რა იწვევს რკინადეფიციტს და როგორ ვლინდება ის
ის მონაწილეობს ჰემოგლობინის წარმოქმნაში, რომლის მთავარი ფუნქცია ჟანგბადის ქსოვილებამდე მიტანაა.
როდესაც ორგანიზმში რკინის მარაგი მცირდება, ვითარდება რკინის დეფიციტი, რომელიც შესაძლოა თავდაპირველად შეუმჩნეველი იყოს, თუმცა დროთა განმავლობაში სერიოზულ კლინიკურ პრობლემებად გადაიქცეს.
კვლევების მიხედვით, რკინის დეფიციტი მსოფლიოში ყველაზე გავრცელებული მინერალური დეფიციტია და განსაკუთრებით ხშირია ქალებსა და ბავშვებში.
რკინის დეფიციტის განვითარება უმეტესად დაკავშირებულია სისხლის დაკარგვასთან, არასაკმარის მიღებასთან ან ორგანიზმში შეწოვის დარღვევასთან. ქალებში ყველაზე გავრცელებულ მიზეზად ითვლება ძლიერი და ხანგრძლივი მენსტრუაცია, რაც რეგულარულად ამცირებს რკინის მარაგს. მამაკაცებსა და პოსტმენოპაუზურ ქალებში კი განსაკუთრებული ყურადღება ექცევა კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან ქრონიკულ, ხშირად ფარულ სისხლდენას, რომელიც შესაძლოა გამოწვეული იყოს წყლულით, პოლიპებით ან სიმსივნური პროცესებით.
რკინის დეფიციტი ხშირად ვითარდება მაშინაც, როდესაც ადამიანი საკმარის რაოდენობას ვერ იღებს საკვებიდან. ეს პრობლემა ხშირია ვეგეტარიანელებსა და ვეგანებში, რადგან მცენარეული წარმოშობის რკინა ორგანიზმში გაცილებით ცუდად შეიწოვება, ვიდრე ცხოველური. გარდა ამისა, ჩაი, ყავა და კალციუმით მდიდარი პროდუქტები აფერხებს რკინის შეწოვას, რაც მნიშვნელოვნად ამცირებს მის ბიოშეღწევადობას.
განსაკუთრებული რისკის ჯგუფს წარმოადგენენ ადამიანები, რომლებსაც აქვთ კუჭ-ნაწლავის დაავადებები. ცელიაკია, ქრონიკული გასტრიტი, კუჭის მჟავიანობის დაქვეითება ან ბარიატრიული ოპერაციების შემდეგ განვითარებული მდგომარეობები ხშირად იწვევს რკინის შეწოვის დარღვევას, მიუხედავად იმისა, რომ ადამიანი შესაძლოა საკმარისად იღებდეს მას საკვებიდან.
ორსულობის, ბავშვობისა და მოზარდობის პერიოდში ორგანიზმის მოთხოვნა რკინაზე მნიშვნელოვნად იზრდება. თუ ეს მოთხოვნა დროულად არ დაკმაყოფილდა, დეფიციტი ვითარდება შედარებით სწრაფად და შეიძლება უარყოფითად აისახოს როგორც დედის, ასევე ბავშვის ჯანმრთელობაზე.
როგორ ვლინდება რკინის დეფიციტი
რკინის დეფიციტის კლინიკური გამოვლინებები დამოკიდებულია დეფიციტის სიმძიმეზე და ხანგრძლივობაზე. საწყის ეტაპზე სიმპტომები არასპეციფიკურია და ხშირად ყურადღების მიღმა რჩება. ყველაზე გავრცელებული ჩივილია მუდმივი დაღლილობა და ენერგიის ნაკლებობა, რაც არ ქრება დასვენების შემდეგაც. ეს მდგომარეობა გამოწვეულია ქსოვილებში ჟანგბადის მიწოდების შემცირებით.
დეფიციტის გაღრმავებისას ჩნდება სუნთქვის გაძნელება ფიზიკური დატვირთვისას, თავბრუსხვევა, გულისცემის აჩქარება და კანის ფერმკრთალობა. ხშირია ცივი ხელები და ფეხები, კონცენტრაციის გაუარესება და გაღიზიანება. ზოგიერთი პაციენტი აღნიშნავს თავის ტკივილსა და მუშაობის უნარის შემცირებას.
რკინის დეფიციტისთვის დამახასიათებელია სპეციფიკური ნიშნებიც, როგორიცაა მტვრევადი ან კოვზისებური ფრჩხილები, ენის ტკივილი და წვა, პირის კუთხეების ბზარები. მძიმე შემთხვევებში ვითარდება ე.წ. პიკა, უჩვეულო სურვილი არაკვებითი ნივთების მიმართ, მაგალითად, ყინულის ან ცარცის ჭამის მოთხოვნილება.
დაუმუშავებელი რკინის დეფიციტი შესაძლოა გადაიზარდოს რკინის დეფიციტურ ანემიაში, რაც ზრდის გულის უკმარისობის, იმუნური სისტემის დასუსტებისა და ინფექციების რისკს. ორსულებში ეს მდგომარეობა ასოცირებულია ნაადრევ მშობიარობასთან და ნაყოფის განვითარების შეფერხებასთან.დიაგნოსტიკა ეფუძნება ლაბორატორიულ კვლევებს, ფერიტინის, ჰემოგლობინისა და ტრანსფერინის მაჩვენებლების შეფასებას. მკურნალობა მოიცავს როგორც რკინის მარაგის შევსებას, ისე დეფიციტის გამომწვევი ძირითადი მიზეზის გამოვლენასა და მართვას.
გიორგი ელიაშვილი