სეზონური ალერგია — რა უნდა ვიცოდეთ და როგორ დავიცვათ თავი?
გაზაფხულისა და ზაფხულის დადგომასთან ერთად, ათასობით ადამიანი იძულებულია, უარი თქვას ცხოვრების ჩვეულ კომფორტზე და სეზონურ სიმპტომებთან ბრძოლაში დახარჯოს ენერგია . რა იმალება გაუთავებელი ცემინების მიღმა, როგორ ამოვიცნოთ ალერგიის ,,ნიღბები” და რა შეგვიძლია დავუპირისპიროთ ბუნების ამ აგრესიულ გამოღვიძებას?
სეზონური ალერგიასა და მის მართვაზე გვესაუბრება ავერსის კლინიკის ექიმი-ალერგოლოგი შორენა კარბელაშვილი.
რა ხდება ალერგიის სეზონზე?
- ქალბატონო შორენა, რა არის სეზონური ალერგია და რატომ მწვავდება გაზაფხულზე?
- სეზონური ალერგია ანუ პოლინოზი სინამდვილეში ჩვენი იმუნური სისტემის „ზედმეტი მონდომების“ შედეგია. წარმოიდგინეთ, რომ ორგანიზმი სრულიად უსაფრთხო მცენარეულ მტვერს აღიქვამს, როგორც საშიშ მტერს (ვირუსს ან ბაქტერიას) და მის მოსაგერიებლად მთელ თავის არსენალს ამუშავებს.
აი, რატომ ხდება ეს მაინდამაინც გაზაფხულზე:
- ბუნების გამოღვიძება: გაზაფხული მცენარეების ყვავილობის პერიოდია. ჰაერში მილიარდობით უხილავი მტვრის ნაწილაკი დაფრინავს. ჩვენი ცხვირი და თვალები კი ამ ნაწილაკებისთვის პირველი „სამიზნეა“.
- ხეების აქტიურობა: ბევრს ჰგონია, რომ ალერგიას მხოლოდ ბალახი იწვევს, თუმცა ადრეულ გაზაფხულზე მთავარი „დამნაშავეები“ ხეებია (მაგალითად: თხილი, მურყანი, არყის ხე, კვიპაროსი). მათი მტვერი ძალიან მსუბუქია და ქარს ის კილომეტრებზე გადააქვს.
- ქარი და ტემპერატურა: გაზაფხულის ცვალებადი ამინდი, ქარი— იდეალურ პირობებს ქმნის მცენარეებისთვის, რომ მაქსიმალურად დიდი რაოდენობით მტვერი გამოყონ.
მარტივად რომ ვთქვათ, გაზაფხულზე გარემო ივსება იმ გამღიზიანებლებით, რომლებიც ზამთარში უბრალოდ არ არსებობდა, ჩვენი იმუნიტეტი კი ამ „ახალ სტუმრებს“ აგრესიით ხვდება.
- რომელი ალერგენებია ჩვენს რეგიონში ყველაზე გავრცელებული გაზაფხულსა და ზაფხულში?
- ჩვენს რეგიონში ალერგიის „კალენდარი“ მკაფიოდ არის დაყოფილი. მთავარია ვიცოდეთ, რომ გაზაფხულსა და ზაფხულში ალერგიული ცემინების თუ ცრემლდენის მიზეზი განსხვავებულია.
აი, ჩვენი მხარის ძირითადი „პროვოკატორები“:
გაზაფხული — ხეების პერიოდი: თებერვლიდან მაისის ბოლომდე ჰაერში ხეების მტვერი ბატონობს. საქართველოში ყველაზე აქტიური თხილი, მურყანი, კვიპაროსია.
ზაფხული — ბალახებისა და მარცვლოვნების დრო: როგორც კი ხეები ყვავილობას ასრულებენ, ასპარეზზე მარცვლოვანი ბალახები გამოდიან. ზაფხულის შუა პერიოდიდან კი ყველაზე რთული ეტაპი — სარეველების ყვავილობა იწყება. ჩვენს რეგიონში ამ მხრივ ყველაზე აქტუალური ამბროზიაა. მისი ერთი პატარა ღეროც კი მილიონობით მტვრის ნაწილაკს გამოყოფს და აგვისტოს სიცხეში სუნთქვას ნამდვილ კოშმარად აქცევს.
მოკლედ რომ ვთქვათ, გაზაფხული ხეების სეზონია, ზაფხული კი — მინდვრის ბალახებისა და მარცვლოვნების, ხოლო აგვისტოდან მთელი შემოდგომა_ აგრესიული სარეველების.
- მგონი ბოლო წლებში გაიზარდა ალერგიული პაციენტების რაოდენობა , რას უკავშირებთ ამას?
- დიახ, ტენდენცია აშკარაა: ალერგიული პაციენტების რაოდენობა არა მხოლოდ იზრდება, არამედ ეს პრობლემა უფრო „გაახალგაზრდავდა“ კიდეც. თუ ადრე ალერგია იშვიათობა იყო, დღეს ის თითქმის ყოველი მესამე ოჯახის თანამგზავრია.
