მუნი — გავრცელებული, მაგრამ მარტივად სამკურნალო პარაზიტული დაავადება
გვინდა დავამშვიდოთ ჩვენი მოსახლეობა - დაავადებათა კონტროლის ეროვნული ცენტრის ხელმძღვანელის მოადგილე პაატა იმნაძე ამბობს, რომ მუნი ქვეყანაში ყოველწლიურად ფიქსირდება და წელს „მატება არ შეინიშნება“. მისი თქმით, „ეს დაავადება ყველას შეიძლება დაემართოს და საპანიკო არაფერია“.
გთავაზობთ საერთაშორისო გაიდლაინებით შემუშავებულ თანამედროვე მიდგომებს
რა არის მუნი?
მუნი (ლათ. scabies) — ეს არის კანის პარაზიტული ინფექცია, რომელსაც იწვევს ტკიპა Sarcoptes scabiei.
ეს ტკიპა იმდენად მცირეა, რომ შეუიარაღებელი თვალით არ ჩანს. იგი ბუდობს ადამიანის კანის ზედა შრეში, სადაც დებს კვერცხებს. ორგანიზმი პასუხობს ტკიპის არსებობას ძლიერი ქავილით და გამონაყარით.
დაავადება ძალიან გადამდებია — განსაკუთრებით ოჯახის წევრებს შორის, ან ისეთ ადგილებში, სადაც ადამიანები ახლო კონტაქტში იმყოფებიან (ოჯახური გარემო, ბაღი, სკოლა, სამხედრო ნაწილი, მოხუცთა სახლი და სხვ.).
როგორ ვრცელდება?
- პირდაპირი კანის კონტაქტით — დაავადებულთან ხანგრძლივი შეხებისას (მაგალითად, ერთ საწოლში ძილისას, ბავშვებში - თამაშისას).
- სხვადასხვა საშუალებით (არაპირდაპირად) —ტანსაცმლით, თეთრეულით ან პირსახოცით, განსაკუთრებით თუ ისინი ახლახან იყო გამოყენებული ინფიცირებული პირის მიერ.
სიმპტომები
ძალიან ძლიერი ქავილი, განსაკუთრებით ღამით (როდესაც ტკიპა უფრო აქტიურია).
წვრილი გამონაყარი — წითელი წერტილები, ხანდახან პატარა ბუშტუკები.
ხშირი ლოკალიზაცია:
- თითებს შორის
- მაჯები
- იღლიის მიდამო
- მუცელი, ჭიპის გარშემო
- წელის ქვედა ნაწილი
- სასქესო ორგანოების მიდამო (განსაკუთრებით მამაკაცებში)
ჩვილებსა და ხანდაზმულებში გამონაყარი შეიძლება გავრცელდეს მთელ სხეულზე, მათ შორის თავზეც.
როგორ დგინდება დიაგნოზი?
დიაგნოზი ჩვეულებრივ დგინდება კლინიკური ნიშნების მიხედვით — ქავილი + ტიპური გამონაყარი + ეპიდემიოლოგიური გარემო.დერმატოლოგი ზოგჯერ იყენებს დერმატოსკოპს ან კანის ანაფხეკის მიკროსკოპიულ კვლევას ტკიპისა ან კვერცხების არსებობის დასადგენად.
მკურნალობა საერთაშორისო გაიდლაინებით
1. პირველი რიგის საშუალება — პერმეტრინი 5% კრემი
- გამოიყენება მთელ სხეულზე.
- ტოვებენ კანზე 24 საათით, შემდეგ იბანენ.
- პროცედურა საჭიროების შემთხვევაში შეიძლება განმეორდეს 5-ჯერ, რათა სრულად განადგურდეს ახალი გამოჩეკილი ტკიპები.
- უსაფრთხოა როგორც მოზრდილებში, ისე 2 წლის ასაკიდან ბავშვებში (2 თვის ასაკიდან ზემოთ ბავშვებში ინიშნება ექიმის რეკომენდაციით.
2. ალტერნატივა — ივერმექტინი (Ivermectin)
- ორალური პრეპარატი, ეფექტურია განსაკუთრებით მაშინ, როცა ინფექცია ფართოდ არის გავრცელებული ან პაციენტის მკურნალობა კრემით რთულია
- არ გამოიყენება ორსულებში და 15 კგ-ზე ნაკლები წონის ბავშვებში.
3. დამატებითი ღონისძიებები
- ოჯახში ყველა წევრმა და ახლო კონტაქტში მყოფმა პირებმა უნდა ჩაიტარონ მკურნალობა ერთდროულად, თუნდაც მათ ქავილი არ ჰქონდეთ.
- ყველა ტანსაცმელი, თეთრეული და პირსახოცი უნდა გაირეცხოს 60°C-ზე ზემოთ ტემპერატურაზე ან 72 საათით მოთავსდეს დახურულ პარკში (ტკიპა ამ დროის განმავლობაში იღუპება).
- ქავილი შეიძლება გაგრძელდეს 1–2 კვირა მკურნალობის შემდეგაც — ეს არ ნიშნავს, რომ მკურნალობა არაეფექტური იყო.
როგორ ავიცილოთ თავიდან?
- პირადი ჰიგიენა და თეთრეულის მაღალი ტემპერატურაზე რეგულარული რეცხვა.
- დაავადებულთან ხანგრძლივი კონტაქტის თავიდან აცილება მკურნალობის დასრულებამდე.
- საეჭვო ქავილის შემთხვევაში დროული კონსულტაცია დერმატოლოგთან დასკვნა
მუნი არ არის "სიბინძურის" დაავადება — ის პარაზიტული მარტივად განკურნებადი დაავადებაა, რომელიც ნებისმიერ ადამიანს შეიძლება დაემართოს.
სწორი დიაგნოზი, სრულად ჩატარებული მკურნალობა და კონტაქტების ერთდროული თერაპია დაავადების სრულად აღმოფხვრის გარანტიას იძლევა.
წყაროები:
- World Health Organization (WHO)
- Centers for Disease Control and Prevention (CDC)
- ECDC
- British Association of Dermatologists (2023)