საქართველოს ბარსა თუ მთაში ველურად მოზარდი მხალეული - მკურნალი.გე

გაზაფხულისა და ზაფხულის პირზე, საქართველოს ბარსა თუ მთაში ველურად მოზარდი მხალეულის შეგროვება არამხოლოდ საარსებო წყაროს, არამედ გააზრებულ ხალხურ მედიცინას წარმოადგენდა. ველური მცენარეები კონცენტრირებული სახით შეიცავენ იმ ვიტამინებს, მინერალებსა და ანტიოქსიდანტებს, რომლებიც ორგანიზმს ზამთრის შემდეგ ძალების აღდგენაში ეხმარება.

ბაბუაწვერა (Taraxacum officinale)

ხშირად მას უბრალო სარეველად აღიქვამენ, თუმცა ბაბუაწვერა მედიცინაში ერთ-ერთი ყველაზე მდიდარი და უნივერსალური მცენარეა.

• სამკურნალო თვისებები: ბაბუაწვერა ძლიერი ნაღველმდენი და შარდმდენი საშუალებაა. ის აუმჯობესებს საჭმლის მონელებას, წმენდს ღვიძლს ტოქსინებისგან, ამცირებს ხოლესტერინის დონეს და არეგულირებს ნივთიერებათა ცვლას. ფოთლები განსაკუთრებით მდიდარია A, C, K ვიტამინებითა და კალიუმით.
• კულინარიული თვისებები: ახალგაზრდა, ნაზ ფოთლებს აქვს დამახასიათებელი სასიამოვნო სიმწარე, რაც დეტოქს-სალათებს განსაკუთრებულ პიკანტურობას სძენს. ყვავილებისგან მზადდება სამკურნალო ვაჟინი (თაფლი), ხოლო ფესვებისგან - ყავის ალტერნატივა.

ჭინჭარი (Urtica dioica)

ქართული სამზარეულოსა და ხალხური მედიცინის უდავო ლიდერი.

• სამკურნალო თვისებები: ჭინჭარი რკინის, კალციუმისა და B ჯგუფის ვიტამინების ნამდვილი საბადოა. ის საუკეთესო საშუალებაა ანემიის (სისხლნაკლებობის) დროს, ამაღლებს ჰემოგლობინს, ამაგრებს სისხლძარღვთა კედლებს, ამცირებს შაქრის დონეს სისხლში და გააჩნია ძლიერი ანთების საწინააღმდეგო ეფექტი.
• კულინარიული თვისებები: წამოდუღების შემდეგ ჭინჭარი კარგავს სუსხავს თვისებას. მას აქვს ნაზი, ბალახოვანი გემო და იდეალურად ერწყმის ნიგოზს, ერბოს, ნიორსა და სიმინდის ფქვილს.

ეკალა (Smilax excelsa)

დასავლეთ საქართველოს ტყეებისა და ბუჩქნარების მშვენება.

• სამკურნალო თვისებები: ეკალას ნაზი ყლორტები ცნობილია სისხლის წმენდისა და შარდმდენი თვისებებით. მასში უხვადაა ფლავონოიდები და მიკროელემენტები, რომლებიც ხელს უწყობენ ორგანიზმიდან მძიმე მეტალებისა და შლაკების გამოდევნას, ასევე დადებითად მოქმედებენ ნერვულ სისტემაზე.
• კულინარიული თვისებები: აქვს ოდნავ მჟავე, ხრაშუნა და ნაზი სტრუქტურა. ტრადიციულად მზადდება ნიგვზითა და ბროწეულის მარცვლებით.

ღანძილი (Allium ursinum)

ველური ნიორი, რომელიც ადრეულ გაზაფხულზე ტყის ზონაში ხარობს.

• სამკურნალო თვისებები: შეიცავს დიდი რაოდენობით ალიცინს — ბუნებრივ ანტიბიოტიკს. ღანძილი აძლიერებს იმუნიტეტს, კლავს ბაქტერიებს, წმენდს კუჭ-ნაწლავის ტრაქტს, აწესრიგებს არტერიულ წნევას და ხელს უშლის ათეროსკლეროზის განვითარებას.
• კულინარიული თვისებები: ახასიათებს ნივრისა და ხახვის სურნელისა და გემოს სინთეზი. გამოიყენება როგორც მჟავეულის სახით, ისე ერბოში შეწvariable წასახემსებლად.