ამ ზრდას რამდენიმე მთავარი მიზეზი აქვს:
გარემოს დაბინძურება და ეკოლოგია: გამონაბოლქვი და ჰაერში არსებული მავნე ნაწილაკები მცენარის მტვერს უფრო „აგრესიულს“ ხდის. დაბინძურებული ჰაერი აზიანებს ჩვენს სასუნთქ გზებს, რაც ალერგენებს ორგანიზმში შეღწევას უადვილებს.
„ჰიგიენის თეორია“: ეს ძალიან საინტერესო ფენომენია. ჩვენ იმდენად სუფთა, სტერილურ გარემოში ვზრდით ბავშვებს, რომ მათ იმუნურ სისტემას „სავარჯიშო“ აღარ აქვს. შედეგად, მოწყენილი იმუნიტეტი ბრძოლას უწყებს სრულიად უსაფრთხო ნივთიერებებს, მაგალითად, ყვავილის მტვერს.
კლიმატური ცვლილებები: დათბობის გამო ყვავილობის სეზონი უფრო ადრე იწყება და დიდხანს გრძელდება. მცენარეები ახლა უფრო მეტ მტვერს გამოყოფენ, ვიდრე 20-30 წლის წინ.
ცხოვრების წესი და კვება: გადამუშავებული პროდუქტები და სტრესი ასუსტებს ჩვენს დამცავ ბარიერებს, რაც ორგანიზმს ალერგენების მიმართ უფრო მოწყვლადს ხდის.
მარტივად რომ ვთქვათ, ჩვენი სხეული ვერ ეწევა იმ სწრაფ ტემპს, რომლითაც გარემო იცვლება, და ამას ალერგიული რეაქციით გამოხატავს.
- შეიძლება თუ არა ალერგია ზრდასრულ ასაკში „უეცრად“ დაგვეწყოს?
-ბევრს ჰგონია, რომ ალერგია მხოლოდ ბავშვობიდან გამოყოლილი პრობლემაა. სინამდვილეში, ის ნებისმიერ ასაკში შეიძლება გამოვლინდეს, მაშინაც კი, თუ მანამდე ამ მხრივ არანაირი ჩივილი არ გქონიათ.
აი, რატომ ხდება ასე:
ალერგენისადმი მგრძნობელობის განვითარება (სენსიბილიზაცია): ეს არის პროცესი, როცა ორგანიზმი პირველად ხვდება კონკრეტულ ნივთიერებას (მაგალითად, მცენარის მტვერს), მას „იმახსოვრებს“ და მის წინააღმდეგ ანტისხეულებს აგროვებს. თავდაპირველად სიმპტომები შეიძლება საერთოდ არ გამოვლინდეს. თუმცა, განმეორებითი კონტაქტის დროს იმუნური სისტემა უკვე ზედმეტად ფხიზლად რეაგირებს და იწყებს დამცავი ნივთიერებების გამოყოფას, რაც იწვევს ცემინებას, ქავილს ან სხვა სიმპტომებს.
ამიტომ ხშირად გვესმის ფრაზა — „აქამდე არაფერი მაწუხებდა და უცებ დამეწყო“. სინამდვილეში პროცესი ნელა, შეუმჩნევლად ყალიბდებოდა და სიმპტომები მაშინ გამოვლინდა, როცა რეაქციამ გარკვეულ ზღვარს მიაღწია.
გარემოს შეცვლა: ხშირად ალერგია ზრდასრულ ასაკში საცხოვრებელი ადგილის შეცვლას მოჰყვება. სხვა რეგიონში გადასვლისას შესაძლოა შეგვხვდეს ისეთი მცენარეები, რომლებთანაც ჩვენს ორგანიზმს მანამდე შეხება არ ჰქონია.
ორგანიზმის „გადაღლა“: ძლიერმა სტრესმა, გადატანილმა ვირუსულმა ინფექციამ ან ჰორმონალურმა ცვლილებებმა შეიძლება იმუნური სისტემის მუშაობა ისე შეცვალოს, რომ მანამდე უსაფრთხო ნივთიერებები უეცრად „მტრად“ აღიქვას.
მოკლედ რომ ვთქვათ, ის ფაქტი, რომ ბავშვობაში ბალახზე თამაშისას არ აცემინებდით, სამწუხაროდ, არ ნიშნავს, რომ 30 ან 40 წლის ასაკში იგივე არ განმეორდება.
სიმპტომები - როგორ განვასხვაოთ?
- როგორ განვასხვაოთ სეზონური ალერგია გაციებისა და ვირუსული ინფექციისგან?
- ეს ერთ-ერთი ყველაზე აქტუალური კითხვაა, რადგან სიმპტომები ხშირად იმდენად ჰგავს ერთმანეთს, რომ პაციენტები შეცდომით იწყებენ ანტივირუსული წამლების ან, კიდევ უარესი, ანტიბიოტიკების მიღებას.
გეტყვით რამდენიმე მარტივ ნიშანს, რომელიც განსხვავების დანახვაში დაგვეხმარება:
* სიმპტომების დაწყების სიჩქარე: ალერგია იწყება მყისიერად, როგორც კი კონტაქტი გექნებათ ალერგენთან (მაგალითად, გარეთ გასვლისას). გაციება კი ნელ-ნელა, 1-2 დღის განმავლობაში ვითარდება.
