუფებად (A, B, E ) მკურნალობის ოპტიმიზაციის მიზნით.

ასთმის დიაგნოსტიკა GINA-ს მიხედვით

GINA (Global Initiative for Asthma) ასთმის დიაგნოზის დასმა ეფუძნება კლინიკურ სიმპტომებს და სპირომეტრიულ მონაცემებს:

  • კლინიკური სიმპტომები: ხველა, სუნთქვის გაძნელება, სუნთქვის ჭმუხნულობა, სუნთქვის ჭარბი ხმები (ვიზები), რომლებიც ცვალებადია დროში და ინტენსივობით.
  • სპირომეტრია:

FEV1 და PEF-ის შემცირება და მათი ცვალებადობა (PEF-ის დღიური ცვალებადობა >20%).

ობსტრუქციის დადასტურება FEV1/FVC შეფარდების შემცირებით (ქრონიკული ობსტრუქციისგან განსხვავებით, ასთმაში ობსტრუქცია ხშირად ცვალებადია და ნაწილობრივ ან სრულად უკუგდება

ბრონქოდილატატორების მიღების შემდეგ).

  • ბრონქოდილატატორული ტესტი: სპირომეტრიის წინ და შემდეგ ბრონქოდილატატორის მიღება. ასთმის შემთხვევაში FEV1-ის ზრდა ≥12% და ≥200 მლ არის დადებითი ტესტი.

სხვა ტესტები: ალერგიული ტესტები და სხვა.

PEF-ის (Peak Expiratory Flow) დღიური ცვალებადობა ასთმის დიაგნოსტიკისა და კონტროლის მნიშვნელოვანი მაჩვენებელია, რომელიც გამოხატავს სუნთქვის სიჩქარის ცვლილებას დღის განმავლობაში.

PEF-ის დღიური ცვალებადობა არის პროცენტული განსხვავება პიკური სუნთქვის სიჩქარეს შორის, რომელიც აღირიცხება დღის განმავლობაში მინიმალურ და მაქსიმალურ მნიშვნელობებს შორის. ეს ცვალებადობა ასახავს სუნთქვის გზების ვარიაბელურობას, რაც ასთმისთვის დამახასიათებელია.

როგორ გამოითვლება PEF-ის დღიური ცვალებადობა

PEF-ის დღიური ცვალებადობა გამოითვლება შემდეგი ფორმულით:

PEF დღიური ცვალებადობა (%) = (PEF მაქ−PEF მინ ) /PEF საშ × 100

სადაც:

  • PEF მაქსიმუმი — დღის განმავლობაში გაზომილი პიკური სუნთქვის მაქსიმალური მნიშვნელობა
  • PEF მინიმუმი — დღის განმავლობაში გაზომილი პიკური სუნთქვის მინიმალური მნიშვნელობა
  • PEF საშუალო — ამ ორი მნიშვნელობის საშუალო

PEF დღიური ცვალებადობის კლინიკური მნიშვნელობა

  • PEF დღიური ცვალებადობა > 20% მიუთითებს სუნთქვის გზების ვარიაბელურობაზე, რაც ასთმის დიაგნოზის ერთ-ერთი კრიტერიუმია.
  • დაბალი ცვალებადობა (< 10%) ჩვეულებრივ მიუთითებს სუნთქვის გზების სტაბილურ მდგომარეობაზე ან სხვა პათოლოგიაზე.
  • რეგულარული PEF-ის მონიტორინგი ეხმარება ასთმის კონტროლს და მკურნალობის ეფექტურობის შეფასებას.

თანამედროვე მიდგომები და სპირომეტრიის გამოყენების პერსპექტივები

ბოლო მონაცემებით, სპირომეტრია რჩება არაჩვეულებრივ ინსტრუმენტად ფილტვების ფუნქციის შეფასებაში, თუმცა მისი ინტერპრეტაცია უნდა ხდებოდეს კონტექსტში, რომელიც ითვალისწინებს პაციენტის კლინიკურ სურათს და სხვა დიაგნოსტიკურ მეთოდებს. GOLD და GINA ხაზს უსვამენ, რომ სპირომეტრია არ არის მხოლოდ დიაგნოსტიკური, არამედ მონიტორინგის ინსტრუმენტიც, რაც ხელს უწყობს მკურნალობის პერსონალიზაციას და დაავადების პროგრესის შენელების კონტროლის შესაძლებლობას. ATS და ERS-ის სტანდარტიზაციის პრინციპები უზრუნველყოფენ სპირომეტრიის ხარისხს და მისი შედეგების შედარების შესაძლებლობას სხვადასხვა კლინიკურ და კვლევით გარემოში.

სპირომეტრიის მნიშვნელობა განსაკუთრებით გაიზარდა COVID-19 პანდემიის შემდეგ, სადაც ფილტვების ფუნქციის შეფასება გახდა კრიტიკული პოსტინფექციური სინდრომების შეფასებისთვის. ამასთან, ტექნოლოგიური განვითარება, როგორიცაა პორტატული სპირომეტრები და დისტანციური მონიტორინგის სისტემები, ზრდის სპირომეტრიის ხელმისაწვდომობას და გამოყენების ეფექტურობას.

ბიბლიოგრაფია

სპირომეტრიის კლინიკურ პრაქტიკაში გამოყენების შესახებ ბიბლიოგრაფია მოიცავს შემდეგ ავტორიტეტულ და საერთაშორისო წყაროებს:

  • Global Initiative for Chronic Obstructive Lung Disease (GOLD). Global Strategy for the Diagnosis, Management, and Prevention of COPD. 2025 ხელმისაწვდომია: https://goldcopd.org
  • Global Initiative for Asthma (GINA). Global Strategy for Asthma Management and Prevention. 2025 Update. ხელმისაწვდომია: https://ginasthma.org
  • American Thoracic Society, European Respiratory ATS/ERS Task Force: Standardisation of Spirometry. Eur Respir J.019;53(4):1800914.
  • PPellegrino R, Viegi G, Brusasco V, et al. Interpretative strategies for lung function tests. Eur Respir J. 2005 Nov;26(5):948-68.
  • Quanjer PH, Stanojevic S, Cole TJ, et al. Multi-ethnic reference values for spirometry for the 3–95-yr age range: the global lung function 2025 equations. Eur Respir J. 2012. Dec;40(6):1324-43
  • National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Chronic obstructive pulmonary disease in over 16s: diagnosis and management. NICE guideline [NG115]. 2025.
  • World Health Organization (WHO). Clinical management of severe acute respiratory infection when novel coronavirus (nCoV) infection is suspected. Interim guidance.

ავტორი:

ნინო ბასოშვილი - MD

- საუნივერსიტეტო კლინიკა ღია გული/ #5 კლინიკური საავადმყოფოს ექიმი მკვლევარი/თერაპევტი/პულმონოლოგი

R