ჯოჯოხოხი / ნაცარქათამა (Chenopodium album)

ფართოდ გავრცელებული ველური მცენარე, რომელიც კვებითი ღირებულებით არ ჩამოუვარდება ისპანახს.

• სამკურნალო თვისებები: მდიდარია ცილებით, ბოჭკოთი, C ვიტამინითა და კაროტინით. ხელს უწყობს ნაწლავების მოქმედების რეგულირებას, აუმჯობესებს მხედველობას და ამაგრებს ძვლოვან ქსოვილს.

• კულინარიული თვისებები: აქვს რბილი, ნეიტრალური გემო. შესანიშნავია მოშუშული მხალეულის ნაკრებში, ღვეზელებში და წვნიანებში.

გემრიელი და სამკურნალო რეცეპტები

ბაბუაწვერასა და გაზაფხულის მწვანილის დეტოქს-სალათი

ინგრედიენტები:

• ბაბუაწვერას ნაზი ფოთლები — 100 გრ

• კიტრი — 1 ცალი

• მწვანე ხახვი და კამა — ნახევარი კონა

• მოხარშული კვერცხი — 1 ცალი

• ცივი დაწურვის ზეითუნის ზეთი — 2 ს.კ.

• ლიმონის წვენი — 1 ს.კ.

• მარილი — გემოვნებით

მომზადება:

ბაბუაწვერას ფოთლები 15 წუთით ჩაალბეთ ცივ, მარილიან წყალში სიმწრის შესამცირებლად, შემდეგ გადაწურეთ და დაჭერით.

დაჭერით კიტრი, მწვანილი და მოხარშული კვერცხი.

ინგრედიენტები აურიეთ, მოასხით ზეითუნის ზეთისა და ლიმონის წვენის დრესინგი, დაამატეთ მარილი.

ტრადიციული ჭინჭრის მხალი ნიგვზით

ინგრედიენტები:

• ჭინჭრის ნაზი წვეროები — 500 გრ

• ნიგოზი — 150 გრ

• ნიორი — 2-3 კბილი

• ქინძი (ახალი) — 1 კონა

• უცხო სუნელი, ხმელი ქინძი — 1-1 ჩ.კ.

• ვაშლის ძმარი ან ისრიმის წვენი — 1-2 ს.კ.

• მარილი, წიწაკა — გემოვნებით

მომზადება:

ჭინჭარი გარეცხეთ და ადუღებულ წყალში წამოადუღეთ 5-7 წუთი. შემდეგ გადაწურეთ და ხელით კარგად გაწურეთ.

ნიგოზი, ნიორი, ქინძი და სუნელები გაატარეთ ხორცსაკეპში ან დააბლენდერეთ ძმართან და ცოტა მარილთან ერთად.

წვრილად დაჭრილი ჭინჭარი შეურიეთ ნიგვზიან საკაზმს. მორთეთ ბროწეულის მარცვლებით.

ერბოში მოშუშული ღანძილი კვერცხით

ინგრედიენტები:

• ნორჩი ღანძილი — 300 გრ

• ერბო (ან კარაქი) — 2 ს.კ.

• კვერცხი — 3 ცალი

• მარილი — გემოვნებით

მომზადება:

ღანძილი კარგად გარეცხეთ და მოხარშეთ ადუღებულ მარილიან წყალში 3-4 წუთის განმავლობაში, შემდეგ გადაწურეთ.

ტაფაზე გაადნეთ ერბო, დაყარეთ ღანძილი და შუშეთ 3-5 წუთი.

ათქვიფეთ კვერცხი მარილთან ერთად, მოასხით ღანძილს და შუშეთ დაბალ ცეცხლზე კვერცხის მომზადებამდე.

ველური მხალეულის კულინარიაში გამოყენება მხოლოდ საუკუნოვან ტრადიციებთან დაბრუნება არ არის — ეს გახლავთ გააზრებული ნაბიჯი ჯანსაღი, ეკოლოგიურად სუფთა და ვიტამინებით მდიდარი ცხოვრების წესისკენ. ბუნება თავად გვთავაზობს საუკეთესო წამალს, მთავარია, ვიცნობდეთ მას და სწორად გამოვიყენოთ ჩვენი ჯანმრთელობის სადარაჯოზე.

მოამზადა კახაბერ კენკიშვილმა