* ტემპერატურა: ეს ყველაზე მარტივი ინდიკატორია. ალერგიას არასდროს ახლავს მაღალი სიცხე. თუ ტემპერატურა გაქვთ, ეს ნიშნავს, რომ ორგანიზმი ინფექციას ებრძვის.
* ქავილის შეგრძნება: ალერგიის დროს ცხვირი, ყელი და, რაც მთავარია, თვალები გექავებათ. ვირუსული ინფექციის დროს ქავილი იშვიათია, უფრო დახშობისა და სიმძიმის შეგრძნება ჭარბობს.
* გამონადენი ცხვირიდან: ალერგიის დროს გამონადენი მუდამ წყლისებრი და გამჭვირვალეა. გაციების შემთხვევაში კი ის რამდენიმე დღეში სქელდება და ფერს იცვლის (ხდება მოყვითალო ან მომწვანო).
* ხანგრძლივობა: გაციება, როგორც წესი, 7-10 დღეში გადის. ალერგია კი მანამ გრძელდება, სანამ ჰაერში მცენარის მტვერია — ეს შეიძლება გაგრძელდეს კვირები და თვეებიც კი.
მოკლე რჩევა: თუ ყოველ გაზაფხულზე „ცივდებით“, ეს დიდი ალბათობით გაციება კი არა, სეზონური ალერგიაა.
- რომელი სიმპტომებია საყურადღებო და საჭიროებს ექიმთან დაუყოვნებლივ მიმართვას?
- მიუხედავად იმისა, რომ სეზონური ალერგია ხშირად მხოლოდ დისკომფორტად აღიქმება, არსებობს ნიშნები, რომელთა იგნორირებაც არ შეიძლება. არის შემთხვევები, როცა ორგანიზმის რეაქცია იმდენად სწრაფი და მწვავეა, რომ სახლის პირობებში მკურნალობა სახიფათო ხდება.
აი, ის სიმპტომები, რომელთა დროსაც ექიმთან ვიზიტი აღარ უნდა გადადოთ:
* სუნთქვის გაძნელება: თუ გრძნობთ ჰაერის უკმარისობას, სუნთქვისას გესმით სტვენის ხმა (ხიხინი) ან გაქვთ მოჭერილობის შეგრძნება გულმკერდის არეში. ეს შეიძლება მიანიშნებდეს იმაზე, რომ ალერგია ასთმურ კომპონენტში გადადის.
* ძლიერი ხველა: განსაკუთრებით შეტევითი ხასიათის ხველა, რომელიც ღამით ან დილით ადრე გაწუხებთ და არ გაძლევთ დაძინების საშუალებას.
* შეშუპება: თუ შეამჩნევთ სახის, ტუჩების, ენის ან ხორხის შეშუპებას. ეს ერთ-ერთი ყველაზე საშიში ნიშანია, რადგან შეიძლება სასუნთქი გზების ჩაკეტვა გამოიწვიოს.
* მხედველობის გაუარესება: თუ თვალების ქავილს და ცრემლდენას დაემატა ძლიერი ტკივილი, სინათლის შიში ან მხედველობის დაბინდვა.
* მედიკამენტების არაეფექტურობა: თუ ის წამლები, რომლებსაც ჩვეულებრივ იყენებდით, აღარ გშველით და სიმპტომები დღითიდღე მძიმდება.
მნიშვნელოვანია: ნუ დაელოდებით მდგომარეობის უკიდურესად დამძიმებას. თვითმკურნალობა, განსაკუთრებით ჰორმონალური პრეპარატებით, ექიმის კონტროლის გარეშე დაუშვებელია.
- სეზონურმა ალერგიამ შეიძლება გამოიწვიოს ხველა და როდის უნდა ვიფიქროთ ასთმაზე?
-ხშირად სეზონური ალერგია მხოლოდ ცხვირიდან გამონადენით არ შემოიფარგლება. ზოგჯერ ერთვება სასუნთქი გზების უფრო ღრმა შრეები, რაც იწვევს ანთებას და ბრონქების შევიწროებას.
ყურადღება მიაქციეთ შემდეგ ნიშნებს:
- მშრალი, შეტევითი ხველა: რომელიც განსაკუთრებით მწვავდება ღამით, ფიზიკური დატვირთვისას ან გარეთ ყოფნის დროს.
- სტვენითი სუნთქვა: თუ სუნთქვისას (განსაკუთრებით ამოსუნთქვისას) გესმით სპეციფიკური ხმა, ე.წ. „ხიხინი“.
- სიმძიმე გულმკერდში: თითქოს ფილტვები ბოლომდე ვერ იშლება.
თუ ეს სიმპტომები ყოველ სეზონზე მეორდება, დიდია ალბათობა, რომ საქმე გვქონდეს ალერგიულ ასთმასთან. ასეთ დროს მხოლოდ ანტიალერგიული აბები საკმარისი არ არის და აუცილებელია სპეციალისტის მიერ შერჩეული ინჰალატორების გამოყენება.
- როგორ ვმართოთ თვალის სიმპტომები (ქავილი, ცრემლდენა, სიწითლე) სწორად?
-ალერგიული კონიუნქტივიტი სეზონური ალერგიის ერთ-ერთი ყველაზე შემაწუხებელი ნაწილია. მთავარი შეცდომა, რასაც პაციენტები უშვებენ, თვალების აქტიური ფხანაა.
