მეცნიერები შეშფოთებულნი არიან ახალგაზრდებში დემენციის შემთხვევების მზარდი რაოდენობით
მთელ მსოფლიოში ექიმები აღნიშნავენ მუდმივ და საგანგაშო ტენდენციას: დემენციის დიაგნოზი სულ უფრო ხშირად ისმება 40 წლამდე ასაკის ადამიანებში. ის, რაც ოდესღაც მხოლოდ ასაკობრივ დაავადებად ითვლებოდა, ახლა ხშირად დიაგნოზირებულია შრომისუნარიანი ასაკის პაციენტებში.
დემენციის კონცეფცია მოიცავს დაავადებების ფართო სპექტრს. ადრეული დემენცია არის ნეიროკოგნიტური დაქვეითება, რომელიც დაკავშირებულია 65 წლამდე ასაკის ადამიანებში ყოველდღიური და პროფესიული უნარების დაკარგვასთან. იგი მოიცავს როგორც პირველად ნეიროდეგენერაციულ პროცესებს - ალცჰაიმერის დაავადებას, ლევის სხეულების დემენციას, ფრონტოტემპორალურ დეგენერაციებს - ასევე მეორეულ ფორმებს, რომლებიც გამოწვეულია აივ ინფექციით, ტვინის ტრავმული დაზიანებით და ქრონიკული ალკოჰოლური ან ნარკოტიკული ინტოქსიკაციით. ასევე არსებობს ფსევდოდემენცია, რომელიც ფსიქიკური აშლილობების კონტექსტში გვხვდება და ხასიათდება ნეირონების სიკვდილით, კოგნიტური ფუნქციის მკვეთრი დაქვეითებით.
ახალგაზრდებში მეორეული დემენციების ზრდა ამ საგანგაშო სტატისტიკის მიზეზია. კლასიკური ნეიროდეგენერაციული დაავადებები იშვიათად ვითარდება ოცდაათ წელს გადაცილებულ ადამიანებში, თუმცა ალკოჰოლსა და ნარკოტიკებზე დამოკიდებულებამ, ასევე აივ ინფექციამ, მნიშვნელოვნად შეცვალა პაციენტების ასაკობრივი განაწილება. ამასობაში, მემკვიდრეობითი ფორმების შემთხვევები სტაბილური რჩება და უმნიშვნელო წილს წარმოადგენს.
ადრეული დემენციის გავრცელება ამჟამად შეფასებულია 100-150 შემთხვევით 100,000 ადამიანზე წელიწადში. დემენციის ყველა დარღვევის დაახლოებით 5 პროცენტი 65 წლამდე ასაკის ადამიანებში გვხვდება და მათი შემთხვევები 2015 წლიდან 20-30 პროცენტით გაიზარდა. ეს არა მხოლოდ სამედიცინო, არამედ სოციალურ პრობლემაც არის: აქტიური შრომისუნარიანი ასაკის ადამიანებს სულ უფრო ხშირად უსვამენ დემენციის დიაგნოზს.
გავრცელებული მოსაზრება, რომ დემენცია პირდაპირ კავშირშია სტრესთან ან ცუდ გარემო პირობებთან, მითია. სტრესს მხოლოდ შეუძლია დააჩქაროს უკვე მიმდინარე პათოლოგიური პროცესის გამოვლინებები, მაგრამ არ არის დამოუკიდებელი მიზეზი. ალკოჰოლიზმთან, ინფექციებთან და დაზიანებებთან დაკავშირებული პრევენციული ფორმები მართლაც უფრო ხშირია ცხოვრების დაბალი დონის მქონე რეგიონებში, მაგრამ დაავადების ფუნდამენტური მექანიზმები უნივერსალურია და არ არის დამოკიდებული საცხოვრებელ ქვეყნაზე. სტატისტიკა სრულად ემთხვევა გლობალურ მაჩვენებლებს: არ არსებობს კონკრეტული „ეროვნული“ რისკ-ფაქტორები.
ექიმი განმარტავს, თუ როგორ მივხვდეთ დემენციის დაწყებას
Daily Mail: დემენციის დაწყების ამოცნობა რთულია, თუ სიმპტომები საღამოს ვლინდება.
დემენციის მქონე პაციენტებში დაავადების პირველი სიმპტომები შეიძლება გვიან საღამოს გამოვლინდეს, რაც ადრეულ გამოვლენას ართულებს - განუცხადა თომას ჯეფერსონის უნივერსიტეტის საავადმყოფოს ნევროლოგმა ვიქტორ დიასმა გამოცემა Daily Mail-ს.
სპეციალისტის თქმით, დემენციის მქონე ყოველი ხუთი ადამიანიდან ერთს ე.წ. „დაისის სინდრომი“ აღენიშნება - სიმპტომების გამწვავება საღამოს. პაციენტები შეიძლება დეზორიენტირებულები იყვნენ, დაავიწყდეთ სად არიან, ვინ არის ახლოს ან როგორ შეასრულონ რუტინული დავალებები. დაისის სინდრომი ვითარდება იმის გამო, რომ დემენციის პროგრესირებასთან ერთად, ტვინის იმ რეგიონების ფუნქციები, რომლებიც პასუხისმგებელნი არიან დროის აღქმაზე, ძილზე, ყურადღებასა და სივრცულ ორიენტაციაზე, ირღვევა.
სინდრომის ადრეული გამოვლინებები ხშირად დიაგნოზის დასმამდე დიდი ხნით ადრე ჩნდება, მაგრამ შეუმჩნეველი რჩება მათი მსუბუქი სიმძიმისა და ხანმოკლე ხანგრძლივობის გამო. ის შეიძლება მოიცავდეს მსუბუქ დაბნეულობას, გაღიზიანებას ან შფოთვას საღამოობით. ნევროლოგმა ხაზგასმით აღნიშნა, რომ ასეთი სიმპტომების გამოვლენა აუცილებლად არ მიუთითებს დემენციაზე, მაგრამ ყურადღებას საჭიროებს, განსაკუთრებით თუ ეპიზოდები განმეორებადია და თან ახლავს ძილის დარღვევა.