რისთვის სჭირდებათ ადამიანს ელენთა და შეუძლია თუ არა მის გარეშე ცხოვრება?
მას არ ახასიათებს ტკივილი, არ იგრძნობა და „ზედმეტ ორგანოს“ ჰგავს - როგორც ჩანს, ის არ თამაშობს როლს საჭმლის მონელებაში და, როგორც ამბობენ, ადამიანს შეუძლია მის გარეშე ცხოვრება. მაგრამ ეს რამდენად არის სიმართლე?
ელენთა მდებარეობს მუცლის მარცხენა ზედა ნაწილში, ნეკნების ქვეშ, კუჭის გვერდით. ის დაახლოებით 150 გრამს იწონის და შედგება სპეციალური - ლიმფოიდური ქსოვილისგან, რომელიც მდიდარია სისხლძარღვებით.
ელენთის მთავარი მახასიათებელია ის, რომ ის ერთდროულად არის როგორც ჰემოპოეზის (სისხლწარმოქმნის), ასევე იმუნური სისტემის ნაწილი. ეს ნიშნავს, რომ ის პასუხისმგებელია როგორც სისხლის ხარისხზე, ასევე ინფექციებისგან დაცვაზე.
რას აკეთებს ელენთა?
მიუხედავად მისი მოკრძალებული ზომისა, ელენთას რამდენიმე ფუნქცია აქვს.
- სისხლის ფილტრი. ყოველ წუთს, ორგანიზმში მოცირკულირე სისხლის დაახლოებით მეხუთედი გადის მასში. ელენთა „ცრის“ მას, იჭერს ძველ და დაზიანებულ სისხლის წითელ უჯრედებს, ასევე მიკრობებსა და ნარჩენ პროდუქტებს. ამ გზით, ის ეხმარება ღვიძლსა და ძვლის ტვინს სისხლის სისუფთავის შენარჩუნებაში.
- იმუნური ფარი. ელენთა გამოიმუშავებს ლიმფოციტებს - იმუნური სისტემის უჯრედებს, რომლებიც ამოიცნობენ და ანადგურებენ ვირუსებს, ბაქტერიებს და უცხო ნაწილაკებს. ინფექციის დროს ორგანო აქტიურად რეაგირებს: ის იზრდება ზომით და ლიმფოციტების რაოდენობა იზრდება.
- სისხლის რეზერვი. ელენთას შეუძლია სისხლის დაგროვება „მომავლისთვის“. საგანგებო სიტუაციებში - მაგალითად, სისხლის დაკარგვის დროს - ის გამოყოფს ამ რეზერვს ზოგად სისხლის მიმოქცევაში, რაც ხელს უწყობს არტერიული წნევის და ორგანოებისთვის ჟანგბადის მიწოდების შენარჩუნებას.
- უჯრედების „საცდელი მოედანი“. აქ წარმოიქმნება ახალი იმუნური უჯრედები და ნადგურდება ძველი. ელენთა შეიძლება განვიხილოთ, როგორც დახარისხების ადგილი, რომელიც ინარჩუნებს სისხლის მხოლოდ ჯანსაღ და გამოსაყენებელ ელემენტებს. ზოგჯერ ელენთა შეიძლება ამოიღონ - პროცედურა, რომელსაც სპლენექტომია ეწოდება. ეს ყველაზე ხშირად ხდება მუცლის ტრავმის შემდეგ (როდესაც ორგანო სკდება) ან სისხლის გარკვეული დაავადებების დროს, როდესაც ელენთა იწყებს ძალიან ბევრი უჯრედის განადგურებას და საფრთხეს წარმოადგენს.
ასევე ტარდება ორგანოს ამოკვეთა სიმსივნეების, კისტების და ორგანოს ძლიერი გადიდებისას, როდესაც ის მიმდებარე სტრუქტურებს აწვება.
შესაძლებელია თუ არა ელენთის გარეშე ცხოვრება?
დიახ, შესაძლებელია ელენთის გარეშე ცხოვრება. ამოკვეთის შემდეგ, სხვა ორგანოები - ღვიძლი, ლიმფური კვანძები და ძვლის ტვინი - ნაწილობრივ ასრულებენ მის ფუნქციებს. ისინი აგრძელებენ სისხლის გაწმენდას და იმუნური უჯრედების გამომუშავებას.
თუმცა, არსებობს მნიშვნელოვანი ნიუანსები:
- ელენთის გარეშე ადამიანს აქვს დასუსტებული იმუნური სისტემა, ძირითადად ბაქტერიული ინფექციების (მაგალითად, პნევმოკოკები და მენინგოკოკები) მიმართ.
- სისხლის მოწამვლის (სეფსისის) რისკი იზრდება, განსაკუთრებით ბავშვებში.
- ზოგჯერ თრომბოციტების - სისხლის შედედებაზე პასუხისმგებელი უჯრედების - რაოდენობა იზრდება, რაც ზრდის თრომბოზის რისკს.
ელენთის გარეშე ადამიანები დიდხანს და ჯანმრთელად ცხოვრობენ, მაგრამ მათ უფრო მეტი ყურადღება უნდა მიაქციონ საკუთარ ჯანმრთელობას: თავიდან აიცილონ ჰიპოთერმია და ავადმყოფებთან კონტაქტი ეპიდემიების დროს; დროულად უმკურნალონ ინფექციებს; რეგულარულად აკონტროლონ სისხლის ანალიზი (ერითროციტები, თრომბოციტები, ჰემოგლობინი); და, ექიმის დანიშნულებისამებრ, გააძლიერონ იმუნური სისტემა D ვიტამინით და დაბალანსებული კვებით.
ფიზიკური აქტივობა აკრძალული არ არის, თუმცა სისხლძარღვოვანი გართულებების თავიდან ასაცილებლად ძალისმიერი ვარჯიშები და კონტაქტური სპორტი შეზღუდულია.