აი, როგორ ვიმოქმედოთ სწორად:
არ მოისრისოთ თვალები: ხახუნის დროს თვალის ზედაპირზე არსებული მტვრის ნაწილაკები უფრო მეტად აზიანებენ ლორწოვანს და უფრო მეტი ჰისტამინი (ნივთიერება, რომელიც ქავილს იწვევს) გამოიყოფა.
ცივი კომპრესები: სუფთა წყალში დასველებული ცივი საფენები საუკეთესო საშუალებაა შეშუპებისა და ქავილის სწრაფი შემსუბუქებისთვის.
ხელოვნური ცრემლი: გამოიყენეთ დამატენიანებელი წვეთები. ისინი მექანიკურად გამორეცხავენ ალერგენებს თვალის ზედაპირიდან.
სპეციფიკური წვეთები: თუ სიმპტომები ძლიერია, ექიმმა შეიძლება დაგინიშნოთ ანტიალერგიული წვეთები. მოერიდეთ სისხლძარღვთა შემავიწროებელი წვეთების თვითნებურ და ხანგრძლივ გამოყენებას, რადგან მათ „მიჩვევის“ ეფექტი აქვთ.
დიაგნოსტიკა
- გარდა გადაუდებელი შემთხვევებისა, კიდევ როდის უნდა მივმართოთ ალერგოლოგს?
- გარდა გადაუდებელი შემთხვევებისა, სპეციალისტთან ვიზიტი საჭიროა მაშინაც, როცა:
* ცხოვრების ხარისხი იკლებს: თუ ალერგია ხელს გიშლით მუშაობაში, სწავლაში ან ნორმალურ ძილში.
* მედიკამენტებზე ხართ დამოკიდებული: თუ ყოველ სეზონზე აფთიაქში თვითნებურად ყიდულობთ წამლებს და გრძნობთ, რომ მათი დოზის გაზრდა გიწევთ.
* გსურთ მიზეზის მკურნალობა და არა სიმპტომის: მხოლოდ ალერგოლოგს შეუძლია დაგინიშნოთ იმუნოთერაპია (ე.წ. „ალერგიის აცრები“), რომელიც ორგანიზმს ალერგენის მიმართ შეგუებას ასწავლის და პრობლემას წლებით აგვარებს
- პრიკ-ტესტი თუ სისხლის ანალიზი — რომელი ჯობია?
-ორივე მეთოდს თავისი ადგილი აქვს, თუმცა მათ შორის სხვაობა დიდია:
* კანის პრიკ-ტესტი (სინჯები): ეს არის „ოქროს სტანდარტი“. კანზე აწვეთებენ ალერგენს და მსუბუქად ჩხვლეტენ.
აქვს უპირატესობა: პასუხი გაქვთ 15 წუთში, არის იაფი და ძალიან ზუსტი.
აქვს მინუსი: ვერ ჩაიტარებთ, თუ იმ მომენტში სვამთ ალერგიის საწინააღმდეგო აბებს (პასუხი მცდარი იქნება) ან თუ გაქვთ კანის მწვავე დაზიანება.
* სისხლის ანალიზი (სპეციფიკური IgE ანტისხეულებზე):
აქვს უპირატესობა: შეგიძლიათ გაიკეთოთ ნებისმიერ დროს, მაშინაც კი, თუ წამლებს სვამთ. ასევე უსაფრთხოა პატარა ბავშვებისთვის ან მათთვის, ვისაც კანის მწვავე რეაქციის რისკი აქვს.
აქვს მინუსი: პასუხს სჭირდება დრო და შედარებით ძვირია.
- შეიძლება თუ არა ტესტების ჩატარება პრევენციულად, სიმპტომების გარეშე?
- არა, ეს მიზანშეწონილი არ არის.
ალერგიის დიაგნოსტიკა მხოლოდ ლაბორატორიული ციფრები არ არის. ტესტმა შეიძლება აჩვენოს დადებითი პასუხი რომელიმე მცენარეზე, მაგრამ რეალურ ცხოვრებაში ის თქვენ საერთოდ არ გაწუხებდეთ. ამას „სენსიბილიზაცია სიმპტომების გარეშე“ ჰქვია.
ტესტირება უნდა ჩატარდეს მხოლოდ მაშინ, როცა:
- გაქვთ კონკრეტული ჩივილები.
- ექიმს სჭირდება დადასტურება, ზუსტად რომელი მცენარეა თქვენი მტერი, რომ სწორი მკურნალობა (მაგალითად, იმუნოთერაპია) დაგინიშნოთ.
სიმპტომების გარეშე ტესტების გაკეთება ხშირად იწვევს ზედმეტ შფოთვას და საკვების თუ გარემოს უსაფუძვლო შეზღუდვას.
მკურნალობა — მითები და რეალობა
- ანტიჰისტამინური პრეპარატები — რამდენად უსაფრთხოა მათი ხანგრძლივი გამოყენება?
- თანამედროვე აბები საკმაოდ უსაფრთხოა ხანგრძლივი მოხმარებისთვის. ისინი არ იწვევენ ძილიანობას და არ აზიანებენ შინაგან ორგანოებს. თუმცა, მათი „მუდმივად“ სმა მხოლოდ სიმპტომების ნიღბვაა. თუ წამალი კვირებზე მეტხანს გჭირდებათ, ეს ნიშნავს, რომ მკურნალობის ტაქტიკა შესაცვლელია.
- ცხვირის სპრეები (ინტრანაზალური კორტიკოსტეროიდები) — როდის არის აუცილებელი და ხომ არ იწვევს შეჩვევას?
- ცხვირის სპრეები (ჰორმონალური) არის ყველაზე ეფექტური საშუალება ალერგიული სურდოს დროს. შეჩვევას არ იწვევს. შეჩვევას იწვევს ჩვეულებრივი, სისხლძარღვთა შემავიწროებელი წვეთები (რომლებსაც გაციებისას ვიყენებთ). ალერგიის საწინააღმდეგო სპრეები კი ნელა მოქმედებს და მათი გამოყენება უფრო ხანგრძლივად შეიძლება.
- ჰორმონების შიში რამდენად დასაბუთებულია?
- ეს შიში საფუძველს მოკლებულია. სპრეიში ჰორმონის დოზა მიკროსკოპულია, ის მოქმედებს მხოლოდ ცხვირის ლორწოვანზე და უმნიშვნელო რაოდენობით გადადის სისხლში. შესაბამისად, ის არ მოქმედებს წონაზე ან ორგანიზმის ჰორმონალურ ფონზე.
- რა არის ალერგენ-სპეციფიკური იმუნოთერაპია და ვის შეიძლება დაეხმაროს?
- იმუნოთერაპია (ASIT) არის ერთადერთი მეთოდი მსოფლიოში, რომელიც ალერგიას კი არ „აშუშებს“, არამედ მკურნალობს მიზეზს.
როგორ მუშაობს: ორგანიზმში შეგვყავს იმ ალერგენის მზარდი დოზები (წვეთების ან ნემსის სახით), რომელიც გაწუხებთ. იმუნური სისტემა ნელ-ნელა „ეჩვევა“ მას და აღარ აღიქვამს მტრად.
ვისთვის არის: მათთვის, ვისაც ტესტებით დაუდასტურდა კონკრეტული ალერგენზე მგრძნობელობა და ვისაც წამლები ვეღარ შველის.
შედეგი: მკურნალობა გრძელდება 3-დან 5 წლამდე, მაგრამ შედეგად ვიღებთ ალერგიისგან ხანგრძლივ თავისუფლებას (ხშირად ათწლეულების განმავლობაში).
- შეიძლება თუ არა ალერგიის სრულად “განკურნება”?
-მედიცინაში სიტყვა „განკურნებას“ სიფრთხილით ვიყენებთ. თუმცა, სწორად ჩატარებული იმუნოთერაპიის შემდეგ, პაციენტების უმრავლესობა ცხოვრობს ყოველგვარი სიმპტომისა და წამლების გარეშე. ეს არის მაქსიმუმი, რისი მიღწევაც დღეს მეცნიერებას შეუძლია — ვაქციოთ ალერგიული ადამიანი არაალერგიულად.
პრაქტიკული რჩევები ყოველდღიური ცხოვრებისთვის
- როგორ შევამციროთ კონტაქტი მტვერთან და მცენარეთა მტვერთან სახლში და გარეთ?
- ეს კითხვა ყველაზე პრაქტიკულია, რადგან სწორი ქცევით შესაძლებელია სიმპტომების სიმძიმე 50%-ით მაინც შევამციროთ. მოდით, დავყოთ რეკომენდაციები ორ ნაწილად:
დავიცვათ თავი გარეთ ყოფნისას:
მცენარეული მტვრისგან სრულად იზოლირება შეუძლებელია, თუმცა კონტაქტის მინიმუმამდე დაყვანა რეალურია:
* აკონტროლეთ „მტვრის პროგნოზი“: დღეს ბევრი აპლიკაცია და საიტი აჩვენებს ჰაერში მტვრის კონცენტრაციას. თუ მაჩვენებელი მაღალია, ეცადეთ შინ დარჩეთ.
* შეარჩიეთ სწორი დრო: მცენარეები მტვერს ყველაზე აქტიურად დილის 5-დან 10 საათამდე გამოყოფენ. ასევე, კონცენტრაცია იმატებს ქარიან და მშრალ ამინდში. სეირნობისთვის საუკეთესო დროა წვიმის შემდეგ, როცა წყალი ჰაერს მტვრისგან „რეცხავს“.
* გამოიყენეთ „ბარიერები“: მზის სათვალე და პირბადე მექანიკურად აკავებს მტვრის ნაწილაკებს, რომ ისინი თვალსა და სასუნთქ გზებში არ მოხვდეს.
* მანქანით მგზავრობა: მგზავრობისას ფანჯრები არ ჩამოწიოთ. გამოიყენეთ კონდიციონერი შიდა ცირკულაციის რეჟიმით.
შევინარჩუნოთ „სუფთა ზონა“ სახლში
სახლი უნდა იყოს ადგილი, სადაც თქვენი იმუნური სისტემა ისვენებს. ამისთვის:
* შხაპი და ტანსაცმლის გამოცვლა: გარეთიდან შემოსვლისას დაუყოვნებლივ გამოიცვალეთ ტანსაცმელი და დაიბანეთ თმა. მტვერი ძალიან კარგად ეკვრევა თმას და თუ მას არ ჩამოიბანთ, მთელ ღამეს ალერგენებთან ჩახუტებული გაატარებთ.
* ფანჯრების რეჟიმი: დღისით ფანჯრები დახურული გქონდეთ. გაანიავეთ ოთახი მხოლოდ ღამით ან წვიმის შემდეგ.
* სარეცხი: ნუ გააშრობთ სარეცხს გარეთ (აივანზე ან ეზოში). სველი ქსოვილი მაგნიტივით იზიდავს ჰაერში გაფანტულ მტვერს.
* ჰაერის გამწმენდი: გამოიყენეთ ჰაერის გამწმენდი საშუალებები, რომლებსაც აქვთ HEPA ფილტრი — ის მიკროსკოპულ მტვერსაც კი აკავებს.
* ცხოველები: თუ შინაური ცხოველი გყავთ, რომელიც გარეთ გადის, გაწმინდეთ მისი ბეწვი სველი ხელსახოცით სახლში შემოსვლისას, რადგან მასზე უამრავი ალერგენი გროვდება.
ერთი პატარა ხერხი: სახლში დაბრუნებისას ცხვირის გამორეცხვა ფიზიოლოგიური ხსნარით (ზღვის წყლით) საოცრად ეფექტურია — თქვენ ფიზიკურად აცილებთ ლორწოვანზე დალექილ მტვერს, სანამ ის რეაქციას გამოიწვევს.
- კონდიციონერი და ჰაერის გამწმენდი — რეალურად ეფექტურია თუ არა?
- დიახ, კონდიციონერი და ჰაერის გამწმენდი მხოლოდ კომფორტი არ არის — ალერგიული ადამიანისთვის ისინი ერთგვარი „ფილტრებია“, რომლებიც გარე სამყაროსა და სახლს შორის ბარიერს ქმნიან. თუმცა, მათი ეფექტურობა სწორ გამოყენებაზეა დამოკიდებული.
აი, რა უნდა ვიცოდეთ:
კონდიციონერი
კონდიციონერი საშუალებას გვაძლევს, სახლში ტემპერატურა ისე ვარეგულიროთ, რომ ფანჯრების გაღება და მტვრიანი ჰაერის შემოშვება არ დაგვჭირდეს.
თანამედროვე კონდიციონერებს აქვთ ფილტრები, რომლებიც ჰაერიდან მსხვილ მტვერს აკავებენ. ახდებს ტენიანობის კონტროლს, ის აშრობს ჰაერს, რაც ხელს უშლის ობის სოკოსა და მტვრის ტკიპების გამრავლებას (ესენი ასევე ძლიერი ალერგენებია).
მაგრამ მნიშვნელოვანია, რომ ფილტრები სეზონზე მინიმუმ ერთხელ (ან უფრო ხშირად) გაიწმინდოს, თორემ კონდიციონერი თავად გახდება ალერგენების და ბაქტერიების წყარო.
ჰაერის გამწმენდი — „ჭკვიანი“ დაცვა
თუ კონდიციონერი მხოლოდ მსხვილ ნაწილაკებს აკავებს, ჰაერის გამწმენდი ბევრად უფრო ნატიფად მუშაობს. ნამდვილ HEPA ფილტრს შეუძლია ჰაერში არსებული მიკროსკოპული ნაწილაკების (მცენარის მტვერი, გამონაბოლქვი, ბეწვი) 99.9%-ის დაჭერა. ის რეალურად ასუფთავებს ოთახის ჰაერს ალერგენებისგან, რაც საგრძნობლად აუმჯობესებს ძილის ხარისხს და ამცირებს დილის ცემინებას.
მაგრამ უნდა გავითვალისწინოთ:
- ზომა: გამწმენდი უნდა შეესაბამებოდეს ოთახის კვადრატულობას.
- განლაგება: ის საუკეთესოდ მუშაობს იქ, სადაც ყველაზე მეტ დროს ატარებთ (მაგალითად, საძინებელში).
- დახურული სივრცე: გამწმენდი ეფექტურია მხოლოდ მაშინ, როცა კარ-ფანჯარა დახურულია.
- კვებას აქვს თუ არა გავლენა სეზონურ ალერგიაზე?
- კვებასა და სეზონურ ალერგიას შორის კავშირი ბევრად უფრო მჭიდროა, ვიდრე ერთი შეხედვით ჩანს. აქ მთავარია ე.წ. „ჯვარედინი ალერგია“, რაც იმას ნიშნავს, რომ გარკვეული ხილისა და ბოსტნეულის ცილოვანი სტრუქტურა ძალიან ჰგავს მცენარის მტვრის სტრუქტურას.
აი, რა უნდა ვიცოდეთ ამ კავშირის შესახებ:
ორალური ალერგიის სინდრომი
ხშირად ადამიანები, რომლებსაც აქვთ სეზონური ალერგია (მაგალითად, არყის ხის ან ამბროზიის მიმართ), ამჩნევენ, რომ გარკვეული საკვების მიღებისას პირი, ტუჩები ან ყელი უსივდებათ და უქავდებათ. ეს ხდება იმიტომ, რომ იმუნური სისტემა „იბნევა“ და საკვებში არსებულ ცილას მცენარის მტვრად აღიქვამს.
ყველაზე გავრცელებული „წყვილები“:
- თუ გაწუხებთ არყის ხის მტვერი: შეიძლება რეაქცია გქონდეთ ვაშლზე, მსხალზე, ატამზე, თხილზე, სტაფილოსა და ნიახურზე.
- თუ გაწუხებთ ბალახების მტვერი: ყურადღებით იყავით პომიდორთან, ნესვთან და ფორთოხალთან.
- თუ გაწუხებთ ამბროზია (აგვისტო-სექტემბერი): რეაქცია შეიძლება გამოიწვიოს ბანანმა, ნესვმა, საზამთრომ და კივიმ.
კვების სხვა გავლენები:
- ანთების ხელშემწყობი პროდუქტები: შაქარი, რაფინირებული ნახშირწყლები და ზედმეტად გადამუშავებული საკვები ორგანიზმში საერთო ანთებით ფონს ზრდის, რაც ალერგიულ რეაქციას უფრო მძაფრს ხდის.
- ჰისტამინით მდიდარი საკვები: ზოგიერთი პროდუქტი (მაგალითად, დაძველებული ყველი, შოკოლადი, წითელი ღვინო, შებოლილი ხორცი) თავად შეიცავს ჰისტამინს ან ხელს უწყობს მის გამოყოფას, რაც ალერგიის სიმპტომებს ამწვავებს.
რეკომენდაცია: ალერგიის მწვავე პერიოდში ეცადეთ, ხილი და ბოსტნეული თერმულად დამუშავებული (მოხარშული, გამომცხვარი) მიიღოთ. მაღალი ტემპერატურა შლის იმ ცილებს, რომლებიც ჯვარედინ რეაქციას იწვევს.
-შესაძლებელია თუ არა ალერგიის გამწვავება სტრესის ფონზე?
-დიახ, კავშირი სტრესსა და ალერგიას შორის მეცნიერულად დადასტურებულია. მნიშვნელოვანია დავაზუსტოთ: სტრესი თავად არ იწვევს ალერგიას, მაგრამ ის მისი ერთ-ერთი ყველაზე ძლიერი „გამღვიძებელი“ და გამამწვავებელია.
აი, როგორ მუშაობს ეს მექანიზმი:სტრესის დროს ორგანიზმი გამოყოფს ჰორმონებს, მათ შორის კორტიზოლს. მართალია, კორტიზოლს ანთების საწინააღმდეგო თვისებები აქვს, მაგრამ ქრონიკული სტრესის პირობებში იმუნური სისტემა მის მიმართ ნაკლებად მგრძნობიარე ხდება. შედეგად, ორგანიზმი კარგავს უნარს, ეფექტურად დათრგუნოს ალერგიული ანთება.
სტრესი აიძულებს ორგანიზმის სპეციფიკურ უჯრედებს, გამოყონ მეტი ჰისტამინი — სწორედ ის ნივთიერება, რომელიც იწვევს ცემინებას, ქავილსა და ცრემლდენას. ამიტომ, სტრესულ პერიოდში ალერგიის სიმპტომები ბევრად უფრო მწვავეა.
ნერვული დაძაბულობისას ირღვევა ლორწოვანი გარსებისა და კანის დამცავი ბარიერი, რაც ალერგენებს ორგანიზმში შეღწევას უადვილებს.
სტრესი ამწვავებს ალერგიის სიმპტომებს. გამწვავებული სიმპტომები (უძილობა, დახშული ცხვირი, ქავილი) თავად ხდება დამატებითი სტრესის წყარო. ეს კიდევ უფრო თრგუნავს იმუნიტეტს და მდგომარეობა უარესდება.
საინტერესო ფაქტი: კვლევებმა აჩვენა, რომ ადამიანებს, რომლებიც ქრონიკულ სტრესს განიცდიან, ალერგიის შეტევები უფრო ხშირად და ხანგრძლივად უმეორდებათ, ვიდრე მათ, ვინც ემოციურ წონასწორობას ინარჩუნებს.
ალერგიის სეზონზე სიმშვიდის შენარჩუნება ისეთივე მნიშვნელოვანია, როგორც მედიკამენტების მიღება. ზოგჯერ სუნთქვითი ვარჯიშები ან სრულფასოვანი ძილი უფრო ეფექტურად ამცირებს სიმპტომებს, ვიდრე დამატებითი აბი.
ბავშვები და ორსულები
- ბავშვებში სეზონური ალერგიის რა ნიშნებს უნდა მიაქციონ მშობლებმა ყურადღება
- ბავშვები ხშირად ვერ გამოხატავენ ზუსტად, რა აწუხებთ, ამიტომ მშობლებმა ყურადღება უნდა მიაქციონ ქცევით ნიშნებს:
* ბავშვი ხშირად ისრესს ცხვირს ხელისგულით ქვემოდან ზემოთ, რის გამოც ცხვირის ზურგზე შეიძლება ჰორიზონტალური ნაოჭიც კი გაუჩნდეს.
*თვალების ქვეშ მუქი წრეები ან შეშუპება, რაც გამოწვეულია ცხვირის ღრუში სისხლის მიმოქცევის შეფერხებით.
* ბავშვს მუდმივად პირი აქვს ღია, განსაკუთრებით ძილის დროს, და ხშირად ხვრინავს.
*ალერგიის გამო გამოწვეული დისკომფორტი ხშირად ვლინდება უყურადღებობაში, მოუსვენრობასა და ძილის დარღვევაში.
*ცხვირ-ხახის შეშუპებამ შეიძლება გამოიწვიოს ყურებში დაგუბების შეგრძნება, რასაც ბავშვი ყურების სრესით პასუხობს.
- უსაფრთხოა თუ არა ანტიჰისტამინური პრეპარატები ბავშვებსა და ორსულებში?
- ეს არის სფერო, სადაც თვითმკურნალობა დაუშვებელია, თუმცა თანამედროვე მედიცინას აქვს უსაფრთხო გადაწყვეტილებები:
* ბავშვებში: ახალი თაობის ანტიჰისტამინური საშუალებები (სიროფების ან წვეთების სახით) უსაფრთხოა და არ მოქმედებს ბავშვის განვითარებასა თუ კონცენტრაციაზე. მათი გამოყენება, ექიმის დანიშნულებით, ხანგრძლივადაც შეიძლება.
* ორსულებში: ორსულობისას ალერგია ხშირად მწვავდება. არსებობს კონკრეტული პრეპარატები, რომლებიც მრავალწლიანი კვლევებით მიჩნეულია უსაფრთხოდ ნაყოფისთვის. უპირატესობა ენიჭება ლოკალურ საშუალებებს (ცხვირის სპრეები), რადგან ისინი სისხლში მინიმალური რაოდენობით ხვდებიან. მთავარია: ნებისმიერი წამალი უნდა შეთანხმდეს როგორც ალერგოლოგთან, ისე გინეკოლოგთან.
- თუ ერთ მშობელს აქვს ალერგია, რა არის ალბათობა, რომ ბავშვსაც განუვითარდეს?
-ალერგიისადმი მიდრეკილება ნამდვილად გენეტიკურია. თუმცა, ბავშვს გადაეცემა არა კონკრეტული ალერგია (მაგალითად, ვაშლზე), არამედ ზოგადად ატოპიის (ალერგიული რეაქციის) უნარი.
ალბათობის სტატისტიკა ასეთია:
1)თუ არცერთ მშობელს არ აქვს ალერგია, ბავშვში მისი განვითარების რისკი მაინც არსებობს და ის დაახლოებით 15%-ია.
2)თუ ერთ მშობელს აქვს ალერგია, რისკი იზრდება 30-50%-მდე.
3) თუ ორივე მშობელი ალერგიულია, ბავშვში ალერგიის განვითარების ალბათობა 60-80%-ს აღწევს.
მაშინაც კი, თუ გენეტიკური წინასწარგანწყობა დიდია, სწორი გარემო პირობებით (მაგალითად, თამბაქოს კვამლის არიდება, ჯანსაღი კვება) შესაძლებელია ალერგიის გამოვლენის გადავადება ან მისი სიმსუბუქე.
გავრცელებული შეცდომები
- რა არის ყველაზე ხშირი შეცდომა, რასაც პაციენტები თვითმკურნალობისას უშვებენ?
- ყველაზე ხშირი შეცდომა სისხლძარღვთა შემავიწროებელი ცხვირის წვეთების თვითნებური და ხანგრძლივი გამოყენებაა, რაც იწვევს წამლისმიერ რინიტს და ლორწოვანის სერიოზულ დაზიანებას.
- ხალხური მეთოდები — აქვს თუ არა რომელიმეს რეალური ეფექტი?
- ხალხურ მეთოდებს მეცნიერულად დადასტურებული ეფექტი არ გაჩნიათ და ბალახეული ნაყენების გამოყენება ხშირად თავად ხდება ახალი, მძიმე ალერგიული რეაქციის მიზეზი.
რა გავაკეთოთ დღესვე?
-ალერგიის სეზონის დაწყებამდე რა პროფილაქტიკური ნაბიჯებია რეკომენდებული?
- მთავარი პროფილაქტიკა ალერგოლოგთან წინასწარი კონსულტაცია და გარემოსთან შეგუების გეგმის შემუშავებაა, რაც სიმპტომების სიმწვავეს მნიშვნელოვნად ამცირებს.
- როდის დავიწყოთ მედიკამენტი — სიმპტომების გაჩენის შემდეგ თუ წინასწარ?
- მედიკამენტური მკურნალობის დაწყება ოპტიმალურია სიმპტომების სავარაუდო გამოვლენამდე ორი კვირით ადრე, რათა ორგანიზმმა წინასწარ შეიქმნას დამცავი ბარიერი.
- სამი ყველაზე მნიშვნელოვანი რჩევა მოსახლეობისთვის.
- ნუ მიმართავთ თვითმკურნალობას და საეჭვო ხალხურ მეთოდებს, მაქსიმალურად შეზღუდეთ კონტაქტი გარემო ალერგენებთან ჰიგიენური წესების დაცვით და დროულად მიმართეთ სპეციალისტს ალერგენ-სპეციფიკური იმუნოთერაპიის დასაწყებად, რაც პრობლემისგან საბოლოოდ გათავისუფლების ერთადერთი გზაა.
დიდი მადლობა საინტერესო ინტერვიუსთვის.